VOV4.Êđê –Hlăm du\m thu\n giăm anei, mâo klei đru mơ\ng knu\k kna leh ana\n knơ\ng bruă djo\ tuôm kdriêk Kon Plông, ]ar Kon Tum, du\m êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang mâo pla leh ana êa drao mâo hnư hrui w^t h’^t kjăp. Khă gơ\ hnơ\ng [ia\, ênhă pla adôk điêt, [ia\dah gru hmô mđ^ kyar ana êa drao ti Kon Plông đru leh lu go\ êsei mâo klei găl mkra mđ^ hnư hrui w^t, [rư\ [rư\ mhro\ [un, đ^ hriê kơ sah mdro\ng.

Bi kla\ ana êa drao jing mnơ\ng pla phu\n hlăm alu\ wa\l, kdriêk Kon Plông, ]ar kontum mâo leh lu hdră ]ia\ng ]ua\l rông mb^t ho\ng brua\ đru mnuih [uôn sang pla mjing ana êa drao. Trương Ngọc Tuyền, k’ia\ng khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk Kon Plông brei thâo: T^ng hlăm thu\n 2017, kdriêk srăng đru kơ mnuih [uôn sang pla mrâo truh 78 ha ana êa drao, yap anei jing mnơ\ng pla phu\n đru kơ mnuih [uôn sang tlaih mơ\ng klei dleh dlan, mđ^ kyar klei hd^p mda:“ Ho\ng yan adiê lăn ala kơ anei, du\m mta ana êa drao đ^ jing jăk hlăm wưng leh êgao, lehana\n kdriêk ăt lông plah leh mơh đa đa ana êa drao mkăn ăt đ^ jing jăk. Mơ\ng ana\n truh kơ ara\ anei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk mâo hdră êlan pla mjing du\m mta ana êa drao phu\n, mse\ si Hồng Đẳng Sâm, Đương Quy, Lan kim Tuyến, Sa nhân, k`^t triêl, lehana\n tro\ng êruê hrue#. Ho\ng hdră ma\ brua\ jing bi mguôp ho\ng du\m brua\ bi hro\ [un, prăk mơ\ng brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, prăk mơ\ng hdră brua\ 30a, hdră brua\ 135 mơ\ng knu\k kna pioh đru mjeh kơ mnuih [uôn sang ngă brua\”.

Mơ\ng klei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Kon Plông mđing uê`, ênha\ pla mjing ana êa drao [rư\ hruê [rư\ pro\ng hlăm war đang hma mnuih [uôn sang. A Ming Khua sa\ Măng Canh brei thâo: Tui si hdră, thu\n anei brua\ sang ]ư\ êa sa\ srăng đru mnuih [uôn sang, boh nik du\m go\ êsei [un pla mjing truh 9ha ana Hồng đẳng Sâm, 1 ha ana Đương Quy lehana\n 15ha ana tro\ng êruê hrue#. Lehana\n, brua\ mghaih msir anôk kăp blei kơ jih jang boh mnga mâo ăt mâo klei mđing. Sa\ mâo leh klei kuôl ka\ ho\ng knơ\ng brua\ Sơn Trung Du kăp blei jih mnơ\ng mơ\ng mnuih [uôn sang pla mjing. A Ming brei thâo:“ Sa\ ngă brua\ duah brei pô kăp blei boh mnga mơ\ng mnuih [uôn sang hơ^t ai tiê pla mjing ana êa drao. Truh kơ ara\ anei lu go\ êsei mnuih [uôn sang ngă hra\ mơar mlih mơ\ng mnơ\ng pla mkăn nao bi pla ana êa drao mse\ si ana đương quy, sâm hrue#, k`^t triêl hrah, lehana\n ana tro\ng êruê hrue#”.

}ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang bi mưng pla mjing, dlăng kriê ana êa drao, kdriêk Kon Plông tio\ nao leh phung knua\ druh tru\h hlăm alu\ wa\l, mguôp mb^t ho\ng phung knua\ druh nah gu\ po\k klei mjua\t bi hriăm ktrâo ata\t kơ mnuih [uôn sang ho\ng hdră dja\ ti kngan ktrâo ti brua\. Mơ\ng klei ana\n, brua\ pla mjing ana êa drao ti kdriêk Kon Plông mâo ngă leh ho\ng klei găl ênưih. Kỹ sư Bùi Văn Sơn, mơ\ng anôk brua\ mtru\t mjhar brua\ lo\ hma kdriêk Kon Plông brei thâo:“ Ara\ anei lu go\ êsei thâo kjăp leh hlăm hdră pla mjing ana đương quy. Hlăm klei pla mjing hmei mguôp ho\ng brua\ sang ]ư\ êa ktrâo ata\t kơ grăp go\ êsei ]ia\ng kơ di`u păn kjăp hdră ngă brua\ dơ\ng mơ\ng mkra lăn, hlo\ng truh kơ hrui ma\ boh mnga. Mơ\ng leh mnuih [uôn sang thâo raih, lehana\n mjua\t mâo sa ]ô [ia\ êdi hlăm mnuih [uôn sang kjăp hlăm brua\ srăng lo\ đru bi lar brua\ anei kơ jih jang mnuih”.

Klei tu\ dưn leh mâo mơ\ng brua\ pla mjing ana êa drao hla\m mnuih [uôn sang ho\ng klei kla\ mnga]. Êlâo dih, go\ sang Y Bôn, ti [uôn Tu Răng, sa\ Măng Canh, kno\ng pla hbei [lang hlăm hma pô. Leh mâo brua\ sang ]ư\ êa iêu jak đru mjeh, mâo knua\ druh kdriêk mjua\t bi hriăm hdră ngă brua\. Amai Y Bôn lông pla truh 500m² sâm Đương Quy. Leh giăm 4 mlan dlăng kriê, war đương quy `u đ^ jing mtah mda. Kha\dah ka truh ôh yan hrui êmiêt [ia\dah mâo leh phung ghan mnia nao akâo blei ho\ng ênoh 500 êbâo prăk/kg. Amai Y Bôn brei thâo, go\ sang `u bi trông leh hlăm yan kơ ana\p srăng lo\ pla pro\ng h^n ana đương quy.

Mơ\ng brua\ pla mjing ana êa drao, lu go\ êsei ti Kon Plông mâo leh hnơ\ng hrui w^t hơ^t. Mse\ si brua\ pla mjing ana Hồng đẳng sâm go\ sang A Ha, ti [uôn Đăk Lanh, sa\ Măng But, grăp thu\n `u mâo ba w^t du\m pluh êklăk prăk mơ\ng brua\ ]h^ mjeh, lehana\n hbei ana Hồng đẳng sâm. Thu\n anei `u ]o\ng bi lar ma\ hjăn mjeh, lehana\n lo\ po\k phai anôk pla mjing, lehana\n yap anei jing brua\ jăk mđ^ hnơ\ng ba w^t ngăn prăk. A Ha brei thâo:“ {uh war pô pla mjing mse\ snei kâo mơak snăk, lehana\n [uh mnuih [uôn sang bi ma\ brua\ mse\ snăn mơh, jih jang bi krăp ngă brua\. Kâo tui hriăm ho\ng êpul hdră brua\ đru ktrâo ata\t brei leh kơ kâo”.

Amâo mâo djo\ kno\ng đru kơ mnuih [uôn sang pla ana êa drao pioh ba w^t prăk kăk, mđ^ mlih klei hd^p mda, kdriêk Kon Plông lo\ mđing kơ brua\ ]ua\l rông, kriê pioh, mđ^ kyar ana êa drao ]o\ng mâo hla\m dliê. Dlăng anei jing ngăn dưn yuôm bhăn kơ mnuih [uôn sang tu\ ma\ phăn jao brua\ răng mgang dliê. Kdriêk ksiêm dlăng leh, ]ua\l mka\ mâo 615 ha dliê pioh răng mgang kriê pioh dưn yua du\m mta ana êa drao ]o\ng mâo hla\m dliê hrông. Trương Ngọc Tuyền, K’ia\ng khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk Kon Plông brei thâo:“ Mơ\ng brua\ ksiêm dla\ng ]ua\l mka\ ênha\ dliê pioh pha\\n jao kơ mnuih [uôn sang răng mgang, kdriêk bi kla\ leh mâo du\m mta ana êa drao mâo leh hlăm dliê, pioh kơ mnuih [uôn sang hlo\ng dlăng kriê, mâo lu mta mse\ si ]ê hrue#, ana mtei juê, ana êmiê dliê. Mjut mjing ana êa drao mâo leh hlăm kmrơ\ng djo\ ho\ng klei mkla\ mtru\n mrô 1976 thu\n 2013 mơ\ng khua knu\k kna, lehana\n pla mjing ana êa drao mơ\ng ]ar Kontum truh kơ thu\n 2020, lehana\n ta\ hdră truh kơ thu\n 2030, snăn kdriêk hlăk dôk ngă lehana\n dơ\ng mâo leh klei tu\ dưn tal êlâo pioh ]h^ mnia”.

Klei bi hmô brua\ sang ]ư\ êa đru mnuih [uôn sang pla mjing ana êa drao ti kdriêk Kon Plông, ]ar Kontum mâo dưi yua leh jih klei găl, klei jăk mơ\ng yan adiê, lăn ala alu\ wa\l. Mb^t ho\ng ana\n, hdră ma\ brua\ anei đru leh kơ mnuih [uôn sang mđ^ h^n hnơ\ng hrui w^t, bi hro\ klei knap m`ai, mđ^ kyar klei hd^p mda ho\ng klei kjăp.

     H’Nga pô ]ih hlo\ng răk