VOV4.Êđê - Thu\n 2017 mrâo êgao, ho\ng brua\ mko\ mjing kdra\n lo\ hma pro\ng,mnuih [uôn sang djuê ana Sdang ti dua kdriêk Kon Braih leh ana\n Kon Plo\ng mơ\ng c\ar Kontum bi hra\m mb^t pla ktơr ba c\h^ kơ du\m anôk brua\ rông mnơ\ng.  Pra\k mnga mơ\ng mnuih [uôn sang mâo hrui ba w^t đ^ lu blư\ h^n mka\ ho\ng pla mdiê, hbei [lang, bi mjing sa gru krua\k kna\l mrâo hla\m klei nga\ brua\ duh [ơ\ng ti kr^ng [uôn sang djuê [ia\.

Mâo brua\ sang ]ư\ êa sa\ Dak Tơlung, kdriêk Kon Braih mtru\t mjhar, mlan 4/2017 go\ sang A De#, dôk ti [uôn Kon Vi Vang đru mguôp 2 sao lăn mb^t ho\ng 6 go\ êsei mnuih [uôn sang hla\m [uôn, lehana\n 5 go\ êsei hlăm [uôn Kon Măng Tu hgu\m ngă đang hma pro\ng truh 9 ha pla ktơr ma\ ana pioh ]h^ kơ phung duh mkra rông êmô. Kyua duh mkra pla mjing hlăm đang hma pro\ng, ênoh bi liê hro\, lehana\n mâo phung duh mkra đru êkai, đru mjeh, hdră dlăng kriê lehana\n hbâo pruê snăn go\ sang A De# lehana\n du\m go\ êsei mkăn mơak hlak h’^t ai tiê ngă brua\. Kno\ng 75 hruê leh pla, ya koh tal êlâo mâo hrui yơh. Kha\dah phun tal êlâo hrui ba w^t ka lu ôh, kno\ng hla\m brô 30 tôn hla\m sa ha [ia\dah mka\ ho\ng ênoh phung duh mkra hrui blei 730 prăk/kg hlăm hma mtam, snăn hlăm sa ha mâo êbeh 21 êklăk prăk. La] kơ klei găl mơ\ng brua\ pla ktơr pioh ma\ ana hlăm đang hma pro\ng, A De#, yăl dliê:

“ Pla ktơr mka\ ho\ng pla ana hbei [lang, snăn pla ktơr ênưih h^n. {ia\ hruê, lehana\n mnuih [uôn sang bi tuh êyuh ngă brua\. Hrăm mb^t bi ma\ brua\, jih jang pla ktơr, krih êa kơ ktơr, jih jang bi krăp sơăi. Tal dua le\ ktơr mka\ ho\ng hbei [lang, snăn hbei [lang truh 2 thu\n mâo ru\. Bi ktơr sa thu\n mâo pla 3 yan, jing tu\ dưn h^n kơ hbei [lang. 1 kg ana ktơr kơ anei ]h^ hlăm hma mâo 730 prăk/kg”.

 Kdra\n  đang ktơr ma\ ana  mơ\ng mnuih [uôn sang Sdang ti [uôn Kon Vi Vang

{uh brua\ pla ktơr ma\ ana hla\m đang hma pro\ng mâo klei tu\ dưn h^n, mâo klei brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l duh mkra brei leh êlan klông, mnuôr mbông êa, mâo phung duh mkra đru mjeh, prăk ngă brua\, hdră dlăng kriê, jih jang ngă brua\ hlăm sa anôk, mâo klei kia\ kriê răng mgang mb^t, lehana\n truh knhal tu] phung duh mkra nao blei hlăm hma mtam mơh… A Gung, ti [uôn Kon Mong Tu, sa\ Đăk Tơlung brei thâo, ara\ anei mâo leh 98 go\ êsei hlăm [uôn ]ia\ng bi pla mjing sơăi tui si hdră đang hma pro\ng:“ Mnuih [uôn sang [uh hdră pla mjing ktơr mâo klei tu\ dưn, mđ^ ênoh mâo ba w^t kơ go\ sang. Jih jang ]ia\ng sơăi mguôp hla\m brua\ anei”.

Truh jih thu\n 2017 hlăm kr^ng mnuih djuê ana Sedang ti dua kdriêk Kon Braih, lehana\n Kon Plong hlăm ]ar Kontum mâo mko\ mjing leh lu kdrăn đang hma pro\ng, kah knar mơ\ng 7 – 10ha. Boh s^t brei [uh hlăm du\m sa\ mse\ si Măng Bu\t, Mgo\k Tem, sa\ Hie#u hlăm kdriêk Kon Plong; Đăk Tơlung hlăm kdriêk Kon Braih klei tu\ dưn mơ\ng brua\ mnuih [uôn sang mâo ba w^t mơ\ng brua\ pla ktơr pioh ma\ ana ]h^ kơ phung duh mkra rông êmô mâo hrui w^t jing lu h^n mka\ ho\ng pla mdiê, lehana\n pla hbei [lang. Kno\ng t^ng hlăm sa ha mâo mơ\ng 25 – 35 tôn ana ktơr, grăp thu\n mâo 3 yan, snăn mâo ba w^t jing truh leh 70 êklăk prăk. Anei jing sa ênoh mâo ba w^t kdlưn h^n mka\ ho\ng pla mjing mnơ\ng mkăn mơ\ng djuê Sedang dôk pla. Đỗ Xuân Linh, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ Đăk Tơlung, kdriêk Kon Braih brei thâo, hdră bi hmô đang hma pro\ng hlăk mâo klei lar bra pro\ng hlăm djăp [uôn êlan mnuih djuê ana Sedang:

“ Truh yan koh ana ktơr mnuih [uôn sang mâo ba w^t sa ênoh prăk, mơ\ng ana\n bi yăl dliê hdơ\ng găp. Lehana\n mâo lu mnuih [uôn sang nao akâo ngă hra\ mơar ho\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ia\ng nao hgu\m hlăm brua\ anei pioh mdul klei k[ah wư, bi hro\ klei dleh dlan. Hlăm hdră thu\n 2018, hlăm jih jang lăn huông lui êruh, hmei srăng mtru\t mjhar mnuih [uôn sang bi klin mb^t đang hma jih jang bi krăp ngă brua\ ho\ng klei bi ring ]ia\ng mơ\ng ana\n bi đru hdơ\ng găp mđ^ kyar klei hd^p mda”.

Klei yuôm bhăn jing mnuih djuê ana Sedang ti [ar Kontum jih ai tir nao hlăm brua\ bi klin mko\ mjing đang hma pro\ng, mâo klei bi mguôp kjăp ho\ng phung duh mkra. Mâo knơ\ng brua\ pla mjing ana êa drao Măng Đen, lehana\n ana\p anei srăng mâo lu knơ\ng brua\ mkăn hriê kăp hrui blei, [ua\n đru hlăm sui thu\n êngu\n mlan dơ\ng mơ\ng ai tiê ngă brua, prăk kăk bi liê, hdrăh dlăng kriê mtô bi hriăm brei kơ mnuih [uôn sang ngă brua\. Lehana\n mâo brua\ sang ]ư\ êa hluê ngă jăk brua\ kăp đru plah wah phung duh mkra ho\ng mnuih [uôn sang. Nguyễn Đức Tuy, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kontum, brei thâo:

“ Hmei hâo hưn ho\ng mnuih [uôn sang mâo klei thâo săng ngă klei bi hgu\m plah wah du\m go\ êsei ]ia\ng mjing êpul lehana\n bi mguôp ho\ng phung duh mkra. Ya mta brua\ ngă brei mâo phung duh mkra hgu\m đru mjing klei ngă brua\ bi krăp mơ\ng phu\n hlo\ng kơ êdu\k. Phung duh mkra đru mơ\ng ako\ hla\m klei đru mjeh, hbâo pruê, hdră dlăng kriê lehana\n kăp blei jih boh mnga mơ\ng mnuih [uôn sang mâo. Anei jing sa hdră ngă brua\ jăk êdi. Ho\ng hdră mko\ mjing êpul hgu\m mâo klei bi mguôp ho\ng phung duh mkra mjing sa klei ngă brua\ kjăp mơ\ng phu\n hlo\ng kơ knhal tu]”.

Brua\ mnuih djuê ana Sedang ti lu sa\ hla\m dua kdriêk Kon Braih, Kon Plong mơ\ng ]ar Kontum hlăm thu\n 2017 leh êgao mâo mko\ mjing leh đang hma pro\ng lehana\n đru leh mnuih [uôn sang mđ^ ênoh mâo ba w^t, đru mdul leh klei k[ah wư, bi hro\ klei dleh dlan, lehana\n mđ^ h^n klei thâo bi hgu\m mguôp hlăm mnuih [uôn sang. Mb^t ho\ng ana\n mghaih msir yơh klei duh mkr apla mjing hliê điêt, k[ah mjeh, k[ah prăk, k[ah klei dlăng kriê wiê ênăk, boh mnga [ia\. Mơ\ng klei tu\ dưn brua\ ngă đang hma pro\ng pla ktơr pioh ma\ ana ]h^ kơ phung duh mkra rông êmô mơ\ng mnuih [uôn sang djuê ana Sedang, ]ar Kontum hlăk dôk bi lar, lehana\n hlăk lo\ po\k lu hdră bi hmô mkăn, mse\ si pla mjing ana êa drao, pla mdiê mâo ênoh… Anei jing klei bi knăl jăk hla\m brua\ pla mjing mơ\ng mnuih djuê ana Sedang, lehana\n hlăm ]ar Kontum.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k