VOV4.Êđê –Kluôm ala ]ar ara\ anei mâo hlăm brô 690 êbâo ha kphê ho\ng du\m êklăk ]ô mnuih mă bruă ngă bruă mkra mjing kphê. Bruă kphê Việt Nam mâo klei ]ang hmăng pro\ng pr^n leh djăp hdră k`ăm ênoh ba ]h^ kơ ala ta] êngao mâo 6 êklai USD hlăm thu\n 2030. Khă sơnăn, ti mmông anei, bruă kphê lo\ dơ\ng tlă anăp ho\ng lu klei dleh dlan mơ\ng hdră mkra mjing, klei bi hgu\m hlăm hdră ngă bruă truh ênoh yuôm mơ\ng asa\r kphê ti anôk ba ]h^ dlông ro\ng lăn.

Mse\ ho\ng hlăm ako\ yăn êlâo, ênoh ]h^ kphê hlăm ala ]ar mâo 42 êbâo prăk/kg snăn hlăm ako\ yăn anei ti ênoh mil 35 êbâo prăk/kg, lehana\n lo\ dơ\ng tru\n nanao, ara\ anei adôk kno\ng hlăm brô 32 – 33 êbâo prăk/kg. Klei ênoh ]h^ kphê amâo mâo hơ^t ba klei amâo mâo jăk kơ mnuih pla kphê, êjai ênoh bi liê kơ brua\ knua\ đ^ nanao, ênoh kphê ]h^ tru\n êlưih snăk sơưn. Go\ sang H’~u\ng Ayu\n, ti [uôn }uôr Da\ng B, sa\ }uôr Dăng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak pla mâo 1ha kphê, hlăm ana\n êbeh 6 sao leh mâo pe\ boh. Thu\n dih, pe\ mâo truh 1 tôn 600 kg kphê asa\r. ]h^ ho\ng ênoh 37 êbâo prăk/kg. Kah he\ jih kơ ênoh bi liê, go\ sang `u adôk mnga hlăm brô 30 êklăk prăk:

“Thu\n anei kphê sang hmei boh [ia\ h^n kơ thu\n dih, kno\ng mâo ma\ hlăm brô 800kg đui], êjai ana\n ênoh ]h^ ăt êlưih h^n mơh kơ thu\n dih. Ara\ anei, hmei mđing kăp kơ ênoh ênil ]h^ mnia snăn [uh mil mơ\ng 34 – 35 êbâo prăk/kg. Lui] boh mnga, lui] ênoh mse\ si ara\ anei, go\ sang hmei ma\ brua\ yap jing lui] liê êdi, prăk hbâo pruê êa drao hlua\t, prăk ai ma\ brua\ kơ wưng ti ana\p s^t nik amâo lo\ djăp ôh”.

Bi go\ sang Lê Phước Ngà, ti alu\ 9, sa\ Tân Sơn, [uôn pro\ng Pleiku, ]ar Gialai brei thâo: Ênoh bi liê kơ hbâo pruê, hlo\ng kơ êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing ho\ng ênoh yuôm sơăi, [ia\dah ênoh ]h^ kphê le\ êlưih snăk sơưn, ho\ng ênoh ]h^ kphê mse\ ho\ng ara\ anei, t^ng ma\ snăn lui] măng ai. Klei hd^p hlăm go\ sang 5 ]ô hua\, anak aneh dôk nao sang hra\, s^t nik srăng tuôm ho\ng klei dleh dlan, êjai hlăm djăp mta brua\ jưh knang kơ 1 ha kphê sơăi, ara\ anei amâo mâo thâo ôh si srăng ngă:

“Ênoh ênil ]h^ kphê ara\ anei, mnuih pla mjing tu\ lu klei lui] êdi. Hbâo pruê, djăp mta brua\ duh kơ kphê yuôm sơăi. Mưn mnuih ma\ brua\ yuôm mơh, djăp mta ra brua\ bi liê yuôm sơăi yơh, bi ênoh ]h^ kphê le\ tru\n. mse\ snei amâo mâo jing ang ôh”.

Tui si klei Êpul brua\ hgu\m kphê Cacao Việt Nam ksiêm yap, kluôm ala mâo giăm 690 êbâo ha kphê, kphê mâo ]h^ kơ ala ta] êngao giăm 1 êklăk 700 êbâo tôn, bi mnia mblei ho\ng ala ta] êngao mâo giăm 3 êklai dolar. Mka\ ho\ng yăn êlâo, hnơ\ng mâo hro\ hlăm brô 3%, [ia\dah ênoh tu\ dưn klei bi mnia mblei hro\ truh êbeh 14%. Ênoh kphê ]h^ hlăm yăn anei dưi yap jing ti hnơ\ng [ia\ h^n êdi hlăm wang 10 thu\n kơ anei, mâo wưng tru\n truh ti hnơ\ng 1.207 dolar/tôn ho\ng kphê Robusta, 88 cent/kdô ho\ng kphê Arabica. Êjai ana\n tui si klei t^ng knăl, ênoh ]h^ kphê dleh srăng lo\ đ^ hlăm yăn kơ ana\p, klei dleh dlan ăt adôk nanao pha\ ana\p. Mb^t ho\ng klei kphê amâo mâo h^t hlăm ênoh ]h^ mnia, dhar brua\ kphê Việt Nam ăt hlăk tuôm ho\ng lu klei lông dlăng mkăn. Ana\n jing klei ana kphê đue\ nao kơ khua êbeh 20 thu\n hla\k mâo hlăm brô 86 êbâo ha, truh 16%, ênha\ kphê, ênha\ kphê mơ\ng 15 – 20 thu\n mâo hlăm brô 140 êbâo ha, truh 26%. Êjai ana\n brua\ lo\ w^t pla mrâo adôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, klei pla mjing kphê ăt adôk ka tlaih ôh hla\m klei pla mjing hliê hluôt, ]o\ng duah pla ma\ hjăn păn. Phùng Văn Quy, sa\ Tân Bình, kdriêk Đăk Đoa, ]ar Gialai, brei thâo boh s^t klei hlăk dôk găn ti alu\ wa\l:

“Kơ klei ba yua brua\ kreh knhâo, jing bi truh ho\ng mnuih [uôn sang yơh, tal dua le\ ngă nanao mơh. Bi ara\ anei mnuih pla mjing hđuh ma\ hjăn hlăm klei ma\ brua\, amâo mâo thâo b^t êlan ho\ng brua\ kreh knhâo ôh, lu mta klei ăt adôk hơăi mang sơăi”.

Hlăm sa klei mkăn, klei pla mjing kphê ti ala ]ar drei hlăm du\m thu\n giăn anei ăt hlăk tuôm ho\ng lu klei amâo mâo jăk ho\ng klei yăn adiê bi mlih. Leh adiê không k[ah êa, snăn tuôm ho\ng klei hjan lu êa lip lê], ba nanao klei lui] liê pro\ng ho\ng mnuih pla mjing ti Lăn Dap Kngư. Kno\ng hlăm gưl êa lip ti mlan 8/2019, ngă jhat rai êbeh 1 êbâo ha kphê hlăm alu\ wa\l anei. Êpul brua\ hgu\m kphê Cacao Việt Nam đăo knăl yăn thu\n 2019 – 2020 hnơ\ng boh kphê Việt Nam mâo srăng hro\ truh 15%, mka\ ho\ng thu\n êlâo kyua hmăi amâo mâo jăk mơ\ng yăn adiê. Mb^t ho\ng ana\n, ho\ng ênoh ]h^ kphê mse\ si ara\ anei, lu mnuih pla kphê tu\ lu klei lui] snăk sơưn, thâodah srăng tuôm ho\ng klei ru\ kphê pla mnơ\ng mkăn. Nguyễn Minh Đường, khua knơ\ng brua\ mnia mblei ho\ng ala ta] êngao boh mnga brua\ lo\ hma Lăn Dap Kngư, ênoh ]h^ kphê asa\r hlăm anôk mnia mblei ti London lehana\n New York hlăk tru\n, amâo mâo djo\ kno\ng mnuih pla mjing ôh amâo mâo mnga, [ia\dah phung hrui blei kphê, mkra mjing lehana\n ]h^ mnia ho\ng ala ta] êngao tuôm ho\ng klei dleh dlan mơh:

“Klei dleh dlan ara\ anei jing ênoh ]h^ kphê tru\n măng ai, wưng ara\ anei êngao kơ mnuih pl akphê ma\ brua\ amâo mâo [ơ\ng mnga, s^t nik digơ\ srăng mlih ngă brua\ mkăn, mlih pla mjing mnơ\ng mkăn. Dah mse\ snăn mgi dih srăng hmăi amâo mâo jăk kơ ênoh ]ia\ng ]ia\ng bi mnia mblei”.

Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk