VOV4.Êđê - Hla\m wưng anei, hla\k krah yan hjan, lu đang kphê, mơ\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\k mâo klei êluh adiê boh kphê, [ia\ ka thâo ôh si hdra\ msir bi jih, nga\ hma\i djo\ pro\ng kơ hnơ\ng boh mnga. Anei jing klei dôk hyưt mb^t mơ\ng lu mnuih [uôn sang pla kphê.

Đang kphê Kiều Trang ti alu\ Tiến Cường, sa\ Quảng Tiến, kdriêk C|ư\ M’Gar  mâo hrui pe\ hla\m 18 thu\n leh. Sna\n [ia\ dah, hla\m yan hjan gra\p thu\n đang kphê `u mâo nnao yơh klei êluh adiê boh, [ia\ truh kơ ara\ anei `u ka mâo mơh hdra\ dưi bi msir.~u brei thâo, si ara\ng ktrâo kâo hluê nga\ mse\ si ana\n, kâo lông nga\ leh mâo lu hdra\, mơ\ng bi mlih mta hbâo pruê yua truh kơ yua êa drao [ia\ a\t ka\n jih lei klei bi êluh boh kphê. “ Hla\m ako\ yan hjan dưm leh hbâo, [ia\ amâo amâo thâo ôh si nga\ s^t truh krah yan hjan sna\n kphê êluh boh yơh. Du\m thu\n êlâo amâo mâo thâo ôh, bi nao kơ anôk c\h^ êa drao, si anôk c\h^ êa drao ktrâo lac\ hluê nga\ mse\ si ana\n yơh. Đa pô lac\ k[ah hbâo, đa pô lac\ la\n k[ah do\ anei do\ adih”.

A|t hla\m alu\ anei mơh, đang kphê Kiều Tre a\t mâo klei êluh boh mse\ sn ana\n mơh: “ Kâo amâo mâo thâo săng ôh ya be\ nga\ kơ boh kphê êluh. Tơ êluh nnao mse\ si anei djiê yơh mnuih [uôn sang hmei, amâo thâo ôh si be\ nga\, dôk guôn phung knhâo knha\k ksiêm mđing brei yơh”. 

Phạm Thanh Nhàn, ti alu\ Tiến Cường brei thâo: amâo mâo djo\ kno\ng êluh boh đuic\ ôh, hla\m wưng krah yan hjan lo\ mâo lu mta mmao nga\ kơ kphê. Mnuih [uôn sang pla kphê hla\m kr^ng lông nga\ leh lu hdra\ [ia\ amâo mâo klei tu\ ôh. ~u c\ang hmang mâo phung kỹ sư brua\ lo\ hma duah brei hdra\ c\ia\ng đru mnuih pla kphê dja\l dưi mgang mdjiê klei mnơ\ng nga\, lo\ w^t kru\ kơ đang kphê. “ Krah yan hjan ana kphê khăng mâo mnơ\ng nga\ bi bring, bi ju\, mmao hrah nga\ … Khăng gơ\ gra\p thu\n, kâo dưm hbâo hữu cơ hla\m ako\ yan hjan, ara\ anei hmư\ lac\ krah yan hjan c\ia\ng lo\ dưm hbâo hữu cơ bi hrô kơ hbâo vô cơ. Sna\n c\ia\ng êmuh phung thơ\ng kơ brua\ djo\ he\ amâo dah h’a\i”. 

Hlăm krah yan hjan jing wưng kphê đ^ jing pral kơ ana lehana\n boh. Wưng anei lo\ tuôm lu klei luh adiê mda mơ\ng đa đa war kphê mnuih [uôn sang, ngă kơ mnuih pla mjing dôk ru\ng răng, kyua hmăi amâo mâo jăk kơ boh mnga mgi dih. Ti ana\p klei ru\ng răng anei, ]ia\ng w^t la] klei phung pla kphê êmuh, pô ]ih klei mrâo mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng thạc sĩ brua\ lo\ hma Đào Hữu hiền, hlăm knơ\ng brua\ ksiêm hriăm kơ klei kreh knhâo brua\ lo\ hma, dliê kyâo Tây Nguyên.

 Mơ\ng kbia\ hriê klei luh adiê mda boh kphê hlăm krah yan hjan mse\ snei Ơ Thạc sĩ?

Đào Hữu Hiền: Tơdah pruê amâo mâo bi kna, snăn srăng tuôm ho\ng klei luh adiê mda, lehana\n srăng tuôm ho\ng klei mnơ\ng ngă, amâodah eh kan ngă ăt hmăi truh kơ klei luh adiê mơh. Lehana\n brei drei mđing hlăm krah yan hjan, tơdah boh kphê đ^ pro\ng bi knar sơăi, snăn klei luh adiê mmông anei kbia\ hriê mơ\ng klei bhiăn leh, hnơ\ng tu\ jăk mkăp kơ boh amâo mâo bi knar, ti anôk kmru\ boh mâo lu ti ana\n srăng mâo yơh klei luh adiê đa đa. Amâodah k[ah hlăm klei pruê hbâo mse\ si Bo, maziê, Silic, ăt ngă truh kơ klei luh adiê mơh.

 Mse\ ho\ng klei thạc sĩ mrâo la] leh, sa hlăm du\m mta phu\n ba hriê kơ klei luh adiê mda kyua pruê hbâo amâo mâo bi kna, ka djo\ guôp. Snăn ya mta hbâo pruê srăng ba yua ]ia\ng mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ boh kphê?

Đào Hữu Hiền: Mâo du\m mta hbâo dưi ba yua jing hbâo hliê, hlăm năn hbâo hliê mâo SA, Ure, lân, kali. Tal dua, tơ amâo mâo pruê ôh hbâo hliê snăn diih pruê NPK. Êjai pruê NPK hlăm yăn không amâodah hlăm yan hjan, bi mbha pruê hlăm 3 blư\, lehana\n boh nik brei mđing êdi đăm k[ah ôh du\m mta trung, vi lượng, kyuana\n bi ruah đơ mta hbâo ara\ng ]h^ mâo leh djăp trung vi lượng ana\n, snăn kơh kphê đ^ jing tu\ dưn. Ara\ anei ara\ng ]h^ lu mta hbâo, mse\ ho\ng knơ\ng brua\ hbâo pruê Bình Điền mkra mjing mta hbâo 16 – 8 – 16 13S, jing lo\ thiăm mta vi lượng Bo, amâodah hbâo 16 – 7 17 – 13S, lo\ thiăm mta Mazie, Silic lehana\n du\m mta trung lượng srăng đru kơ ana kphê đ^ jing jăk lehana\n hơ^t h^n.

 Si hnơ\ng pruê jing djăp kơ kphê hlăm wưng anei Ơ Thạc sĩ?

Đào Hữu Hiền: Yăng đar hmei kreh mta\, hbâo leh bi lu\k NPK snăn diih pruê mơ\ng 1tôn8 - 2tôn5 amâodah 2tôn7/ha lehana\n tui hluê ho\ng hnơ\ng boh mnga mơ\ng war kphê ]ia\ng pruê hbâo bi djo\ guôp. Lehana\n hmei mta\ kơ diih jing ba yua hlăm 3 blư\ pruê ako\ - krah – lehana\n knhal jih yan hjan pruê bi djo\.

 Si hdră pruê hbâo kơ kphê hlăm wưng anei, si srăng ngă ]ia\ng pruê hbâo bi djo\ Ơ Thạc sĩ?

Đào Hữu Hiền: Êlâo kơ pruê hbâo, brei diih hwai he\ bi jih hla luh. Amâo mâo pruê ôh sia\ ho\ng phu\n, [ia\dah pruê ktuê knhal hla. }ia\ng kơ klei tu\ dưn kơ hbâo drei pruê, mđ^ hnơ\ng hrip kma leh pruê hbâo drei ma\ wa\ng dơr he\, ]ia\ng kơ hbâo amâo mâo hu\l đue#, ngă lu] liê hnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo.

La] jăk kơ Thạc sĩ mâo kah mbha leh hdră dlăng kriê wiê ênăk kơ war kphê kơ mnuih pla mjing.

                                H’Nga Êban, Y-Khem Niê pô ]ih mkra, răk dlăng.