VOV4.Êđê - Hla\m klei yan adiê hjan mđia\ amâo lo\ ga\l; djo\ hla\k nga\ dleh dlan kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma tơdah dla\ng kriê wiê êna\k mnơ\ng pla sui thu\n. Thạc sĩ Phạm Công Trí, knua\ druh Knơ\ng Kreh knhoa hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng hâo hưn kla\ h^n kơ du\m mta yan adiê leh ana\n du\m klei c\ia\ng bi mđing hla\m hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k kơ kphê leh ana\n tiêu ho\ng klei bi mlih mse\ si ara\ anei.

PV: Ơ Thạc sĩ Phạm Công Trí, si la] he\ klei yan adiê bi mlih hlăk ngă hma^ djo\ [rư\ hruê [rư\ êdah klă kơ klei hd^p mda drei. Bohnik gơ\ hlăm bruă duh mkra pla mjing. Êlâo dih drei kno\ng [uh adiê thu krô amâo dah êa lipl êc\, [ia\dah ara\ anei klei yan adiê bi mlih anei dleh dlan h^n, ya ngă snăn?

. Thạc sĩ Phạm Công Trí: Drei [uh leh klei yan adiê bi mlih hlăk mâo êdah klă ti lăn Dap kngư. Êlâo dih s^t la] kơ klei yan adiê bi mlih drei bi m^n mtam kơ klei thu krô amâo dah klei k[ah êa krih. {ia\dah boh s^t klă gơ\ klei yan adiê bi mlih mâo 3 mta. Tal 1 ngă thu krô k[ah êa, Tal 2 adiê hjan ngă êa lip. Leh ana\n plah wah 2 mta anan hlăk mâo mta bi kplăk, msei si wưng drei hlăk găn hgao, jing tui si djo\ hlăk yan bhang sơnăn mâo he\ hjan. Kyua dah `u bi kmhal 2 mta anei, amâo lo\ jăk kơ hnơ\ng êwa ang^n. Anei dưi dlăng jing wưng dleh dlan kơ bruă duh mkra pla mjing. Kyua mnơ\ng pla mjing ngă amâo jăk kơ klei đ^ jing, bi [u\t, ]uh blang mnga yan bhang, mnơ\ng ngă wưng sui boh nik gơ\ hlăm 2 mta mnơ\ng pla phu\n mơ\ng ]ar Dak Lak ana\n jing kphê leh ana\n tiêu.

PV: Ơ|, yan adiê amâo mâo jăk snăn ngă kơ gưl ]uh blang mnga mơ\ng ana kphê mrâo êgao mâo klei hma^ djo\, lu đang kphê bi bru\ mnga. Mnuih [uôn sang brei thâo: thu\n anei ênoh đuôm boh [ia\, snăn mơ\ng kbiă hriê klei anei?

Thạc sĩ Phạm Công Trí: Drei [uh klă [u\t mnga amâo thâo ]uh blang. {ia\dah du\m mta mnơ\ng pla mse\ si tiêu leh ana\n kphê bi dôk guôn 1 wưng ]uh blang mnga djo\ hlăm wưng ]ia\ng kơ mđiă, [ia\dah  hjan he\. Klei anei ngă klei amâo mâo jăk kơ kphê. Hmei mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma đăm ruăt krih ôh ]ia\ng mkăp êa. {ia\dah klei tio\ krih êa mơ\ng mnuih [uôn sang ăt jing 1 hlăm mta phu\n ngă klei bru\ mnga. Kyua leh hjan adiê ê-ăt mnuih [uôn sang hu^ amâo mâo djăp êa, klă s^t gơ\ drei ksiêm dlăng klă tơdah `u kno\ng ]uh blang 10% sơnăn adôk 90%. {ia\dah drei tio\ krih yơh sơnăn păt dah 60 -70% mnga ]uh blang leh ana\n yan adiê amâo mâo jăk srăng ngă klei lui] liê pro\ng h^n. Tơdah mnuih [uôn sang drei bi mđing lu mnga amâo mâo ]uh blang, jing mnga krô, tơdah adiê hjan sơnăn du\m mnga anei srăng bru\, kyua ana\n klei lui] liê srăng pro\ng h^n. Khă sơnăn anei jing klei êgao leh, la] ]ia\ng ksiêm w^t kơ yan êdei. 1 hlăm du\m mta klei anei, tơdah ru\ lo\ w^t pla kphê, sơnăn Anôk bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă duh mkra dliê kyâo Tây Nguyên mtă mtăn bi mlih nao kơ ksă hnui ]ia\ng dê] đue# kơ klei yan adiê amâo mâo jăk anei.

PV: Ơ thạc sĩ, khă gơ\ thâo leh yan adiê amâo mâo jăk, [ia\dah lu mnuih [uôn sang ăt dôk mtu\k mtu\l hlăm bruă kriê dlăng kphê leh ana\n tiêu? Snăn thạc sĩ mâo ya klei c\ia\ng mtă mtăn ho\ng mnuih [uôn sang?

. Thạc sĩ Phạm Công Trí:  Mâo đađa mnuih ngă lu hdră, kyua bi m^n yan adiê amâo mâo jăk, sơnăn drei ngă ya klei bruă mdê hjăn mơh. {ia\dah klă s^t drei bi ngă du\m mta bruă mse\ si aguah tlam yơh, kno\ng kriê dlăng `u klă s^t h^n. Si tô hmô drei bi krih êa hbâo hlăm hla mâo lu trung vi lượng leh ana\n hữu cơ. Hlăm wưng adiê hjan, mđiă amâo mâo sa hnơ\ng, 1 hruê yan adiê bi mlih 3 – 4 bliư\ sơnăn mnơ\ng pla ka juăt mưng, sơnăn drei krih êa hbâo hlăm hla mâo lu trung vi lượng, mnơ\ng pla hr^p mă pral leh ana\n `u ngă hla mnơ\ng pla mjing dưi bi kdơ\ng ho\ng adiê hlơr jăk h^n, dưi tu\ klei h’ăp jăk leh ana\n ba mnơ\ng tu\ jăk ho\ng boh mda ngă kơ boh mda h’^t kjăp sa hnơ\ng. Tal 2, hlăm hbâo thơ\ng ba yua kơ kphê, ara\ anei phung ngă bruă knhâo knhăk ăt g^r ba yua du\m mta hữu cơ axits amin mâo klei tu\ dưn kơ mnơ\ng pla mjing, jing boh mda dưi hrip mă ngă kơ boh đ^ pro\ng h’^t. Êngao kơnăn, hlăm hbâo krih hlăm hla thơ\ng ba yua hmei ăt mtru\t mjhar ba yua du\m mta vi lượng jăk. Kyua du\m boh mda ]ia\ng hrip mă, ]ia\ng kơ bo leh ana\n kẽm, sơnăn yuôm êdi kyua boh mda kno\ng mrâo pro\ng hlăm brô 7% đui]. Kyua mse\ si 1 ]ô am^ k’kiêng anak amâo djăp mlan, tơdah drei huă [ơ\ng jăk gơ\ srăng đ^ pro\ng ênu\m ênap. Ara\ anei, drei kno\ng krih hbâo hlăm hla thơ\ng ba yua kơ kphê hữu cơ trung vi lượng, sơnăn boh kphê srăng h’^t h^n.

PV: Sơnăn hla\m wưng anei, si ngă ơ thạc sĩ? Bruă mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ kphê leh ana\n tiêu ya mta klei c\ia\ng bi mđing?.

. Thạc sĩ Phạm Công Trí: Lu mnuih [uôn sang [uh yan adiê amâo mâo jăk sơnăn hu^, bi dưm hbâo hlăm yan bhang amâo dah yan hjan. Klă s^t gơ\ wưng anei jing yan bhang, drei ăt dưm hbâo yan bhang. Kyua dah, wưng anei kphê ]ia\ng bi kna hnơ\ng đuôm boh leh ana\n dưi kdơ\ng ho\ng klei yan adiê amâo mâo jăk leh ana\n bi kjăp agha. Tơdah drei ba yua hbâo mtru\t boh, sơnăn srăng ngă lu klei amâo mâo jăk. Sơnăn klă s^t drei kno\ng ba yua hbâo yan bhang mâo ana\n pia 2-1-1, sơnăn drei srăng [uh kphê h’^t kjăp h^n. Êngao kơnăn hlăm wưng yan adiê amâo mâo jăk anei, lăn hrah ba zan srăng mâo Nhôm ngă ruă, kyua ana\n mnuih [uôn sang ăt bi mđing kơ Can xi hữu hiệu, du\m hbâo mâo boh hră Can xi hữu hiệu ]ia\ng kơ ana kphê kjăp h^n. Tơdah dưm ]u\r, sơnăn drei bi mđing plah wah ]u\r boh tâo ho\ng ]u\r hữu cơ ]ia\ng gơ\ bi knar.

PV: Ơ\, sna\n he\ , mni la] jăk kơ thạc sĩ!

                                              H’Mrư pô ]ih mkra.