VOV4.Êđê - Du\m ]ar alu\ wa\l Lăn Dap kngư mrâo ga\n leh hlăm sa wưng không bhang. Ti ]ar Daklak mâo leh hlăm brô 70 êbâo ha mnơ\ng pla tuôm ho\ng klei k[ah êa, lu jing kphê lehana\ng tiêu, t^ng ênoh lu] liê jih jang êbeh 2.100 êklai prăk. Si brua\ dlăng kriê wiê ênăk, si brua\ pruê hbâo bi djo\ ]ia\ng lo\ kru\ mjing war kphê ana\n yoh jing brua\ mnuih pla mjing dôk mđing.

         Go\ sang Vũ Kim Hiếu dôk ti alu\ Lộc Thạnh, sa\ Phú Lộc, kdriêk Krông H’Nang mâo 5 sao đang kphê. Hla\m wưng êgao, kyua hma\i djo\ mơ\ng adiê không k[ah êa ana\n đang kphê `u dliu jih hla, đa [uh hlo\ng krô wa\t boh. Sna\n [ia\dah, leh mâo du\m bliư\ adiê hjan ako\ yan, sna\n đang kphê `u lo hlua\ mda yơh. Ara\ anei go\ sang `u hla\k k[^n kơ brua\ dla\ng kriê wiê êna\k, dưm hbâo c\ia\ng đang kphê dja\l lo\ đ^ jing mtah mda. {ia\, si nga\ kriê dla\ng c\ia\ng dja\l lo\ bi hlua\ mda kơ kphê a\t jing klei dôk bi m^n nao mơ\ng `u:

     Mse\ si ana\n mơh, Cao Tiến Hùng dôk ti alu\ Lộc Thạnh mơh, kha\ mâo leh lu klei thâo lu thu\n hla\m brua\ kriê dla\ng kơ kphê, [ia\ `u brei thâo: ka mâo ôh thu\n adiê mđia không ktang sui  mse\ si thu\n anei. Kha\ tuh êyuh leh jih ai dla\ng kriê, kah mbha êa krih, [ia\ `u a\t ka đa\o knang lei mơh kơ brua\ kah bi knar ho\ng mnơ\ng tu\ ja\k kơ đang kphê leh gưl adiê mđia\ không anei. ~u ba klei anei c\ia\ng êmuh phung thơ\ng kơ brua\ c\ang hmang mâo klei w^t lac\ brei:“ Mnuih [uôn sang ako\ yan hjan khăng ba dưm hbâo ho\ng hnơ\ng 16-16-8, [ia\ truh ktrah yan hjan dưi lo\ bi mđ^ amâo dah bi mtru\n, bi hla\m knhal jih yan hjan mđ^ hnơ\ng hbâo Kali, bi mhro\ hbâo urê.”

      A|t kyua yan bhang thu\n anei sui h^n, ana\n ti lu kr^ng ba pla kphê, mnuh [uôn sang kno\ng dưi dja\p êa krih bi hd^p ana đuic\,  [ia\  amâo aaao dưi ba dưm hbâo ôh, klei anei nga\ hma\i djo\ pro\ng kơ brua\ bi hlua\ mda đ^ jing leh ana\n rông boh kphê hla\m yan hjan. C|ia\ng kơ ana kphê bi hlua\ mda đ^ jing ja\k leh yan bhang thu krô, kỹ sư Đoàn Mễ, Khua Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma kdriêk Krông H’Nang mta\ kơ mnuih [uôn sang bi răng snei: “ C|ia\ng kơ ana kphê lo\ hlua\ mda đ^ jing ja\k leh yan bhang adiê thu krô drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m brua\ si ti gu\ anei: Bi mdoh he\ đang kphê ho\ng hdra\ kha\t adhan krô, adhan hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ ti ana bi jih. Leh kơ ana\n, mnuih [uôn sang drei hluê nga\ brua\ dưm haao hluê ho\ng hdra\ 4 klei djo\. Bohnik ho\ng ana kphê hla\m ako\ yan hjan bi dưm lu hbâo đạm, lân leh ana\n Kali c\ia\ng [ia\ đuic\ kyua leh yan bhang thu krô, ana kphê awa\t ai, drei c\ia\ng bi mjing adhan hla bi khăng kja\p leh ana\n mđ^ mâo lu adhan mka\p mboh kơ thu\n êdei. Truh krah yan hjan bi mđ^ hnơ\ng hbâo kali c\ia\ng đru kơ ana rông boh dja\l pro\ng. Hla\m brua\ pruê hbâo mnuih [uôn sang c\ia\ng bi mđing kah mbha bi knar plah wah hbâo đa lượng, trung lượng leh ana\n vi lượng hluê si klei mta\ c\ia\ng bi mđ^ klei tu\ mnơ\ng tu\ ja\k. Leh dưm hbâo mnuih [uôn sang drei jik huai he\ rơ\k rung pioh bi mkhư\ klei bi mhia\ mnơ\ng tu\ ja\k ho\ng kphê.”

     Hla\m du\m hruê gia\m anei, ti alu\ wa\l c\ar Daklak mâo leh adiê hjan, đru mguôp msir brei leh klei hlơr leh ana\n mka\p brei êa kơ mnơ\ng pla mjing. Leh du\m mlan adiê mđia\ không yan bhang, truh yan hjan, ana kphê c\ia\ng êdi kơ klei dla\ng kriê pioh bi mka\m mnơ\ng tu\ ja\k kơ asa\r boh leh ana\n đ^ jing kơ adhan kphê hla\m thu\n êdei. Hong đang kphê thu krô, klei dla\ng kriê h^n mơh c\ia\ng bi mđing pioh kơ ana kphê dja\l lo\ bi hlua\ mda. Klei bi blu\ hra\m ho\ng Kỹ sư Nguyễn Văn Thảnh, knua\ druh hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng brua\ cổ phần Bình Điền Lâm Đồng sra\ng nga\ bi kla\ h^n ho\ng hdra\ ruah hbâo pruê dưm kơ ana kphê hla\m wưng anei.

     - Ơ kỹ sư, mse\ ho\ng lu klei mnuih pla mjing yăl dliê, alu\ wa\l Lăn Dap Kngư mrâo găn hgao leh sa wưng không k[ah êa hlăm yan bhang, lu war kphê ka mâo pruê hbâo, si klei hmăi mơ\ng anei, lehana\n si srăng pruê hbâo hlăm yan hjan?

        . Kỹ sư Nguyễn Văn Thảnh: Kyua yan bhang không thu\n anei sui, mơ\ng ana\n mnuih pla mjing ka lo\ dưi mkăp djăp ôh hbâo pruê, ho\ng klei mse\ snăn, truh ti wưng pruê hbâo snăn mnuih pla mjing ăt pruê mơh hbâo hlăm ako\ yan hjan, lehana\n krih êa. Brei mnuih pla mjing mđing, tơdah adiê dơ\ng hjan, adiê boh kphê dơ\ng đ^ hriê kơ pro\ng snăn bi pruê hbâo NPK ]ia\ng mđ^ hnơ\ng mta đạm, lehana\n lân lu, mb^t ho\ng kali man dưn, snăn bi pruê ho\ng hnơ\ng 2 – 2 – 1, kyuadah hlăm wưng anei adiê boh kphê adôk điêt, klei ]ia\ng kơ kali ka lu ôh, snăn pruê lu đạm  jing pioh bi ksua\ adhan kơ thu\n êdei, lehana\n hbâo lân ]ia\ng bi kjăp agha kơ krah yan hjan, lehana\n jih thu\n, đru kơ ana kphê hrip mnơ\ng tu\ jăk pral h^n. Wưn anei diih dưi pruê hbâo 18 – 12 – 8 + TE, amâodah hbâo 18 – 14 – 7 – 7S + TE kẽm, đồng êjai adiê boh adôk điêt. Bi tơdah adiê pro\ng leh amâo lo\ pruê ôh hbâo mâo ênoh t^ng lu đạm lân, [ia\ kali, [ia\dah mlih hdră pruê lu đạm, lehana\n lu kali. Mâo lu kali jing ]ia\ng mjing klei bi msa\r kơ boh kphê, đru kơ kphê siam, mjing boh mnga jăk mgi dih.

     - Snăn s^t truh hlăm yan hjan, dang kphê c\ia\ng ya mta hbâo pruê pioh kơ ana kphê đ^ jing jăk?

        . Kỹ sư Nguyễn Văn Thảnh: Kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk lehana\n pruê hbâo hlăm ako\ yan hjan, êjai adiê boh adôk điêt, amâo mâo jăk ]ia\ng lu ôh hbâo kali, snăn hdơr pruê hluê hdră mđ^ lân lu, kali man dưn, tôhmô: hdră pruê 16 – 16 – 8, amâodah hbâo 18 – 12 – 8 + TE amâodah hbâo 18 – 14 – 7 7S + TE kẽm, đồng jing guôp ho\ng kphê ako\ yan hjan. Bi tơdah kphê adiê boh pro\ng leh, ]ia\ng mđ^ hnơ\ng bi msa\r kơ boh kphê snăn mlih hdră pruê ho\ng hbâo snei 2 – 1 – 2 jing mâo ênoh đạm lehana\n kali jing lu h^n kơ lân, mse\ ho\ng hbâo 16 – 8 – 16, 8S + TE bo kẽm. Amâodah hbâo 16 – 7 – 17 8S + Magie silic +kẽm jing guôp ho\ng wưng krah lehana\n knhal jih yan hjan. Brei diih mđing ruah hdră pruê bi djo\ hlăm grăp wưng mdê mdê snăn kơh mnơ\ng pla srăng mâo boh mnga jăk.

      - Êngao kơ du\m mta hbâo vô cơ snăn ya mta hbâo bru\ lo\ ]ia\ng pruê pioh bi kru\ klei đ^ jing pral, lehana\n mđ^ ai kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm yan hjan?

         . Kỹ sư Nguyễn Văn Thảnh: Êngao kơ hbâo NPK pioh pruê kơ kphê, tui hluê ho\ng wưng đ^ jing mdê mdê, snăn mâo hbâo pruê kơ ako\ yan hjan, kơ krah yan hjan, lehana\n knhal jih yan hjan, mb^t ana\n mâo hbâo bru\ vi sinh trua\n pioh pruê kơ kphê lehana\n tiêu yơh. Tôhmô kơ kphê drei pruê hbâo bru\ BLC 08 amâodah hbâo bru\ pioh răng mgang klei mnơ\ng ngă mâo BLC 09, lo\ mbo\ hnơ\ng bru\ lu, hlăm năn mâo du\m mta mkan tu\ dưn đru gang mkhư\ mta mmao jhat ngă kơ agha.

     - La] jăk kơ kỹ sư lu!

                                         H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.