VOV4.Êđê - Leh klei hma\i djo\ mơ\ng ang^n êbu\ mrô 12 nga\, hma\i truh ti du\m kdriêk nah Ngo\ mơ\ng ]ar Daklak, lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\m ]ar dôk bi m^n, hu^ kơ klei ênga\p êa sui sra\ng hma\i truh kơ du\m mta mnơ\ng pla mjing, hla\m ana\n mâo mnơ\ng nga\ bi bru\ klo\ k`^t triêl kyua ênga\p hla\m êa. }ia\ng pral dưi hmao [uh lehana\n mâo hdra\ gang mkhư\ du\m mta mnơ\ng nga\ anei, hmei mâo klei ]ih la] kơ du\m klei dôk hyưt mơ\ng mnuih [uôn sang lehana\n ktrâo lac\ hdra\ thâo kral, gang mkhư\ lehana\n dla\ng kriê mnơ\ng nga\ bi k`^ hla, bi bru\ klo\ k`^t triêl.

Kha\ adôk kno\ng 3 mlan dơ\ng jing dưi hrui buc\ yơh k`^t yan tal êlâo, [ia\ Lê Văn Thành ti sa\ Krông {u\k, kdriêk Krông Pac\, c\ar Daklak hla\k dôk hyưt leh ang^n êbu\ nao ga\n nga\ kơ gia\m 1 ha đang k`^t triêl jhat rai kjham. Lu ana ang^n nga t^ hla, êbuh, mâo đa anôk ênga\p hla\m êa truh ¼ ana. Leh ang^n êbu\ nao ga\n, `u djap [uôr mnuôr nga\ êlan mđoh mđue# êa c\ia\ng đa\m ênga\p hla\m êa sui bi bru\ k`^t:“  Mrâo êgao kyua ang^n êbu\ mrô 12 nga\ hma\i djo\ kơ đang k`^t mơ\ng go\ sang. Lu ana ang^n nga\ t^ hla, joh êbuh ana. Đa anôk ênga\p hla\m êa. Leh adiê hjan a\t klei leh mơh mnuôr nga\ êlan mđoh mđue# êa, ana\n amâo lo\ ênga\p ôh, [ia\ amâo thâo ôh s^t hrui buc\ thâo nga\  jhat mơh he\ kơ k`^t.”

A|t mse\ ho\ng đang k`^t ana\n mơh [uh mâo lu ana t^ hla leh ana\n ênga\p hla\m êa Nguyễn Văn Hoá ti sa Êa Yông, kdriêk Krông Pac\ lac\ snei: êlâo kơ pla k`^t `u duah êmuh hria\m leh kơ hdra\ pla leh ana\n kriê dla\ng k`^t. Sa hla\m du\m klei mnơ\ng kha\ng nga\ kơ ana k`^t jing klei bi k`^ hla, bru\  klo\ k`^t. Anei jing kyua mơ\ng mmao leh ana\n kman hla\m la\n nga\ lu êdi jing hla\m du\m mlan mâo lu hjan, hnơ\ng h’a\p hla\m la\n pro\ng. Gưl ang^n êbu\ mrâo êgao, s^t n^k sra\ng jing klei ga\l kơ mmao nga\ bluh đ^ lar. Hoá dôk bi m^n, êngao kơ brua\ klei mnuôr mđoh mđue# êa sna\n thâo dưi mơ\ he\ ba yua ya mta êa drao pioh bi mdjiê mmao nga\ bi bru\ k`^t anei amâodah h’a\i?

“ Mơ\ng gưl adiê hjan ang^n nga\ kơ k`^t ênga\p hla\m êa, go\ sang bi klei mnuôr mđoh mđue# êa leh ana\n dưm c\ur pioh msir mkra, [ia\ ara\ anei kâo dôk hyưt kơ k`^t jing mta ana dja\l êlưih hma\i djo\ ho\ng êa sna\n ara\ anei mâo mơ\ he\ ya mta êa drao amâodah ya mta hbâo c\ia\ng dưm pioh msir mkra đang k`^t.”

Hluê si Tiến sĩ Đinh văn Đức, pô thơ\ng kơ brua\ lo\ hma, klei mnơ\ng nga\ bi k`^ hla, bru\ klo\ k`^t jing klei  khang [uh mnơ\ng nga\ kơ ana k`^t. Bohnik jing ti du\m kr^ng la\n tlung nah gu\ leh ana\n hla\m du\m mlan mâo u adiê hjan. Kman leh ana\n mmao rua\ ksu\ng nga\ kơ ana k`^t ho\ng hdra\ `u\ kma hla\m agha ana k`^t hluê ho\ng gru êka ti klo\ k`^t. Mmao leh ana\n kman kma hla\m êlan mđoh ba mơ\ng ana k`^t, bi rai kđeh asa\r, êlan mđoh ba mnơ\ng tu\ ja\k nga\ kơ ana k`^t amâo lo\ dưi ba nao ôh mta mnơ\ng tu\ ja\k rông ana leh ana\n hla. Klei mnơ\ng nga\ bi k`^ hla, bru\ klo\ k`^t tơ ưm thâo [uh, hmao mâo hdra\ msir sna\n dưi lo\ kru\ ja\k kơ k`^t:

“ Ho\ng klei mnơ\ng nga\ anei lo\ pia jing klei bi bru\ k`^, klei mnơ\ng nga\ anei kyua mơ\ng mmao nga\, kla\ klơ\ng jing mmao Phuranium. C|ia\ng dưi msir klei mnơ\ng nga\ anei, sna\n drei bi ba yua êa drao… krih jum dar phu\n pioh bi mdjiê mnơ\ng nga\ bi bru\ k`^ klo\ k`^t nah gu\ sna\n drei c\ia\ng bi mđing kơ sa mta hbâo krih kơ hla pioh krih kơ ana c\ia\ng hla sra\ng lo\ w^t mtah mda, kyua mmông anei agha amâo dưi lo\ hrip ôh êa leh ana\n mnơ\ng tu\ ja\k pioh mka\p kơ ana, ana\n mmông anei drei c\ia\ng bi mbo\ mnơ\ng tu\ ja\k hluê ho\ng hla kơ `u. Bi du\m ana hla bi k`^ pral drei hnêc\ ho\ng adiê mđia\ kha\t he\ du\m hla `u krô ba ti êngao c\uh he\ kyua kha\ drei krih êa drao tu\ mơh sna\n mmao kno\ng mdei đ^ lêc\ lar đuic\, [ia\ ka djiê jih ôh kyua ana\n a\t adôk hla\m ana anei, ana\n drei kha\t he\ bi jih leh ana\n ba ti êngao c\uh he\ leh kơ ana\n yua sa hla\m du\m mta êa drao mâo phu\n agha Ximoxanin + Makozep amâodah Inprodion mtlaih ho\ng hnơ\ng hluê si klei c\ih mta\ ti hruh đu\ng ba krih hla\m hla. Sui [ia\ ti na\n mmao amâo mâo lo\ đ^ lêc\ lar ôh, mmông anei drei lo\ ba yua hbâo krih kơ hla c\ia\ng lo\ mbo\ mnơ\ng tu\ ja\k kơ ana k`^t êjai leh ana\n dưi mtru\t mđ^ kơ ana đ^ jing leh ana\n ana sra\ng dja\l h^n lo\ w^t hlua\ mda.

Mb^t ho\ng ana\n, ho\ng du\m đang k`^t djo\ mnơ\ng nga\ kjham c\ia\ng bi buc\ lui he\, drei đa\m hlo\ng lo\ dơ\ng pla mtam ôh ti anôk la\n djo\ leh mnơ\ng nga\. {ia\ tơ drei hlo\ng lo\ pla mtam sna\n c\ia\ng bi mdjiê kman bi doh, klei mnuôr mđoh mđue# êa bi ja\k, dưm c\ur ho\ng hnơ\ng mơ\ng 50 – 100kg/1sao. Hdra\ msir mkra la\n anei ja\k êdi jing bi kmlah pla ho\ng du\m mta ana mka\n mâo sa yna leh ana\n lo\ dơ\ng w^t ba pla. Mnuih [uôn sang drei a\t c\ia\ng ba yua hbâo bru\ leh mđam, mtlaih ho\ng mmao Trichoderma c\ia\ng đru mđ^ ai bi kdơ\ng kơ ana pla mjing leh ana\n bi mkhư\ du\m mta mmao rua\ adôk hla\m đang war.

H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k