VOV4.Êđê- {uôn pro\ng Đà  Lạt, ]ar Lâm Đồng ara\ anei mâo êbeh 5.900 ha mnga du\m mta, hnơ\ng dưi mâo êbeh 2 êklăk 4 êtuh êbâo dhan/thu\n. Khă gơ\ mnga Đà Lạt hing ang leh anăn mâo hlăm djăp anôk ]h^ mnia hlăm ala ]ar lehanăn ala ta] êngao, [ia\dah kyua anôk ba ]h^ amâo hơ^t kjăp snăn lu mnuih ngă lo\ hma prăk hrui w^t amâo hơ^t kjăp. }ia\ng dưi mgaih msir klei anei, lu gru hmô bi hgu\m duh mkra pla mjing leh anăn anôk ba ]h^ mnga Đà Lạt hlăk mâo du\m anôk bruă duh mkra mnia blei leh anăn phung pla mnga ti [uôn pro\ng ba yua. Hla\m anăn, anôk bruă tal êlâo hluê ngă tu\ dưn gru hmô bi hgu\m anei, mâo knơ\ng bruă Hasfarm Dalat.

3 thu\n ho\ng anei, Huỳnh Đình Phước, ti phường 8, [uôn pro\ng Đà Lạt, ]ar Lâm Đồng amâo lo\ hu^ hyưt ôh kơ anôk ba ]h^ mnga pla mjing hlăm sang ală k^ng mơ\ng go\ êsei mâo ênhă pro\ng 3 êbâo m2. Amâo djo\ kno\ng mjưh rue# klei kp^ ênoh ba ]h^ mnga kơ phung ghan mnia kơ hnơ\ng mâo, hnơ\ng jăk hlăm 1 ênhă pla mjing ăt [uh klă, ba w^t hnư hrui w^t đ^ h^n lehana\n h’^t kjăp h^n mkă ho\ng êlâo dih. Huỳnh Đình Phước brei thâo; mâo he\ boh tu\ dưn anei kyua hluê ngă gru hmô mguôp mb^t pla mnga ho\ng knơ\ng bruă Dalat Hasfarm:

“Êlâo dih kâo pla lehana\n ba ]h^ hlăm sang ]ơ mnia sơnăn hnư hrui w^t amâo mâo h’^t kjăp ôh, kyua dah ênoh ênil amâo mâo sa hnơ\ng. Bi knơ\ng bruă ênoh ba ]h^ h’^t kjăp h^n sơnăn kâo mguôp mb^t pla mjing ho\ng digơ\ mâo boh tu\ dưn h^n, kyua 1 kdrê] ngă bruă ho\ng knơ\ng bruă digơ\ mâo leh anôk ]h^ mnia sơnăn kno\ng ba jao mnga đui], mâo hnư hrui w^t đ^ h^n mkă ho\ng pla mjing ba ]h^ ti êngao”.

            Ăt mse\ ho\ng Huỳnh Đình Phước lehana\n lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mkăn, Nguyễn Hữu Tiến, ti phường 7, [uôn pro\ng Đà Lạt hluê ngă gru hmô mguôp mb^t pla mnga ho\ng knơ\ng bruă Dalat Hasfarm mơ\ng du\m thu\n êgao. Mơ\ng 1 êbâo m2 sang ală k^ng tal êlâo, truh kơ ara\ anei go\ êsei `u mđ^ ênhă pla mguôp mb^t ho\ng knơ\ng bruă truh 5 êbâo 2, hlăm ana\n pla lu êdi mâo 2 mta mnga khăt adhan ana\n jing mnga cúc lehana\n mnga yang hruê. Mơ\ng hruê mguôp mb^t pla mjing, go\ êsei `u amâo lo\ hu^ hyưt bi m^n ôh pla mjing ya mta mnga, ba ]h^ kơ hlei pô, [ia\dah kno\ng k[^n ai tiê pla mjing hluê si klei ngă hră m’ar akâo blei, ho\ng hnư prăk mnga hrui w^t h’^t kjăp truh êbeh 600 êklăk prăk hlăm 1 thu\n.

            Hluê si Nguyễn Hữu Tiến, mâo klei đru ktrâo la] mơ\ng Dalat Hasfarm kơ hdră pla mjing, kriê dlăng, hrui mă lehana\n kriê dlăng mnga, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo lu klei thâo mrâo mrang, mđ^ h^n boh tu\ dưn bruă duh mkra hluê hdră h’^t kjăp:

“Kơ djuê mjeh dưi tu\ mă mơ\ng djuê mjeh doh, bi hdră pla mjing grăp hruê kăm knơ\ng bruă tio\ hriê knuă druh nao truh kơ đang mnga mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ksiêm dlăng klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lehana\n hâo hưn hdră msir mghaih. Ara\ anei, klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ mnga ti Đà Lạt hlăk dleh ksiêm dlăng, kyua ana\n ]ia\ng mđ^ boh tu\ dưn mnơ\ng pla mjing bi mâo du\m êpul knuă druh pla mjing mse\ si knơ\ng bruă anei ]ia\ng mguôp mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma duah hdră msir mghaih mâo boh tu\ dưn”.

            Truh ti wưng anei mâo êbeh 100 go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti [uôn pro\ng Đà Lạt bi hgu\m ho\ng knơ\ng bruă Dalat Hasfarm hluê ngă gru hmô mguôp mb^t pla mjing du\m mta mnga, ho\ng ênhă pro\ng êbeh 30 ha. Ênoh ]h^ mnga hlăm klei kuôl kă dưi kuôl kă klă mnga] hluê hdră mâo boh tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma.

            Hluê si aduôn Trương Thị Minh Tuyết, khua adu\ bruă bi hgu\m pla mjing, knơ\ng bruă Dalat Hasfarm, ]ia\ng hmao đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo prăk duh bi liê pla mjing, êpul bruă duh mkra mko\ mjing keh đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ho\ng ênoh êbeh 2 êklai prăk. Hluê ho\ng ana\n, hlei go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ia\ng ]an prăk srăng dưi ]an mơ\ng 100 – 150 êklăk prăk hlăm 1 yan mnga [ia\dah amâo tla prăk mnga ôh:

“}ia\ng bruă mguôp mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma jăk h^n, t^ng knơ\ng bruă ăt mâo du\m bruă ngă đru mdul. Êngao kơ đru brei prăk, djuê mjeh mơ\ng knơ\ng bruă brei kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma pla mjing, sơnăn drei ruah mă du\m djuê mjeh jăk, djăp hnơ\ng ]ua\n pioh ba ]h^ kơ ala ta] êngao. Knơ\ng bruă ăt ba hưn mdah lu hnơ\ng ]ua\n kơ mdê mta mnga ]ia\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ksiêm dlăng, thâo klă s^t pla mnga si hdră srăng hluê ngă ]ia\ng djăp hnơ\ng ]ua\n ba ]h^ kơ knơ\ng bruă. Ara\ anei, hnơ\ng mnga ba ]h^ kơ ala ta] êngao mơ\ng bruă bi hgu\m [rư\ hruê [rư\ đ^, boh nik mnga Yang hruê”.

            Du\m boh tu\ dưn mâo ba w^t hluê gru hmô mguôp mb^t bruă pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma Đà Lạt ho\ng Dalat Hasfarm brei [uh, mguôp mb^t plah wah êpul bruă mnia mblei lehana\n mnuih [uôn sang ngă lo\ hma jing bruă ]ia\ng êdi hlăm bruă duh mkra pla mjing, bi mtru\t mjhar lehana\n mđ^ lar. Mâo sơnăn kơh dưi mko\ mjing du\m kr^ng pla mjing mguôp mb^t ho\ng anôk mnia mblei, msir mghaih klei “djo\ boh mnga lui] ênoh, k[ah [ia\ êbeh lu” tuôm mâo leh ho\ng knơ\ng bruă lo\ hma hlăm lu thu\n êgao./.

Gru hmô bi hgu\m duh mkra pla mjing leh anăn ba ]h^ boh mnga lo\ hma plah wah anôk bruă duh mkra mnia blei ho\ng mnuih ngă lo\ hma jing hdră ngă ba w^t klei tu\ yuôm hlăm wưng `u\ kma bruă duh mkra. Jing ]ar mâo klei găl kơ bruă mkra mjing lo\ hma ho\ng kdrăp mrâo, Lâm Đồng srăng ngă ya hdră msir leh anăn hdră êlan dưi đru ]ia\ng lo\ dơ\ng mjing klei găl kơ anôk bruă duh mkra mnia blei bruă lo\ hma duh bi liê, po\k mlar leh anăn mko\ mjing lu gru hmô bi hgu\m duh mkra pla mjing ho\ng mnuih ngă lo\ hma hlăm wưng kơ anăp? Klei bi blu\ hrăm ti tluôn anei mơ\ng pô ]ih klei mrâo ho\ng Phạm S, K'iăng Khua knơ\ng bruă sang ]\ư\ êa ]ar Lâm Đông srăng la] klă h^n kơ mta phu\n anei.

- Ơ Phạm S, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Lâm Đồng! Dưi yap ]ar Lâm Đồng jing sa boh ]ar ba ako\ mka\ ho\ng du\m alu\ wa\l mkăn hlăm kluôm ala kơ klei mđ^ kyar brua\ lo\ hma, hlăm ana\n mâo brua\ pla mjing ho\ng hdră mrâo mrang. Snăn si phung duh mkra duh bi liê kơ brua\ lo\ hma ara\ anei ]ia\ng dưi mâo klei tu\ dưn?

Phạm S: Dưi la], ho\ng sa alu\ wa\l mâo lu klei găl kơ lăn ala, yăn adiê lehana\n phung duh mkra snăn ara\ anei Lâm Đồng mâo hlăm brô êbeh 6.400 phung duh mkra ngă brua\, ho\ng ênoh prăk duh bi liê tui si hlăm hra\ mơar truh 37 êbâo 600 êklai prăk, hlăm ana\n mâo hlăm brô 1.500 phung duh mkra ngă hlăm brua\ pla mjing lehana\n mkra mjing boh mnga. Hlăm ana\n mâo truh 77 phung duh mkra FDI ho\ng ênoh prăk duh bi liê jih jang hlăm brô 276 êklăk dolar. Ho\ng klei duh bi liê ana\n, mâo đru leh kơ brua\ mđ^ kyar djăp klei bi hgu\m brua\. Mb^t ho\ng phung duh mkra snăn ara\ anei hlăm ]ar mâo leh êbeh 180 Êpul brua\ hgu\m, lehana\n 250 êpul hgu\m, lehana\n 949 đang war hlăm brua\ lo\ hma. Dlăng kluôm, jih jang hdră brua\ kơ lo\ hma mâo mđ^ kyar ho\ng hdră mrâo mrang sơăi, đru mđ^ kyar kơ kr^ng [uôn sang, ngă leh kơ Lâm Đồng ara\ anei jing ]ar ba ako\ hlăm kluôm ala kơ klei mđ^ kyar brua\ lo\ hma pla mjing ho\ng kdrăp mrâo mrang.

-Bi kơ klei duh mkra go\ êsei adôk mâo lu klei ka djo\, snăn êjai mko\ mjing brua\ lo\ hma ênuk mrâo mrang djo\ tuôm ho\ng djăp klei tu\ dưn. Brua\ mko\ mjing phung duh mkra brua\ lo\ hma, iêu jak lehana\n mâo klei bi mguôp ho\ng mnuih pla mjing, snăn si hdră mâo kơ brua\ anei. Snăn brua\ anei si mâo ngă leh hlăm alu\ wa\l?

Phạm S: }ar Lâm Đồng ara\ anei mâo hlăm brô 300 êbâo ha lăn lo\ hma, mka\ ho\ng du\m ]ar mkăn snăn anei jing pro\ng êdi, [ia\dah dah t^ng hluê grăp ]ô mnuih, snăn ho\ng ênha\ ana\n ăt yap jing điêt mơh, boh nik ti [uôn pro\ng Đà Lạt lehana\n kr^ng riêng gah. Mơ\ng ana\n, brua\ duh bi liê ho\ng kdrăp mrâo mrang, ho\ng ênha\ pro\ng snăn ăt adôk dleh dlan. Kyuadah mơ\ng anôk điêt klah klap snăn du\m go\ êsei hlăk mâo hdră bi klin mb^t hluê hdră mguôp mb^t ho\ng phung duh mkra, Êpul brua\ hgu\m pioh ngă brua\.

Mơ\ng ana\n, ara\ anei Lâm Đồng mâo leh hlăm brô 120 klei bi mguôp hdră êlan duh mkra pla mjing, lehana\n ]h^ mnia plah wah phung duh mkra lehana\n du\m êpul brua\ mnuih pla mjing, mâo hlăm brô 12.500 go\ êsei. Boh nik mơ\ng thu\n, 2012 truh kơ ara\ anei ]ar Lâm Đồng g^t gai leh ho\ng klei kjăp brua\ bi mlih hdră êlan êpul brua\ hgu\m ênuk hđăp, nao mko\ mjing êpul brua\ hgu\m ênuk mrâo mơ\ng ana\n klei bi mguôp plah wah phung pla mjing ho\ng phung duh mkra, lehana\n du\m êpul brua\ hgu\m knư\ hruê knư\ mâo klei tu\ dưn.

Mse\ si hlăm wưng leh êgao, Lâm Đồng mâo leh hdră êlan duh mkra hgu\m kơ thu\n 2020 ti mta mtru\n mrô 961 pioh mko\ mjing du\m êpul brua\ hgu\m, mb^t ho\ng ana\n hluê ngă du\m hdră êlan bi mguôp klei duh mkra pla mjing kr^ng [uôn sang. Êjai hlăm klei mđ^ kyar brua\ lo\ hma kr^ng [uôn sang mse\ snăn, jing đru leh sa kdrê] ata\t Lâm Đồng jing ]ar ba ako\ mâo du\m êpul brua\ hgu\m lo\ hma pla mjing ho\ng hdră mrâo mrang.

-Snăn hlăm hdră êlan, phung duh mkra brua\ lo\ hma ti ]ar Lâm Đồng ya mta klei găl, lehana\n klei dleh dlan dôk tuôm, êjai yang [uôn, lehana\n brua\ lo\ hma hlăk dôk ]ia\ng kơ di`u?

Phạm S: Dưi [uh hlăm klei găl jing ]ar dôk ngă brua\ pla mjing, ]ar hlăk lo\ dơ\ng mâo du\m klei bhiăn mtru\t phung duh mkra duh bi liê hlăm brua\ lo\ hma tui si hdră mtru\n mrô 57 hruê 17/4/2018, lehana\n hdră mtru\n mrô 98 hruê 5/7/2018 kơ hdră êlan mlih mrâo pioh hluê ngă klei bi mguôp hrui blei boh mnga brua\ lo\ hma hla\m ]ar Lâm Đồng.

Kâo m^n kno\ng ngă du\m hdră êlan anei, s^t nik srăng jing boh kdru\t pioh mđ^ kyar brua\ duh mkra mâo klei bi mguôp ho\ng phung pla mjing kăp hrui blei boh mnga, mtru\t bi mko\ mjing êpul hgu\m duh mkra pla mjing, lehana\n hluê ngă hdră êlan 15 êbâo êpul brua\ hgu\m lo\ hma hla\m wưng mrâo, t^ng srăng mâo 155 êpul brua\ hgu\m mko\ mjing mrâo hlăm wưng thu\n 2018 – 2020.

-La] jăk kơ ih lu!