VOV4.Êđê- Đà Lạt – Lâm Đồng jing ]ar ba ako\ hla\m kluôm ala kơ brua\ ba yua kdra\p mrâo hla\m hdra\ nga\ lo\ hma, hluê ho\ng tur knơ\ng ana\n, hdra\ pla mjing ênuk mrâo 4.0 mâo leh lu go\ êsei nga\ lo\ hma, êpul hgu\m brua\, anôk brua\ duh mkra tinei tui ksiêm lehana\n duh bi liê [ư\ hruê [rư\ ja\k, nao mu\t êlam h^n, ba w^t leh boh tu\ dưn brua\ duh mkra.

 Amâo guôn nao ti đang djam ôh, ayo\ng Nguyễn Đức Huy, ti [uôn hgu\m 9, [uôn pro\ng Đà Lạt, ]ar Lâm Đồng kno\ng yua đ^ng blu\ ]ia\ng kriê dlăng jih đang lo\ hma ba yua kdrăp thâo m^n hlăm wa\l sang ala\ k^ng pro\ng 6 êbâo m2 mơ\ng go\ sang.  Êngao kơ bruă pla hlăm jar yuôl ]ia\ng kriê dlăng găl ênưih hlăm hdră msir mgaih lăn, djam tam boh kroh hlăm đang djam dưi kriê dlăng, ]o\ng krih êa. Jih jang dưi gai hlăm kdrăp internet leh anăn kdrăp ]o\ng mka\.  Hnơ\ng h’uh, hnơ\ng êa - bi lik hbâo pruê, hnơ\ng h'ăp mơ\ng lăn, hnơ\ng bi mbha jar pla mnơ\ng... grăp mta klei mâo hlăm đang dưi hưn mthâo leh anăn bi êdah hlăm phần mềm hlăm đ^ng blu\ Smartphone. Ayo\ng Nguyễn Đức Huy brei thâo, mơ\ng hdră anei lo\ dưi đao\ knăl klei hu^ kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ]ia\ng pô hmao mâo du\m hdră gang mkhư\ tu\ dưn leh anăn kreh knhâo, rơ\ng kơ ana pla mjing hriê kơ pro\ng jăk.

“Leh mđ^ kyar jing hnơ\ng pro\ng leh snăn bruă kriê dlăng jing yuôm bhăn h^n kơ hdră pla mjing. Pô kriê dlăng ti nei brei mâo grăp bruă [h^ kl^. Mb^t anăn, kyua kdrăp mse\ si hmei ba yua leh hlăm du\m thu\n êgao snăn ara\ anei mâo leh hdră g^t gai, đru kơ bruă bi mklă [rư\ hruê [rư\ djo\ h^n. Si tô hmô hlăm wưng anăn, ho\ng hnơ\ng hbâo pruê anăn, hnơ\ng krih êa du\m năn ya klei tu\ dưn mâo".

 Duh bi liê mkra mjing brua\ lo\ hma thâo m^n 4.0 ti Lâm Đồng ara\ anei dưi ba yua lu hlăm bruă bi lar mjeh in-vitro ]ia\ng mjut mjing ana mjeh amâo mâo klei mnơ\ng ngă, bi knar leh anăn hơ^t kjăp kơ hnơ\ng boh mnga leh anăn hnơ\ng jăk. Ho\ng bruă pla mjing, bruă lo\ hma mrâo mrang lu jing duh bi liê bi mâo boh mnga mơ\ng lo\ hma hnơ\ng jăk. Hlăm noh klei `u\ kma [rư\ hruê [rư\ êlam mse\ ară anei, hdră duh bi liê anei [rư\ mâo mnuih ngă lo\ hma, êpul hgu\m bruă leh anăn anôk bruă mnia blei mđing mđ^ ktang. Hluê si Trần Thanh Sơn, mnuih hlăm sa êpul hgu\m bruă ti [uôn hgu\m 9, [uôn pro\ng Đà Lạt, duh bi liê hluê si hdră anei lu hruê ai leh anăn liê prăk snăk [ia\dah klei tu\ ba w^t lu. Amâo djo\ kno\ng bi hro\ mnuih mă bruă đui] ôh [ia\dah boh mnga dưi mâo jăk leh anăn bi knar.

“Duh bi liê dleh [ia\dah djo\ h^n jing klei t^ng yap, mkra mjing mơ\ng mphu\n ]ia\ng đăm soh. Tui hriăm kơ kdrăp ba yua ]ia\ng jih jang ]o\ng ngă bruă sơa^. Ară anei mnuih mă bruă hlăm Êpul hgu\m bruă kno\ng mâo sa bruă jing hiu lah hla, leh anăn ksiêm dlăng."

 Jing sa hlăm du\m anôk bruă ngă bruă lo\ hma knhâo knhăk mơ\ng lu thu\n êgao, kyua mâo êpul ngă bruă mbruă leh anăn anôk bruă nah gu\ jăk, du\m mta mnơ\ng mơ\ng lo\ hma mâo Anôk bruă ksiêm duah leh anăn lông pla mjing Đà Lạt mkra mjing mâo hnơ\ng jăk h^n, hnơ\ng boh mnga hơ^t kjăp. Hluê si kỹ sư Đoàn Thị Tươi, Anôk bruă ksiêm duah leh anăn lông pla mjing Đà Lạt, ]ia\ng duh bi liê kơ bruă lo\ hma mrâo mrang tu\ dưn hlăm klei duh mkra ara\ anei snăn bruă mprăp jing yuôm bhăn h^n. Phung ngă lo\ hma bi mklă ya ana pla mjing srăng pla hlăm đang. Mơ\ng anăn, hdră kriê dlăng, kdrăp mnơ\ng bi mâo dưi mprăp djo\ guôp.

“Mnuih [uôn sang brei mâo klei mprăp tal sa jing prăk duh bi liê, tal dua pô mâo klei thâo săng kơ ênoh amâodah hdră ba yua du\m kdrăp anei. Ho\ng kâo, kâo la] kdrăp IoT (Internet of Things I Internet) jing jih jang mnơ\ng hlăm êdei anăp srăng đ^ kyar leh anăn ]ia\ng êdi kơ mnuih ngă lo\ hma, dưi bi hro\ ai ktang mă bruă leh anăn đru pô mđ^ hnơ\ng boh mnga lu."

 Ară anei ]ar Lâm Đồng mâo 57 êbâo ha pla mjing lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang, anei jing klei găl ]ia\ng kơ phung ngă lo\ hma mđ^ kyar hluê si hdră lo\ hma thâo m^n. Khăsơnăn, ]ia\ng dưi mâo sa wa\l sang ală k^ng ngă lo\ hma knhâo knhăk ho\ng kdrăp mnơ\ng mrâo mrang snăn prăk duh bi liê mơ\ng du\m êklăk prăk truh du\m êklai prăk. Khă gơ\ thâo yơh klei duh bi liê lu, wưng tla sui thu\n, hnơ\ng boh mnga jăk h^n, bi liê kơ hdră mkra mjing hlăm lu mta ăt hro\ mơh... [ia\dah lu klei găl duh bi liê mơ\ng mnuih ngă lo\ hma Lâm Đồng ăt adôk k[ah, kyua anăn bruă duh bi liê ngă lo\ hma knhâo knhăk ti Lâm Đồng ăt kno\ng [ia\, kno\ng mrâo mâo hlăm du\m anôk duh mkra mnia blei p'pro\ng đui].

Klei ]ih ti dlông la] leh kơ hdra\ nga\ lo\ hma ênuk mrâo amâo dah lo\ pia jing hdra\ nga\ lo\ hma 4.0 jing sa hdra\ êlan djo\ kla\ mơ\ng hdra\ nga\ lo\ hma ênuk mrâo ]ia\ng mđing truh. Kha\ sna\n, si hdra\ duh bi liê ]ia\ng ba w^t klei tu\ dưn lehana\n djo\ guôp hla\k jing brua\ mâo lu go\ êsei nga\ lo\ hma, êpul hgu\m brua\, anôk brua\ duh mkra dôk ksiêm dla\ng. Klei bi blu\ hra\m ti gu\ anei plah wah Kỹ sư nga\ brua\ lo\ hma Lại Thế Hưng, Khua hđa\p knơ\ng brua\ pla mjing lehana\n ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Lâm Đồng sra\ng la] kla\ h^n kơ klei anei.

-Akâo kơ ih mblang lăng, si srăng duh bi liê ]ia\ng kơ djo\ guôp kơ brua\ lo\ hma thâo m^n, kyuadah ênoh bi liê jing pro\ng?

Lại Thế Hưng: Ara\ anei klei duh bi liê kơ brua\ lo\ hma thâo m^n 4.0 ti Lâm Đồng jing ka pro\ng ôh, lu kno\ng ăt ksu\n hlăm du\m brua\ ba yua kdrăp mrâo mrang ho\ng tur jing ba yua IoT, lehana\n ba yua Internet, kdrăp phần mềm kăp yua kơ klei kia\ kriê dơ\ng mơ\ng mphu\n pla mjing hlo\ng kơ brua\ ba ]h^. mse\ snăn mnuih pla mjing tal êlâo brei ba yua IoT hlăm brua\ knua\ pô, đang hma pô, tơdah ]ia\ng ba yua IoT snăn bi mâo êlan Internet pioh kơ drei ba yua phần mềm kia\ kriê brua\ knua\.

Tal dua, bi mâo hdră ngă brua\ mđrăm hlăm jih jang, dơ\ng mơ\ng klei ]ua\l mka\ đang hma bi djo\ ho\ng hdră ma\ brua\ mrâo mrang. Sitôhmô, dơ\ng mơ\ng brua\ mkra lăn, jar dra\, klei kơ êa krih, lehana\n jih jang brua\ dlăng kriê wiê ênăk, hbâo pruê, kdrăp t^ng mka\ hnơ\ng h’uh, boh mnga]… brei bi hơ^t, lehana\n mâo sơăi mđrăm hlăm jih jang. Mơ\ng ana\n kơh drei mđ^ kyar brua\ lo\ hma ênuk mrâo 4.0, drei srăng ngă [rư\ [rư\. Ara\ anei jih jang kdrăp phần mềm anei blei mơ\ng ala ta] êngao jing adôk yuôm, mâo leh lu phung duh mkra di`u ba yua phần mềm ti Việt Nam, lehana\n jih jang kdrăp yua mkăn hlăm ala ]ar sơăi, drei srăng dưi duah lehana\n ba yua kơ đang war pô.

-Snăn ]ia\ng kơ brua\ pla mjing thâo m^n 4.0 mâo ba yua lehana\n mđ^ kyar hlăm djăp anôk, tui si ih, si dhar brua\ djo\ tuôm srăng ngă, ]ia\ng dưi mâo klei đru s^t kơ mnuih pla mjing?

Lại Thế Hưng: Grăp thu\n, brua\ lo\ hma ăt mâo jao leh du\m hdra\ ngă brua\ kơ klei mđ^ kyar brua\ lo\ hma pla mjing ênuk mrâo 4.0, ho\ng kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, bi mlih mjeh mnơ\ng pla… jih jang hdră anei dưi bi êdah kla\ hla\m hla po\k web knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Lâm Đồng, lehana\n hla po\k web du\m anôk brua\ nah gu\.

Tal dua, jih jang brua\ lông ngă jing mâo leh hdră bi hmô mơ\ng du\m thu\n êlâo. Sitôhmô klei ba yua IoT kơ Đơn Dương, Đức Trọng, Đà Lạt ho\ng mnuih pla mjing ]ia\ng kơ digơ\ mâo ba yua jih jang hdrqă bi hmô ana\n, pioh mđ^ kyar đang war pô.

Tal tlâo, brua\ blei ba mjeh mơ\ng ala ta] êngao, lehana\n klei dưi kia\ kriê mjeh mơ\ng ala ta] êngao, pioh kơ drei dưi mâo djăp mta mjeh jăk pioh pla mjing ho\ng hdră thâo m^n pioh nao hlăm brua\ mnia mblei ho\ng ala ta] êngao.  Đru phung duh mkra mâo ba yua djăp klei hâo hưn, klei đru mơ\ng knu\k kna.

Êngao ana\n, hlăm hdră ngă brua\ mơ\ng phu\n hlo\ng kơ êdu\k pla mjing djo\ tuôm ho\ng ]h^ mnia boh mnga, tơdah du\m đang war, phung duh mkra, mnuih [uôn sang mâo klei ]ia\ng snăn bi tuôm ho\ng knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Lâm Đồng, ho\ng du\m brua\ trua\n kơ klei anei, du\m adu\ brua\ lo\ hma, anôk brua\ lo\ hma gưl kdriêk k`a\m lo\ k]e\ thiăm, đru kơ mnuih pla mjing pral dơ\ng dưn yua djăp mta klei kreh knhâo, kdrăp ngă brua\ mrâo mrang, mâo klei đru kơ ngăn prăk mơ\ng knu\k kna, pioh kơ brua\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma thâo m^n, bi leh mta k`ăm.

-La] jăk kơ ih lu!