VOV4.Êđê- T^ng truh jih mlan 6 thu\n 2019, du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư hluê nga\ leh hdra\ lo\ pla mrâo lehana\n grep bi hlua\ mrâo êbeh 110ha ana kphê, hla\m ana\n ]ar Lâm Đồng mâo boh tu\ kdlưn h^n hla\m brô 55 êbâo ha, truh mkrah wah ênha\ kphê lo\ mjut mjing hla\m kluôm kr^ng. }ia\ng dưi mâo boh tu\ anei, êngao kơ brua\ mđ^ ênoh pra\k brei ]an, ktrâo la] ba yua kdra\p mrâo kơ mnuih [uôn sang, Lâm Đồng mđing kơ hdra\ bi hgu\m ho\ng anôk brua\ duh mkra hla\m ]ar po\k nga\ lu gru hmô lo\ pla mrâo, bi hlua\ mda đang kphê ho\ng lu mta hbâo doh, hla\m ana\n mâo êa drao pioh bi knar klei đ^ jing.

Hruê mlan giăm anei, đang kphê mơ\ng go\ êsei Trần Văn Oánh, ti să Tân Lâm, kdriêk Di Linh, ]ar Lâm Đồng jing anôk hiu ]hưn dlăng, ksiêm hriăm mơ\ng lu mnuih pla kphê hlăm alu\ wa\l. {ia\dah du\m thu\n êlâo dih, đang kphê anei păt dah lui mang kyua gơ\ khua ana leh, [ia\dah 3 thu\n ho\ng anei đang kphê lo\ đ^ mtah mda bhiâo riâo rit. Đang kphê amâo djo\ kno\ng mtah mda đui] ôh, [ia\dah lo\ mâo boh mnga đ^ mơh, klă s^t hlăm yan kphê mrâo êgao boh mnga hrui w^t mâo 6 ton kphê asa\r hlăm 1 ha. Sơnăn ya mta ba w^t klei mtah mda kơ đang kphê anei, hluê si Trần Văn Oánh ana\n jing kyua ba yua êa mtru\t mđ^ klei đ^ jing kơ ana kphê:

“Êlâo dih kâo ba yua lu mta hbâo pruê lehana\n lu mta êa drao, [ia\dah 3 – 4 thu\n ho\ng anei kâo ba yua êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing, sơnăn kphê mâo ba w^t boh mnga đ^ h^n”.

Ăt mse\ ho\ng Trần Văn Oánh, Nguyễn Quang Hưng ti alu\ Tân Thuận, să Tân Hội, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng mđ^ hnơ\ng mâo boh kphê mơ\ng go\ êsei pô ti hnơ\ng năng yap kyua mâo ]ar đru grep [iêng mjeh mrâo, ba yua hdră grep adhan lehana\n mâo klei mtru\t mjhar ba yua êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing ]ia\ng mkra mlih đang kphê khua ana, boh mnga hrui w^t kơ go\ êsei [ia\ h^n.

Nguyễn Quang Hưng brei thâo; bruă hluê ngă bruă mkra mlih đang kphê leh khua ana mơ\ng go\ êsei jing ênưih pưih êdi lehana\n prăk yua [ia\ mơh. Leh ba yua êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing ]ia\ng agha kphê pral đ^ jing, `u grep k[iêng ho\ng mjeh kphê vô tính TR4. Kno\ng êdei 2 thu\n, du\m phu\n kphê grep k[iêng hlăm ana kphê khua ana êlâo kơnăn đ^ jing siam lehana\n mâo hrui w^t boh mnga, ho\ng du\m klei tu\ jăk mse\ si: boh pro\ng, ksă sa hnơ\ng, kl^t êpih, asa\r hgăl, [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lehana\n amâo mâo ôh mnơ\ng ngă k`^ hla, luh boh:

“Leh drei grep, sơnăn hnơ\ng mâo boh mnga đ^ 2 blư\ mkă ho\ng mjeh kphê pô hđăp. Bruă grep k[iêng gơ\ ênưih mơh, drei hnê] m’mông wa\\n hlăm yan hjan ]ia\ng grep, lehana\n drei khăt du\m ana kphê phu\n ]ia\ng kơ phu\n grep gơ\ đ^ jing siam”.

Êngao kơ hdră uă druôm êdei kơnăn pla mrâo, ]ar Lâm Đồng mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ba yua lu hdră mkra mlih lehana\n mđ^ h^n hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng du\m đang kphê leh khua ana mâo ba w^t boh tu\ dưn, prăk kăk bi liê [ia\ mơh. Hlăm ana\n mâo bruă ba yua êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing. Boh tu\ dưn klă s^t brei [uh, du\m gru hmô hluê ngă hlăm đang kphê mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo boh mnga hrui w^t đ^ sơa^ lehana\n mâo hnơ\ng jăk. Hluê si Đỗ Hội, ti să Lộc Bắc, kdriêk Bảo Lâm, êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing jing mta êa drao đru do\ng du\m đang kphê leh khua ana, boh mnga hrui w^t [ia\ kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma alu\ wa\l:

“Kâo ba yua êa drao [uh boh tu\ dưn hrui w^t đ^ h^n. Leh ba yua mta êa drao anei ana kphê mâo adhan lu, agha kjăp h^n, mnơ\ng ngă k`^ hla [ia\ mơh. Kno\ng đang war anei boh mnga hrui w^t mâo hlăm brô 6 ton hlăm 1 ha”.

Hluê si Đào Văn Toàn, k’iăng khua Anôk bruă Pla mjing lehana\n Răng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Lâm Đồng, bruă ba yua êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing ]ia\ng mkra mđ^ đang kphê leh khua ana jing 1 hdră dưi hluê ngă lehana\n ba w^t boh tu\ dưn đ^ h^n, boh nik gơ\ du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma [un, amâo mâo prăk ôh tơdah lo\ pla mrâo, lo\ pla jing jih ênhă kphê mâo:

“Boh tu\ dưn brei [uh ba yua êa drao anei kphê ]uh blang sa hnơ\ng, mđ^ h^n hnơ\ng đuôm boh, mhro\ klei luh boh hlăm yan hjan, kphê mtru\n agha lu lehana\n mhro\ [ia\ klei bru\ agha, k`^ hla. Hnơ\ng mâo boh mnga ho\ng 8 gru hmô đ^ sơa^ mkă ho\ng đang kphê pioh bi mkă hlăm brô 1 ha. Ara\ anei êa drao anei dưi ba yua hlăm bruă ru\ pla kphê mrâo mơ\ng ]ar lehana\n hmei ăt hlăk mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ba yua”.

Klei bi m^n duh mkra [rư\ [rư\ dưi bi mlih hlăm bruă pla mjing kphê ti ]ar Lâm Đồng. Hluê si Nguyễn Văn Sơn, k’iăng khua Knơ\ng bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang Lâm Đồng, ]ia\ng dưi ngă bruă anei, sơnăn mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi mâo hdră tă ]ua, klei đru mơ\ng du\m êpul bruă duh mkra, phung ngă bruă knhâo knhăk lehana\n phung ngă bruă kriê dlăng, mta mkăn bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang, ktrâo la] hdră ba yua mdê mta hbâo, êa drao krih kơ mnơ\ng pla mjing mơ\ng êpul mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ăt mâo klei mđ^ ktang h^n:

“Hdră ma\ bruă adôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan hlăm bruă pla mjing. Leh pla mrâo, sơnăn bi kriê dlăng, lehana\n bi mklă đang war bi pla mrâo, hnơ\ng hd^p mơ\ng ana kphê sui h^n ]ia\ng dul [ia\ bruă lo\ pla mrâo. Hlăm bruă mguôp mb^t, siă suôr ho\ng du\m êpul bruă duh mkra, ba yua du\m mta chế phẩm sinh học, sơnăn bi hluê ngă lu gru hmô kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. Mơ\ng klei ksiêm dlăng, sơnăn kâo [uh êa drao anei jăk snăk, mhro\ [ia\ mnơ\ng ngă k`^ hla ăt mse\ mơh klei luh boh kphê, mb^t ana\n bi tai wưng pe\ boh mơ\ng ana kphê”.

Mơ\ng du\m boh tu\ dưn klă s^t, ara\ anei êa drao mtru\t mđ^ klei đ^ jing dưi ba yua hlăm hdră bruă ru\ lo\ pla kphê mrâo mơ\ng ]ar Lâm Đồng. Boh nik gơ\ hlăm yan bhang, ho\ng klei yan adiê amâo mâo jăk kơ mnuih pla mjing, sơnăn mta êa drao anei jing mnơ\ng đru kriê dlăng siă suôr, đru mđ^ ai ktang kơ ana kphê leh yan hrui pe\ boh./.