VOV4.Êđê - Hla\m hdra\ Kna\m m’ak Kphê {uôn Ama Thuột tal 7 thu\n 2019, Anôk brua\ Sang ]ư\ êa ]ar Daklak bi hgu\m ho\ng Phu\n brua\ Lo\ hma - Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, Êpul hgu\m brua\ Kphê Cacao Việt Nam mko\ mjing leh Klei bi k[^n trông “Mđ^ kyar kphê ja\k mơ\ng Việt Nam”. Nao ti anôk bi k[^n mâo phung khua kia\ kriê du\m Phu\n, dhar brua\, alu\ wa\l, phung thơ\ng kơ brua\, phung ma\ brua\ duh mkra mnia mblei, mkra mjing, anôk brua\ ]h^ kphê hla\m ala ]ar lehana\n ala ta] êngao.

Hluê si Anôk bruă Pla mjing, ênhă pla kphê Việt Nam truh êbeh 664 êbâo ha, hnơ\ng mâo kphê truh 1 êklăk 500 êbâo ton kphê asa\r hlăm 1 thu\n, kphê Robusta mâo ênhă pla pro\ng h^n truh 93%, du\m adôk jing kphê Arabica. Kphê Việt Nam dưi ba ]h^ kơ êbeh 80 ala ]ar lehana\n kr^ng wa\l. Thu\n 2018, Việt Nam ba ]h^ kơ ala ta] êngao truh 1 êklăk 900 êbâo ton kphê ênoh prăk hrui w^t mâo 3 êklai 500 êklăk đolar Mi, truh 14% hnơ\ng mâo lehana\n êbeh 10% ênoh yuôm kphê ba ]h^ kơ ala ta] êngao tar dlông ro\ng lăn, dôk tal 2 êdei kơ Brazil.

Khă gơ\ jing mta mnơ\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao mâo ênoh prăk hrui w^t đ^ hlăm êpul mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma ti Việt Nam, [ia\dah hnơ\ng đ^ kyar ênoh prăk hrui w^t wưng thu\n 2013 – 2017 kno\ng ti hnơ\ng 6,5% hlăm 1 thu\n. Mta phu\n kyua tu\ lu klei bi mlih mơ\ng anôk mnia mblei kphê dlông ro\ng lăn, [ia\ đui] kphê djăp hnơ\ng ]ua\n, ênoh kphê ba ]h^ kơ ala ta] êngao hnơ\ng lu.

Phung bi ala nao kơ anôk bi trông mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn

Ti klei bi lông kphê jăk mâo mă hjăn păn Việt Nam thu\n 2019 mrâo anei mđup brei klei pah mni ti knăm m’ak mâo 25 hlăm ênoh 42 mta kphê djăp hnơ\ng ]ua\n kphê jăk mâo mă hjăn păn. Trịnh Đức Minh, khua g^t gai Êpul hgu\m kphê {uôn Ma Thuột la] sơnei; khă gơ\ `u\ kma hnui hlăm anôk ]h^ mnia kphê jăk mâo mă hjăn păn, [ia\dah bruă mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn srăng đru mguôp mđ^ ana\n knăl kơ kphê Việt Nam, mđ^ boh tu\ dưn kơ mnuih pla kphê:

“Việt Nam drei êmưt klei `u\ kma hlăm anôk mnia mblei kphê jăk mâo mă hjăn păn anei, khă gơ\ drei nao êdei, sơnăn drei tui hriăm klei thâo mơ\ng ana\n drei pla kphê jăk mâo mă hjăn păn hluê djo\ hnơ\ng ]ua\n mơ\ng anôk mnia mblei kphê ho\ng klei kpă lehana\n mjing klei mđ^ ai kơ phung pla mjing mđ^ kyar kphê mâo hnơ\ng jăk, kyuadah kphê mâo hnơ\ng jăk srăng tla ênoh yuôm h^n knar ho\ng kphê ja\k mâo mă hjăn păn. Mơ\ng du\m gưl tal êlâo srăng mđ^ h^n hnơ\ng jăk kphê Việt Nam ti hnơ\ng đ^ kyar mrâo”.

Phung thơ\ng kơ bruă ala ta] êngao bi kah klei thâo mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn

Bi kah klei thâo mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn phung thơ\ng kơ bruă quốc tế la] sơnei; ]ia\ng mđ^ boh tu\ dưn kphê, Việt Nam bi mđing dlăng h^n kơ klei h’^t kjăp ana\n jing mđ^ hnơ\ng mâo. Êngao kơnăn jing mđing dlăng mđ^ kyar anôk mnia mblei kphê jăk mâo mă hjăn păn. Adi Taroepraitjeka, pô thơ\ng kơ bruă t^ng dlăng kphê jăk mâo mă hjăn păn hriê mơ\ng Indonesia la] sơnei; Việt Nam mâo djăp klei găl ]ia\ng mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn. Khă sơnăn, đăm ngă ênưih đei ôh hlăm bruă mđua ho\ng ana\n knăl kphê jăk mâo mă hjăn păn, [ia\dah bi mâo du\m mta ]ua\n klă s^t hluê si mta k]ah kphê jăk mâo mă hjăn păn mơ\ng knơ\ng bruă kphê jăk mâo mă hjăn păn quốc tế bi mklă lehana\n mâo êpul bruă kphê jăk mâo mă hjăn păn dlông ro\ng lăn ba yua:

“Việt Nam ktuh êyuh ai tiê ]ia\ng mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn, kyua ana\n diih đăm bi mdjiê ôh kphê jăk mâo mă hjăn păn ana\n. Bi krơ\ng kjăp kphê mâo ana\n knăl kphê jăk mâo mă hjăn păn klă s^t jing kphê jăk mâo mă hjăn păn, bi mâo ênoh ]ua\n êbeh 80. Diih bi kriê kjăp knhuah jăk siam mơ\ng kphê Việt Nam đăm lui drei ba yua lu đei ana\n knăl kphê jăk mâo mă hjăn păn ti djăp anôk, hlăk ana\n `u srăng bi rai klei găl mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn lehana\n `u mâo klei hma^ amâo mâo jăk truh kơ jih jang mnuih”.

K’iăng khua Phu\n bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang Lê Quốc Doanh blu\ hrăm ti anôk bi trông

Hluê si k’iăng khua Phu\n bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang Lê Quốc Doanh, kphê jing 1 hlăm du\m mta mnơ\ng phu\n Ala ]ar, Knu\k kna lehana\n du\m alu\ wa\l mâo leh lu hdră êlan đru kơ knơ\ng bruă kphê đ^ kyar. Hlăm hruê mlan kơ ana\p, du\m alu\ wa\l lo\ dơ\ng mđ^ h^n ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă duh mkra, boh nik gơ\ bi mâo hdră ngă bruă sa hnơ\ng, ksă êmă bruă kriê dlăng hdră pla mpluă hlăm đang kphê; mđ^ h^n hdră bruă tu\ yap, mđing dlăng kơ bruă mkra mjing ]ia\ng ba yua klei găl hlăm klei `u\ kma bruă duh mkra quốc tế… Kơ hdră mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn, du\m alu\ wa\l mđing dlăng kơ kr^ng lăn, djuê mjeh, hdră pla mjing… Anôk bruă mkra mjing mnia mblei (Phu\n bruă Lo\ hma – Mđ^ kyar [uôn sang) bi ksiêm hriăm mơ\ng du\m phung thơ\ng kơ bruă ala ta] êngao ]ia\ng pral hluê ngă mko\ mjing 1 hdră bruă mđ^ kyar kphê jăk mâo mă hjăn păn Việt Nam.

                                       H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk