VOV4.Êđê - K`ăm krơ\ng jing ala ]ar ]h^ kphê kơ ala ta] êngao dôk mrô 2 dlông ro\ng lăn, bi mâo hnơ\ng kjăp lehana\n ênoh kphê, ]ia\ng bi djăp mâo mnia mblei truh 6 êklai dolar hlăm thu\n 2030, dhar brua\ kphê Việt Nam hlăk lo\ mko\ w^t hluê hdră mđ^ boh mnga mâo, mđ^ hnơ\ng jăk boh kphê, mđr^ng ho\ng brua\ mđ^ kyar kjăp. }ia\ng dưi ngă brua\ anei, êngao kơ du\m klei bhiăn, hdră êlan mơ\ng knu\k kna, lehana\n djăp hdră mghaih msir kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê brei mâo hdră ma\ brua\ mđrăm jih jang lehana\n mâo klei tu\ dưn, mgaih jih klei adôk ka djo\, klei amâo mâo jăk hla\m brua\ pla mjing, mkra mjing, lehana\n mnia mblei.

Hluê si klei hưn mdah mơ\ng Phu\n bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, leh 30 thu\n g^r ktưn mơ\ng du\m anôk brua\ leh ana\n mnuih [uôn sang ngă lo\ hma du\m ]ar pla kphê, mb^t ho\ng klei g^t gai s^t êm^t mơ\ng du\m phu\n, knơ\ng bruă gưl dlông leh ana\n knu\k kna du\m ]ar pla kphê, ênhă ba pla kphê hlăm ala ]ar ara\ anei đ^ leh truh 645 êbâo ha, ba Việt Nam jing ala ]ar pla, mkra mjing leh ana\n ba ]h^ kphê kơ ala ta] êngao dôk mrô 2 dlông ro\ng lăn. Kno\ng hlăm thu\n 2016, Việt Nam ba ]h^ leh kơ ala ta] êngao mâo 1 êklăk 790 êbâo tôn kphê asa\r, ênoh prăk hrui w^t mâo 3 êklai 300 êklăk dolar. Đru mguôp mđ^ kyar bruă duh mkra, bi h’^t kjăp bruă kđi ]ar, mhro\ klei [un [in h’^t kjăp kơ mnuih [uôn sang, bohnik gơ\ ti kr^ng lăn Dap Kngư.

Khă snăn, hluê si Trung Lập, Knơ\ng bruă Vina Kphê Nha Trang, ho\ng ênoh prăk hrui w^t mơ\ng bruă ba ]h^ kphê kơ ala ta] êngao mse\ si ara\ anei jing [ia\ dhia\, mta phu\n jing kyua lu kphê Việt Nam ba ]h^ kơ ala ta] êngao jing kphê asa\r ka mkra mjing, kphê mkra mjing đeh kwa\ leh ana\n bi lik ba ]h^ kơ ala ta] êngao adôk [ia\, kno\ng mâo êbeh 10% ênoh yuôm:“Drei hlăk mâo 90% hnơ\ng kphê ba ]h^ kơ ala ta] êngao ka mkra mjing, kno\ng mâo 10% đui] leh mkra mjing. Klei bi mhiă lehana\n hnơ\ng tu\ jăk ăt ka đ^ mơh mkă ho\ng du\m anôk bruă mnia mblei ti ala ta] êngao. Klei bi mhiă drei amâo mâo đ^ ôh, kyua drei ka duh bi liê ksă êmă kơ kdrăp ma\i mo\k, ka bi mđing kơ bruă mkra mjing, ana\n hnơ\ng mâo mkra mjing ho\ng ma\i mo\k [ia\ đui], [ia\ mse\ snăn si thâo dưi  bi mhiă ho\ng du\m anôk bruă mnia mblei ala ta] êngao”.

Bi hluê si Tiến sĩ Trương Hồng, khua êjai Anôk bruă kreh knhâo hdră mnê] nga\ brua\ bruă lo\ hma, dliê kmrơ\ng Dap Kngư, ya ngă kphê Việt Nam êdu awa\t  hla\m klei bi mhiă hlăm sang ]ơ mnia dlông ro\ng lăn jing kyua bruă kriê dlăng mơ\ng bruă pla mjing ka mâo klei mđing dlăng, du\m bruă mkra mjing, kriê dlăng, mkăp pioh kphê adôk ka ja\k, ngă hma^ djo\ pro\ng kơ hnơ\ng tu\ jăk kphê asa\r la] kluôm. Anei jing klei hlăk mâo mb^t leh ana\n jing klei ka djo\ pro\ng c\ia\ng kơ knơ\ng bruă kphê Việt Nam bi msir mghaih he\: “}ia\ng mâo hnơ\ng tu\ jăk, snăn mđing kno\ng kơ djuê mjeh ka djăp ôh, djuê mjeh kno\ng 1 mta ]ua\n đui] ôh. Tơdah drei kriê dlăng hdră pla mjing mơ\ng ako\ mtam tơl truh kơ hrui mă boh mnga knhal tui], [ia\dah amâo mâo rơ\ng djo\ hnơ\ng ]ua\n, mse\ si hbâo pruê amâo mâo bi knar, bohnik gơ\ bruă hrui pe\ leh ana\n mkra mjing amâo mâo djăp hnơ\ng ]ua\n, snăn amâo dưi rơ\ng djo\ ôh hnơ\ng  tu\ jăk mơ\ng kphê drei. Êlâo dih du\m anôk bruă mnia mblei la], hnơ\ng tu\ jăk kphê drei amâo djăp hnơ\ng ]ua\n jing amâo djo\ ôh, amâo djo\ amâo djăp hnơ\ng ]ua\n ôh, amâo djo\ êdu awa\t ôh, [ia\dah kyua drei kriê dlăng ka jăk đui]. Tơdah drei kriê dlăng jăk klei anei hluê si kâo bi m^n hnơ\ng kphê drei `u srăng tu\ jăk mơh, dưi mđ^ ktang klei bi mhiă hlăm sang ]ơ mnia dlông ro\ng lăn”.

Kla\ klơ\ng jing kphê Việt Nam jing mta mnơ\ng lo\ dưi mđ^ h^n ênoh yuôm. Knơ\ng bruă kphê Việt Nam hlăk k]ah mtru\n 2 mta k`ăm, ana\n jing krơ\ng kjăổmmô dôk tal 2 jing ala ]ar pla mjing leh ana\n ba ]h^ kphê asa\r dlông ro\ng lăn; mđ^ ktang bruă mkra mjing kphê hđeh kwa\, bi lik leh ana\n du\m mta mnơ\ng mkăn, ba mđ^ du\m ênoh yuôm leh ana\n pra\k ka\k mâo ba w^t mơ\ng brua\  ba ]h^ kơ ala ta] êngao truh thu\n 2030 mâo 6 êklai dolar.

Hluê si khua Phu\n bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Nguyễn Xuân Cường, êngao kơ bruă c\ih mkra hdra\ êlan kluôm dhuôm hlăm klei mtru\t mđ^ bruă ba ]h^ kơ ala ta] êngao, du\m hdră bruă ka djo\ mơ\ng bruă pla mjing truh kơ bruă mkra mjing kphê hlăm ala ]ar bi hluê ngă mđrăm mb^t bi knar  lu hdră pioh msir mghaih. Dưi nga\ snăn kơh knơ\ng bruă kphê Việt Nam dưi ngă djăp ênu\m du\m mta ]ua\n pro\ng leh k]ah mtru\n:“ Hdră kriê dlăng đang war kphê kluôm adôk mâo lu brua\,  lu êdi ăt mkra mjing tal êlâo đuic\ hluê ngă đă đưm, nga\ hro\ tru\n ênoh yuôm, lui] boh mnga mơ\ng brua\ hrui pe\ mtam. Drei [uh klă du\m klei adôk êdu k[ah, klei ka djo\ ti 3 mta bruă hlăm hdră pla, mkra mjing truh kơ bruă mnia mblei, ]ia\ng mơ\ng ana\n drei tă ]ua, mtru\t mjhar kc\ah mtru\n hdră êlan nao, du\m hdră mir mghaih hlăm wưng kơ ana\p. Ho\ng  sa hdră bruă mb^t ana\n jing amâo lo\ bi mđ^ ênhă pla, [ia\dah mđ^ ênoh tu\ yuôm, tui si hdră ba yua mđrăm mb^t du\m hdră kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mơ\ng brua\ ruah djuê mjeh, hdră pla mjing, hdră  kriê dlăng leh ana\n yuôm bhăn h^n ana\n jing k[^n kơ bruă mkra mjing, brua\ bi mko\ hgu\m ]ia\ng mđ^ kyar bruă mnia mblei tliêr kjăp h^n, ba bruă kphê drei lo\ dơ\ng đ^ kyar h^n”.

H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k