Ana boh krue# mmih kreh pla leh lu hlăm du\m ]ar Yu\ Kwar Dhu\ng. {ia\ du\m thu\n mlan gia\m anei, mta boh kroh anei mâo ba pla truh kơ ]ar Daklak, mâo go\ sang pla truh du\m ha, lehana\n hlăk hlê dơ\ng mâo pe\ boh, ho\ng hnơ\ng lu. Gru  hmô pla ana boh krue# mmih mơ\ng Nguyễn Văn Đại ti sa\ Hoà Xuân, [uôn pro\ng Buôn Ama Thuôt, ]ar Daklak, jing sa klei bi tô hmô.

       Hmư\ klei hâo hưn mơ\ng du\m hdra\ kdra\p hâo hưn mnuih [uôn sang, Nguyễn Va\n Đại [uh pla ana boh kroh ba klei tu\ pro\ng [ia\ mơh. Ana\n `u đue# nao truh kơ du\m  c\ar Dap mnai êa krông Cửu Long leh ana\n Ngo\ kwar Dhu\ng c\ia\ng duah mđing hria\m kơ du\m mta ana boh kroh, êmuh hria\m kơ hdra\ ba pla leh ana\n kriê dla\ng. Bohnik, hla\k nao truh kơ kdriêk Tân Phú, c\ar Đồng Nai, `u [uh ana boh krue# mmih ti anei ba leh pra\k ka\k hrui w^t kơ mnuih [uôn sang na\ng mđing êdi. {uh klei kơ la\n ala êa juôr, yan adiê ti anei gơ\ c\ia\ng mse\ mơh ho\ng {uônmathuột ana\n hla\k w^t kơ sang `u bi mkla\ ba pla 1.000 [e\ ana boh krue#  mmih. ~u duah dla\ng lu hra\ m’ar kơ hdra\ mnêc\ pla mjing leh ana\n ba yua hla\m klei kriê dla\ng đang boh pô si be\ nga\ bi djo\ guôp ho\ng klei la\n ala êa juôr yan adiê Dap Kngư pô. ~u brei thâo: “ La\n pla mjing sang kâo jing la\n jhat, êga boh tâo, tơ ba pla mnơ\ng mka\n sra\ng amâo mâo đ^ jing ôh, [ia\ kâo mkra mjing la\n êga boh tâo anei c\ia\ng dưi ba pla ana boh krue# mmih. Hdra\ kriê dla\ng ana boh krue# mmih c\ia\ng bi ktuê hluê dla\ng nnao klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ pioh mâo hdra\ mgang mdjiê bi hmao mơ\ng êlâo. S^t ana bi mnga, bi adiê klei bhia\n kriê dla\ng a\t bi mlih mơh, tal 2 êa krih jing c\ia\ng bi rơ\ng mâo dja\p, kyua ana anei boh `u êa s’a\i, bi kr^ng la\n Dap Kngư drei le\ mâo truh 6 mlan yan bhang, tơ amâo mâo dja\p ôh êa krih `u sra\ng dliu leh ana\n êluh boh. Tơ mboh lu đei boh sna\n bi pleh lui he\ đa, dưi ba yua êa drao krih, tơ gơ\ mâo ai nga\ brua\ bi pleh lui ho\ng kngan tu\ mơh.”

     Kơ êwang bi kbưi pla ana boh leh ana\n wưng hrui pe\, Va\n Đại lac\ snei: “Êwang bi kbưi ana ho\ng ana mơ\ng 3m x 3m jing djo\ guôp yơh, ana boh sra\ng c\a\t đ^ jing ja\k. Ara\ anei, mâo du\m gru hmô ara\ng ba pla kpal c\ia\ng bi hro\ [ia\ pra\k bi liê kơ ana bi kna, [ia\ kâo bi m^n sna\n ana boh sra\ng amâo hd^p sui ôh. Pô đa\m rua\t brei mboh ưm ôh, bi lui truh 3 thu\n kơh mphu\n mboh. Tơ pô brei mboh mơ\ng ưm đei, du\m thu\n êdei `u sra\ng nga\ êdu ana boh, amâo lo\ c\a\t đ^ ôh. Ana\n ja\k h^n jing bi mâo 3 thu\n kơh brei mboh”.

     Hla\m wưng ana boh krue# mmih bi mnga leh ana\n bi adiê boh c\ia\ng mđing mka\p mnơ\ng tu\ ja\k kơ ana boh, mb^t ho\ng hbâo hóa học sna\n du\m mta hbâo hữu cơ ja\k leh mơh yua. Va\n Đại brei thâo: “ Hbâo ariêng jing djo\ guôp êdi ho\ng ana boh krue# mmih anei. Pô dưi nao ma\ ariêng djiê hla\m lo\ ba w^t dưm hla\m kar, dưm mâo [ia\ êa man dưn, [ia\ hra leh ana\n mđam. Pô mđam mâo sa thu\n sra\n gơ\ sra\ng lik rai jih asei djiêt ma\ êa leh ana\n ba bi luk ho\ng êa , lo\ dưm [ia\ êa drao bi mdjiê hlua\t pioh ba krih. ~u mka\p mnơ\ng tu\ ja\k kơ hla, boh, boh sra\ng êbhơr [l^p, đ^ jing mtah mda dla\ng siam”.

     Gra\p thu\n Va\n Đại mâo pe\ 20 tôn boh. Ho\ng ênoh t^ng mdu\m mâo 20 êbâo pra\k hla\m sa ký, leh t^ng he\ pra\k bi liê hla\m brô 160 êkla\k pra\k, `u mâo mnga truhg 240 êkla\k pra\k. Boh krue# mmih gơ\ kha\ng blei ba mdia\ng hriê mơ\ng anôk mka\n adih, ara\ anei dưi ba pla leh ti Dak lak [ia\ klei kơ mnâo mngưi ja\k gơ\ amâo mdê ôh ho\ng boh ara\ng mơ\ng anôk mka\n, ana\n brua\ c\h^ mnia amâo mâo klei dleh dlan ôh.

 

    - Hdră pla mjing, dlăng kriê, lehana\n răng mgang klei hlua\t [ơ\ng kơ ana boh krue# mmih:

       }ia\ng pla boh krue# mmih jăk jing bi mâo lăn jăk ho\ng boh kpal lăn kđeh mơ\ng 0,5 – 1m. Lăn guôp jing lăn kđeh mtlai, êbhu], đue# êa jăk, lu hbâo bru\, hnơ\ng pH mơ\ng 5 – 7. Ana boh krue# mmih ]ia\ng lu êa, kyuana\n pla hlăm du\m anôk mâo lu hjan mơ\ng 1 êbâo truh 2 êbâo mm/thu\n, lehana\n hjan mâo hlăm kluôm thu\n. Bi ho\ng Lăn Dap Kngư, yăn bhang amâo mâo hjan ôh, snăn bi krih êa.

     Êlâo kơ pla, diih bi lu\k hbâo kam, eh mnơ\ng rông leh bru\ hla\m lăn, lehana\n bi lu\k ho\ng Furadan ]ia\ng mkhư\ muôr hdăm.

     Ho\ng du\m kr^ng mâo lu ang^n, diih pla ana gang ang^n ]ia\ng mgang kơ ana boh đăm êbuh, amâodah klah adhan, lehana\n mkhư\ gang mơh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

       .Sun djah krơ\ng h’ăp kơ ana boh krue# mmih ăt jing brua\ yuôm bhăn:      

          Kyua dah lu agha hrip ma\ mnơ\ng tu\ jăk đ^ pha\ dlông sơăi. Sun phu\n boh ho\ng adra\ng, (kbưi ho\ng ana hla\m brô 20cm), ]ia\ng kơ krơ\ng h’ăp, lehana\n gang mkhư\ rơ\k rung mơh, lehana\n gang kdơ\ng ho\ng klei h’uh hlơr mơh kơ agha ana boh hla\m yăn bhang. Êjai ana boh adôk điêt, (diih pla plua\ mb^t ktơr, êtak, hbei).

 

       . Kơ hbâo pruê: Ba yua hbâo Urê, hbâo Super lân pruê leh hrui pe\ ênu\m boh kroh, lehana\n du\m mta hbâo mâo lân mkăn (DAP, NPK), jing pruê hlăm wưng rông boh.

 

         +Hbâo bru\ eh mnơ\ng rông: 5 – 20kg/phu\n/thu\n.

           Tui hluê ho\ng awan dlông adhan drung drei kuai lăn ju\m gah găn êlam mơ\ng 10 – 20cm, pro\ng mơ\ng 20 – 30cm, dưm hbâo lo\ dơr ho\ng lăn lehana\n krih êa.

           Leh ana boh bi so# adhan, drei ma\ wa\ng ksul dj’dje\ lăn ju\m phu\n hluê ho\ng adhan, lehana\n kbưi ho\ng phu\n 50cm. Amâodah hlo\ng pruê sai hbâo dlông ro\ng lăn, jăk h^n krih tar msah êlâo, leh kơ năn kơh pruê hbâo.

           Drei dưi yua djah hdang kan bru\, eh rit mtlaih ho\ng êa krih, amâodah pruê hla\m phu\n ana boh krue# mmih, amâodah yua du\m mta hbâo krih hlăm hla, bi krih mơ\ng 4 – 5 blư\/yăn boh, ti wưng tal êlâo dơ\ng đ^ jing pral, 15 hruê krih sa blư\.

 

      - Răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă:

         . Grăp thu\n mia ]u\r, lehana\n êa drao mkhư\ mmao jhat hlăm phu\n ana boh krue# mmih.

         . Đăm krih ôh êa, lehana\n hbâo ti phu\n mtam.

         . Bi krih êa drao răng mgang hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă jê` jê` hlăm knăt mda, lehana\n hlăm wưng bi adiê.

         . }ia\ng mkhư\ klei mmao jhat ngă hlăm lăn kreh ba klei jhat kơ agha snăn yua Zineb pruê hlăm phu\n, kah knar 40kg/ha, lehana\n mbha ngă 2 blư\ hlăm mlan 4 lehana\n mlan 8.

 

      - Hrui pe\ lehana\n kia\ kriê boh kroh:

           Boh krue# mmih, dơ\ng mơ\ng bi mnga hlo\ng truh kơ mâo pe\ boh hlăm brô mơ\ng 8 – 10 mlan, tui hluê mjeh, hdră bi mdjuê mjeh, thu\n ana boh, klei đ^ jing ana boh… wưng dôk hrui pe\ boh bi mâo mđia\ siam, đăm pe\ ôh boh hla\m mmông mrâo không hjan, amâodah hla\m wưng adiê bi dhul lu, kyuadah ênưih ngă kơ boh h’ăp bru\. Leh hrui pe\ boh dưm hlăm anôk mnga] ta], đăm mkăm pioh ôh boh sui truh kơ 15 hruê, srăng nga\ hro\ klei tu\ dưn mơ\ng boh.