VOV4.Êđê - Mơ\ng ênoh ]h^ tiêu đ^ nanao đrông hla\m du\m thu\n êgao, ba pla tiêu mâo ba w^t pra\k mnga lu, kyua ana\n mâo lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti kr^ng Dap kngư bi kluh ba pla mta ana anei amâo uê` kơ klei ga\l djo\ mơ\ng la\n ala, êa juôr, yan adiê. Si sra\ng mđ^ kyar ana tiêu ]ia\ng ba w^t klei tu\ dưn jing klei c\ia\ng bi mđing dla\ng êdi ara\ anei. Pô ]ih klei mrâo kơ Sang mđung asa\p blu\ VN dôk jưh ti kr^ng Dap kngư mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa, Khua anôk brua\ ksiêm hria\m leh ana\n Đru k]e\ brua\ lo\ hma kr^ng hlơr kơ brua\ anei.

- Ơ tiến sĩ, ]ia\ng dưi găl guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê mse\ si ara\ anei, lehana\n mđ^ kyar tiêu ho\ng klei kjăp snăn si hdră năng mđing?

. Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa:  Pla tiêu ho\ng klei kjăp, djo\ guôp ho\ng klei yan adiê bi mlih, snăn brua\ tal êlâo jing đăm ma\ ôh kyâo dliê ngă gơ\ng tiêu, đăm bi rai dliê ôh. Êlâo kơ ]ia\ng pla tiêu brei ksiêm êmuh mơ\ng anôk ksiêm duah klei kreh knhâo, lehana\n phung mưng leh hlăm brua\ pla tiêu. Drei pla bi kmlah gơ\ng mtah ho\ng ho\ng gơ\ng krô, kyuadah grăp mta mâo klei jăk mdê mdê. Knơ\ng brua\ ksiêm hriăm kơ klei kreh knhâo brua\ pla mjing Lăn Dap Kngư ăt ma\ leh mơh klei hriăm jing hlăm sa war pla mkrah gơ\ng hd^p, lehana\n mkrah gơ\ng krô srăng mjing êwa êđăp găl guôp ho\ng war tiêu.

War tiêu mrâo pla, snăn ba yua mjeh djo\ guôp ho\ng adiê ti ana\n, lehana\n dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Mjeh mnơ\ng pla amâo mâo klei mnơ\ng ngă. Tal dua, mkra [a\ng bi jăk, hdră pla bi djo\ ]ia\ng kơ ana tiêu đ^ jing kjăp. Boh nik brei war tiêu jing anôk ênưih đue# êa: Hlăm grăp pruê tiêu mkra he\ sa êlan êa đue# jing êlan h^n kơ tal lăn anôk pla tiêu. Si tôhmô tal agha tiêu mơ\ng [o# lăn tru\n truh 30cm snăn tur anôk [uôr êlan êa đue# jing ti tal 40cm, tơdah tuôm he\ ho\ng klei êa kdơ\ng hlăm war tiêu, snăn êa srăng đue# hlăm êlan [uôr ana\n yơh. Bi hlăm klei ba yua êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, snăn ba yua du\m mta êa drao mkra mjing mơ\ng ana kyâo mtâo, lehana\n mơ\ng chế phẩm sinh học, ]ia\ng bi hro\ klei jhat mơ\ng êa drao hoá học.

- Ơ tiến sĩ, êjai hlăm klei bi lông ktưn mnia mblei dlông ro\ng lăn ara\ anei, snăn si hdră êlan Việt Nam mđ^ kyar ana tiêu?

. Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa: Brua\ pla tiêu, hlăm Êpul hgu\m brua\ pla tiêu, lehana\n phu\n brua\ lo\ hma mâo leh hdră êlan mđ^ kyar tiêu doh, mâo leh du\m boh ]ar hrăm mb^t ho\ng hdră mđ^ kyar wa\l hd^p mda doh, ]ia\ng mđ^ ana\n knăl, lehana\n hnơ\ng jăk asa\t tiêu. Phung duh mkra mnia mblei ăt mko\ mjing lu mta mnơ\ng mơ\ng tiêu, ana\p truh kơ klei kp^ ma\ êa prăi tiêu pioh mkra mjing mnơ\ng yuôm bhăn h^n. Anei yơh jing hdră êlan Việt Nam dôk k`ăm ]ia\ng ngă.

- Boh s^t ara\ anei ênha\ pla tiêu ti Lăn Dap Kngư êgao leh kơ klei ]ua\l mka\ truh ti thu\n 2020. Snăn si hdră srăng ngă ]ia\ng bi hro\ klei ]o\ng pla mjing tiêu, Ơ tiến sĩ?

. Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa: klei anei amâo mâo djo\ kno\ng ti Lăn Dap Kngư ôh [ia\dah wa\t phu\n brua\ lo\ hma truh thu\n 2015 jih jang mâo 50 êbâo ha đu], [ia\dah truh kơ ara\ anei giăm 120 êbâo ha leh, snăn jing êgao kơ ênoh k]ah êbeh 2 blư\ mkrah. Klei anei năng ai drei srăng mâo hdră đru mnuih [uôn sang, amâo mâo djo\ kno\ng gang mkhư\ mnuih [uôn sang pla ôh. Bi mâo hdră mblang brei kơ mnuih pla mjing thâo săng, lo\ mko\ w^t mlih mnơ\ng pla, amâo djo\ ôh pô anei dưi pla, pô adih hluê pla mơh. Snăn bi mâo hdră djo\ h^n mblang, ta\ êlan kơ hdră mđ^ kyar kjăp ana tiêu.

• La] jăk kơ ih lu!                       

                                                                     Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.