Daklak jing sa hlăm du\m ]ar mâo ênha\ pla ana cacao pro\ng h^n hlăm kluôm ala, ho\ng êbeh 2 500 ha. Găn leh lu thu\n đ^ tru\n, ara\ anei ana cacao hlăk mâo klei găl, êjai klei ]ia\ng yua mnơ\ng anei hlăk đ^ dlông ro\ng lăn.

       Sui ho\ng anei mâo 10 thu\n, Knơ\ng brua\ Kphê Mlan 10 ti kdriêk Krông Pac\, c\ar Dak Lak ba mlih 160 ha đang kphê leh khua mduôn ba pla ana cacao. 3 thu\n ho\ng anei, đang cacao anei mboh leh t^ng mdu\m mâo leh gia\m 1tôn7 asa\r cacao krô hla\m 1ha. Ho\ng ênoh c\h^ mse\ si ara\ anei, 1 ha đang cacao brei hrui w^t mâo 90 êkla\k pra\k hla\m sa thu\n. Go\ sang Lê Va\n Tráng dôk ti sa\ Êa Kê`, kdriêk Krông pac\ blei mơ\ng Knơ\ng brua\ Kphê Mlan 10 sa ha đang cacao c\ia\ng duh bi liê kriê dla\ng ma\ pô. Thu\n tal êlâo go\ sang `u mâo pe\ 2 tôn asa\r cacao, ba c\h^ mâo êbeh 125 êkla\k pra\k, leh t^ng he\ pra\k bi liê adôk mâo mnga hla\m brô 70 êkla\k pra\k. Anôk ba c\h^ asa\r cacao ti Dak Lak ara\ anei gơ\ h’^t [ia\, kyua mâo anôk hrui blei mơ\ng du\m Knơ\ng brua\ ala tac\ êngao po\k hla\m dja\p anôk ti c\ar. Amai Nguyễn Thị Hòa – Pô anôk hrui blei cacao ti kdriêk Krông  Pac\ brei thâo: gra\p thu\n amai hrui blei asa\r cacao mơ\ng du\m go\ sang mnuih [uôn sang pla hla\m wa\l c\ar, ba w^t mkra mjing mâo 70 tôn asa\r cacao leh krô:“ Pô hrui blei ba w^t leh anaưn ba yua hdra\ mđam jing kpei leh ana\n ba c\h^ kơ du\m Knơ\ng brua\ ala tac\ êngao. Dla\ng mb^t yan boh cacao thu\n anei lu djo\ hnơ\ng boh mnga, djo\ ênoh. Ho\ng ênoh cacao mse\ si ara\ anei leh ana\n lo\ dơ\ng đ^ sna\n pla cacao sra\ng mâo klei tu\ lu h^n kơ pla kphê”.

     Lu thu\n êgao, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pla mjing Dak lak [rư\ [rư\ po\k mlar đang anôk pla cacao, hla\m ana\n lu êdi jing ti kdriêk Êa Kar truh hla\m brô 800 ha. Lu go\ êsei mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti anei bi hgum leh mjing leh êpul hgu\m Hợp tác xã Cacao ti sa\ C|ư\ Ni. Truh kơ ara\ anei, êpul hgu\m anei mâo leh 10 êpul  pla mjing ho\ng 150 ha đang cacao mboh leh leh ana\n 200 ha hla\k dôk kriê dla\ng đ^ jing pro\ng ja\k. Thu\n dih, hnơ\ng boh mnga mâo mơ\ng Hợp tác xã truh 55 tôn asa\r cacao leh krô, leh ana\n m^n t^ng hla\m thu\n anei sra\ng đ^ truh hla\m brô 100 tôn. Thái Xuân Quang – Khua dla\ng brua\ Êpul hgu\m Hợp tác xã Cacao êa Kar, c\ar Dak Lak brei thâo: “ Ênoh ênil thu\n anei gơ\ djo\ [ia\ mơh. Truh thu\n êdei Hợp tác xã g^r ktưn lo\ dơ\ng mđ^ kyar mâo 100ha dơ\ng, lo\ iêo jak mnuih mu\t hla\m Hợp tác xã, g^r ktưn mơ\ng ara\ anei truh kơ thu\n 2010 sra\ng mâo 500 ha đang cacao”.

     Hluê si klei mơ\ng phung thơ\ng kơ brua\ anei, klei c\ia\ng ba yua  cacao dlông ro\ng la\n đ^ pro\ng, hla\k êjai phu\n mka\p le\ hro\ tru\n. Anei sra\ng jing klei ga\l pioh mđ^ kyar đang cacao ti Việt Nam lac\ mb^t leh ana\n ti Dak Lak lac\ hja\n. Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Dak Lak a\t mâo klei mta\ mtru\t mnuih [uôn sang mđ^ ktang brua\ pla ana cacao, c\ia\ng kơ dưi mâo hdra\ k`a\m 6.000ha hla\m du\m thu\n kơ ana\p.

 

    Kha\ sna\n, klei mnuih [uôn sang mđing dla\ng jing klei kơ si nga\ ba c\h^? Mâo ya hdra\ mtru\n đru c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang pla mjing mđ^ kyar h’^t kja\p mta ana pla anei? Nguyễn Bá Dũng, knua\ druh dla\ng brua\ mđ^ kyar ana cacao mơ\ng Knơ\ng brua\ TNHH Cargill Việt Nam ti Dak Lak sra\ng lo\ dơ\ng hâo hưn ho\ng mnuih [uôn sang drei kơ anôk ba c\h^ leh ana\n klei dưi bi mđ^ kyar mta ana anei ti alu\ wa\l: 

 

     - Jing êpul êya kăp hrui blei boh cacao phu\n hlăm alu\ wa\l Lăn Dap Kngư, akâo kơ ih brei thâo si klei đ^ tru\n mơ\ng mnơ\ng anei hla\m wưng leh êgao?

       . Nguyễn Bá Dũng: Ênoh ]h^ cacao hlăm wưng leh êgao amâo mâo đei bi mlih ôh, lehana\n dôk nanao hlăm hnơ\ng yuôm. Ara\ anei mnuih [uôn sang ]h^ ho\ng ênoh mơ\ng 58 – 64 êbâo prăk/kg asa\r krô. Ênoh thu\n anei yuôm nanao lehana\n hơ^t h^n mka\ ho\ng thu\n êlâo. Ara\ anei ênoh ]h^ cacao mâo bi êdah leh hlăm lar [ar, lehana\n mnuih [uôn sang kreh thâo pral kyua mâo knơ\ng brua\ pro\ng kăp hưn. Cacao Việt Nam du\m mâo hmei hlo\ng blei jih mtam mơ\ng mnuih [uôn sang.

 

     - Tui si klei bi la] ênoh ênil mse\ snăn, tui hluê yan he\ amâodah `u kjăp leh sa ênoh ana\n?

          . Nguyễn Bá Dũng:  Tui si phung thơ\ng mrô sa kơ brua\ anei dlông ro\ng lăn đăo knăl hnơ\ng cacao mâo srăng tru\n hro\ mơ\ng 60 – 120 êbâo tôn. Klei pla mjing ti đa đa ala ]ar ba ako\ dlông ro\ng lăn hlăk đue# kơ khua thu\n. Tal dua le\ kyua hmăi pro\ng mơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kyuana\n hnơ\ng cacao dlông ro\ng lăn k[ah lu. Kyuana\n `u srăng ata\t truh kơ ênoh hơ^t, lehana\n dôk nanao ti hnơ\ng yuôm, ba klei jăk kơ mnuih pla mjing cacao.

 

     - Hlăm lu thu\n êgao, Knơ\ng brua\ Cargill hrui blei asa\r cacao ti Lăn Dap Kngư, boh nik ti Daklak si ih [uh klei tu\ dưn mơ\ng cacao ti anei?

       . Nguyễn Bá Dũng: Dlăng kluôm cacao ti Lăn Dap Kngư jing jăk, phung thơ\ng kơ brua\ anei la] asa\r cacao ti Lăn Dap Kngư tal êlâo jing asa\r pro\ng, mâo mnâo [âo mngưi h^n. Lehana\n ăt jing anôk mkăp cacao mâo hnơ\ng jăk h^n dlông ro\ng lăn. {ia\dah kơ klei mkra mjing tal êlâo leh hrui pe\ năng brei lo\ mâo klei mđ^ kyar h^n, ]ia\ng kơ hnơ\ng jăk mâo klei bi knar.

 

     - Snăn Lăn Dap Kngư mâo klei găl pro\ng pioh mđ^ kyar brua\ pla cacao, snăn si Cargill mâo hdră êlan pioh mđ^ kyar kr^ng pla mjing cacao ti anei?

       . Nguyễn Bá Dũng:  Klei hmei đru tal êlâo jing kơ hdră ma\ brua\. Si tô hmô ti Daklak, grăp thu\n hmei đru êbeh 5 êbâo gưl go\ êsei phung pla mjing mâo hriăm kơ hdră dlăng kriê wiê ênăk djo\ ho\ng hdră mrâo mrang, dơ\ng mơ\ng brua\ pla, dlăng kriê hlo\ng kơ mkra mjing asa\r leh hrui pe\. Tal dua, hmei mko\ mjing lu hdră bi hmô hla\m kr^ng pla cacao pioh mnuih [uôn sang tui hriăm, lehana\n ba yua hdră kreh knhâo ana\n. Tal tlâo, hmei mko\ mjing du\m anôk mkra mjing, bi mđ^ mjing kpei brei kơ mnuih [uôn sang, boh nik hlăm du\m kr^ng pla pro\ng pioh kơ mnuih [uôn sang mâo anôk kăp ]h^ boh mnga pô. Mb^t ho\ng ana\n hmei mâo mơh hdră kăp brei ]an hbâo pruê hlăm 3 mlan amâo mâo t^ng mnga kơ mnuih [uôn sang jho\ng duh bi liê kơ brua\ mjut mjing đang war pô ]ia\ng mâo boh mnga lu h^n. Cargill ăt mâo êpul thơ\ng kơ brua\ anei truh ho\ng mnuih [uôn sang đru rah mjing êđai mjeh jăk hlăm alu\ wa\l. Mb^t ho\ng ana\n Cargill hluê ngă hdră brua\ cacao tu\ yap UTZ certified đru mnuih pla mjing mâo tu\ yap boh mnga djăp ênoh ]ua\n mnia mblei dlông ro\ng lăn.

 

     - Cargill mâo mơ\ hdră êlan k`ăm mđ^ ai mnuih pla mjing dlăng kriê wiê ênkă bi mâo asa\r cacao jăk h^n?

       . Nguyễn Bá Dũng: Ho\ng asa\r cacao mâo hnơ\ng jăk mse\ ho\ng hdră UTZ snăn êpul êya hlăk hgu\m ho\ng hdră UTZ ana\n, srăng lo\ mâo thiăm 120 USD/tôn cacao leh mâo klei tu\ yap. Mb^t ho\ng ana\n, leh hgu\m hlăm hnơ\ng jăk cacao, snăn djăp anôk ]h^ mnia, lehana\n mnuih pla mjing lo\ mâo klei pah mưn thiăm kơ klei hnơ\ng asa\r cacao jăk mơ\ng 4 êbâo truh 5 êbâo prăk/kg. Hmei bi kla\ mnuih djuê [ia\ pla ana cacao ăt mâo klei tu\ dưn, [ia\dah brei mnuih [uôn sang drei mâo klei g^r yơh hla\m brua\ dlăng kriê wiê ênăk. Tô hmô ti đa đa go\ êsei ti kdriêk Lăk, lehana\n {uôn Đon di`u mđing kno\ng pla ana cacao, lehana\n truh ti wưng anei ana cacao di`u hlăk hlê ba w^t klei tu\ dưn pro\ng kơ di`u. Mse\ si go\ sang H’Bim ti sa\ Yang Tao kdriêk Lăk, Amai H’Yun ti djiêu ana\n mơh phu\n tal êlâo pla mơ\ng 200 phu\n ana cacao, [ia\ truh kơ ara\ anei mâo mđ^ kyar truh 1.200 phu\n ana cacao, jing mnơ\ng hrui w^t phu\n kơ go\ sang di`u.

 

     -  La] jăk kơ ih lu!