VOV4.Êđê - Tui duah anôk ]h^ mnia mrâo, duh bi liê kdrăp mkra mjing, hyuă kjăp bruă mguôp ho\ng kr^ng mkăp mnơ\ng hlăm bruă duh mkra mnia mblei leh anăn hrui blei mnơ\ng mơ\ng lo\ hma jing hlăk mâo du\m anôk bruă duh mkra mnia mblei po\k ngă hrăm mb^t ho\ng du\m hdră msir bi mđrăm mơ\ng Phu\n bruă lo\ hma leh anăn mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma ]ia\ng mdrơ\ng ho\ng klei ruă tưp Covid 19 ngă.

Bluh mâo klei rua\ Co-vid 19 nga\ kơ brua\ ba ]h^ mnơ\ng dhơ\ng plah wah Việt Nam lehana\n Trung Quốc hma\i djo\ amâo djo\ điêt ôh, lu mnơ\ng dhơ\ng brua\ lo\ hma tru\n ênoh ]h^ kjham êdi. Ho\ng brua\ mkra mjing kyâo, hluê si Nguyễn Tôn Quyền, K’ia\ng khua kia\ kriê Êpul hgu\m brua\ kyâo lehana\n mnơ\ng hla\m dliê Việt Nam, hma\i mơ\ng klei rua\ Co-vid 19, kyâo leh mkra mjing ba ]h^ kơ Trung Quốc hro\ leh ênoh lu êdi. Kha\ sna\n, anei a\t jing sa klei ga\l kơ anôk brua\ mkra mjing, ba ]h^ kyâo. Kyua kyâo leh mkra mjing ba ]h^ kơ ala ta] êngao amâo yuôm ôh, amâo dưi mđ^ kyar hdra\ brua\ dliê kyâo, bi hrô ho\ng brua\ mkra mjing kyâo, du\m go\ êsei pla dliê dưi mđ^ kyar brua\ ba pla ana kyâo pro\ng h^n, ba w^t boh tu\ lu h^n mơh:

Hro\ kyâo leh mkra mjing ba ]h^ kơ ala ta] êngao sra\ng thia\m mbo\ hnơ\ng kyâo hla\m ala ]ar ]ia\ng mkra mjing mdha\, kyâo MDF, mnơ\ng yua mkra mjing anei đ^ lu ]ia\ng mkra du\m mta mnơ\ng mka\n mâo klei tu\ jing h^n ana\n jing klei ga\l hla\m wưng ara\ anei. Klei rua\ lo\ dôk mâo sui sna\n klei thâo sa\ng mơ\ng anôk brua\ duh mkra kla\ s^t sra\ng mâo klei bi mlih ja\k. Êpul hgu\m ma\ leh brua\ ho\ng anôk brua\ duh mkra, lu anôk brua\ duh mkra sa ai lehana\n bi mlih hdra\ nga\ brua\ ara\ anei, mse\ si anôk brua\ bga\ mkra keh kyâo ti Trung Quốc ara\ anei bi mlih hiu duah blei du\m mta mnơ\ng yua mkra mjing po\k mdha\ êpih, mnơ\ng yua mkra mjing.

Mse\ sna\n, Nguyễn Hoài Nam, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Êpul hgu\m mkra mjing mnơ\ng hla\m êa Việt Nam – VASE, klei hma\i mơ\ng brua\ amâo lo\ blei mnơ\ng dhơ\ng ma\ hla\m êa kyua klei rua\ Covid 19 ka mâo ôh, [ia\dah brua\ mkra mlih hra\ m’ar blei mnơ\ng adôk êmưt. Truh ara\ anei, du\m boh ho# pui mdia\ng công ten nơ p’pro\ng mdei leh brua\ tu\ ma\ mnơ\ng hla\m êa ba ]h^ kơ Trung Quốc. Ho\ng du\m wa\l blei mnia anôk mse\ si:  Êpul hgu\m Châu Âu, Mi, ako\ thu\n anei hriê ksiêm dla\ng lehana\n nao dla\ng leh du\m boh sang ma^ mkra mjing [ia\dah ara\ anei a\t mdei mơh, kno\ng kăp dla\ng mơ\ng kbưi. Ara\ anei, du\m ala ]ar amâo lo\ blei ôh kan mơ\ng Trung Quốc kyua ana\n ênoh ]h^ ênưih êdi, anei jing klei ga\l kơ anôk brua\ kan hdang Việt Nam.

Sra\ng mtru\t mđ^ du\m klei ja\k ga\l si be\ nga\ ]ia\ng kơ brua\ mkra mjing amâo hma\i lu ôh kyua klei rua\. Klei hâo hưn du\m anôk brua\ blei mnia mnơ\ng dhơ\ng ti Trung Quốc brei thâo, brei Việt Nam mpra\p nga\ mkra mnơ\ng dhơ\ng [ua\t, mnơ\ng bi ê’a\t. Kyua wưng bluh mâo klei rua\ mse\ snei, na\ng ai 3 mlan truh kơ 5 mlan êdei tơdah dưi mkhư\ klei rua\ sra\ng brua\ mkra mlih klei bhia\n hua\ [ơ\ng sra\ng kla\ nik, amâo [ơ\ng mnơ\ng mtah ôh, blei mnơ\ng mtah sra\ng hro\ mơh, mmông ana\n klei ]ia\ng kơ mnơ\ng dhơ\ng đ^ [ia\dah na\ng mđing jing mnơ\ng mkra [ua\t, bi ê’a\t ]ia\ng ênưih dưi mkra mjing ksa\.

Amâo djo\ kno\ng anôk brua\ duh mkra ba ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao mđing kơ hdra\ anei [ia\dah ti wa\l anôk mnia mblei hla\m ala ]ar, lu anôk brua\ duh mkram siêu thị a\t pral ]ih mkra hdra\ k]ah lehana\n tui duah klei ga\l ti du\m anôk blei mnia mrâo.  Vũ Thanh Sơn, Khua knơ\ng brua\ blei mnia Hà Nội brei thâo, anôk brua\ duh mkra ara\ anei mâo lu boh siêu thị Hapromart lehana\n dôk bi hgu\m hrui blei nanao du\m mta mnơ\ng lo\ hma ti gra\p alu\ wa\l. Hla\k êjai ara\ anei, sra\ng mđ^ hdra\ bi hgu\m ho\ng du\m alu\ wa\l lehana\n Êpul hgu\m brua\ ]ia\ng hrui blei mnơ\ng lo\ hma, boh nik jing du\m mta mnơ\ng lo\ hma adôk bi ksu\n amâo dưi ba ]h^ ôh ti Trung Quốc.

Ara\ anei boh guga Việt Nam êngao kơ wa\l anôk mnia mblei Trung Quốc jing anôk hrui blei pro\ng êdi sna\n drei a\t lo\ mâo mơh anôk hrui blei mka\n jing Mi. Dưi thâo, Phu\n brua\ lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mpra\p leh êpul thơ\ng kơ brua\ amra nao ti Mi, anei jing klei ga\l, drei sra\ng hra\m mb^t ho\ng anôk brua\ duh mkra mka\n ]ia\ng po\k mlar wa\l anôk blei mnia boh guga ti Mi lehana\n ti du\m anôk blei mka\n.

Hla\m mlan 1, ênoh ]h^ du\m mta mnơ\ng lo\ hma mơ\ng Việt Nam kơ Trung Quốc hro\ leh 14% kyua hma\i mơ\ng klei rua\ Covid 19 nga\. Klei rua\ anei hla\k lehana\n dôk hma\i pro\ng truh kơ brua\ pla mjing lehana\n mnia mblei mnơ\ng mơ\ng lo\ hma Việt Nam. Khua phu\n brua\ Lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Nguyễn Xuân Cường m`a\ kla\m du\m hdra\ msir phu\n mâo Phu\n brua\ lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang hla\k lehana\n dôk po\k nga\ jing ksiêm dla\ng jih hnơ\ng mâo mnơ\ng lo\ hma, du\m mta mnơ\ng dhơ\ng mka\n ]ia\ng ba ]h^ kơ Trung Quốc. Kla\ klơ\ng hla\m gra\p mlan, mơ\ng ara\ anei truh kơ knhal jih thu\n, hluê ho\ng boh klei mâo hla\m gra\p wưng ]ia\ng mâo hdra\ mdrơ\ng djo\ guôp. Mb^t ana\n mđ^ hdra\ brua\ blei mnia hla\m ala ]ar, k[^n hla\m brua\ mkra mjing mb^t ho\ng klei nao hgu\m mơ\ng anôk brua\ duh mkra mkra mjing hluê hdra\ bi hgu\m kja\p ho\ng kr^ng mâo mnơ\ng dhơ\ng k`a\m bi hro\ klei ba ]h^ mtah. Mđr^ng ho\ng ana\n, lo\ ksiêm dla\ng jih mnơ\ng hla\m hjiê ê’a\t ]ia\ng ba du\m mta mnơ\ng dhơ\ng kriê pioh ê’a\t anei dưi ba ]h^ hla\m wưng sui h^n:

Hla\m mlan anei sra\ng mtru\t mđ^ brua\ mnia mblei ti du\m wa\l anôk blei mnia. Sra\ng tio\ nao sa êpul nga\ brua\ nao ti Đu Bai (Du\m ala ]ar kr^ng Arab hluh lir), sa êpul nao ti wa\l anôk blei mnia Mi, Nhật Bản, Braxin lehana\n du\m wa\l anôk mka\n ho\ng sa hdra\ k`a\m amâo djo\ mmông anei ôh ]ia\ng nao [ia\dah nao kyua hdra\ êlan sui thu\n kơ ana\p. Brei drei [uh kla\ klei ja\k ga\l mjing leh sa ai kp^ pro\ng k`a\m mkra mlih êlam hdra\ brua\ lo\ hma hluê si hdra\ bi hgu\m kluôm ênu\m.

Hra\m mb^t ho\ng Phu\n brua\ lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, Phu\n brua\ Tuh tia mnia mblei a\t g^t gai phung ma\ brua\ mnia mblei ti ala ta] êngao mko\ mjing hdra\ tui duah lehana\n bi hgu\m ho\ng phung blei yua mrâo k`a\m ba ]h^ kơ wa\l anôk blei mnia mrâo. Mb^t ana\n mta\ kơ anôk brua\ duh mkra brei t^ng dla\ng kla\ hdra\ mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp dôk mâo dleh dưi ksiêm dla\ng, đ^ lar, mâo hla\m wưng sui, mơ\ng ana\n mâo hdra\ ba ]h^ kơ wa\l anôk mnia mblei mka\n, hla\m ala ]ar amâo dah mâo hdra\ mkra mjing, kriê pioh bi ê’a\t./.