VOV4.Êđê- Khădah ktuh êyuh hdră msir gang mkhư\ lei ruă, [ia\dah truh mmông anei, jing leh 3 mlan Lâm Đồng [uh mâo klei u\n ruă tian o# eh, klei u\n mâo klei ruă djiê leh anăn ba ]uh dơr ti ]ar anei ăt đ^ ktang. Ara\ anei bruă gang mkhư\ klei ruă hlăk mâo mnuih [uôn sang leh anăn bruă sang ]ư\ êa alu\ wa\l ti nei g^r po\k ngă jăk.

Tơdah 3 mlan êlâo, ]ar Lâm Đồng kno\ng mâo du\m pluh drei u\n djo\ klei ruă o# eh lehana\n ba ]uh dơr, sơnăn ara\ anei ênoh u\n djiê lehana\n ba ]uh dơr đ^ êbeh 49 êbâo drei, ho\\ng hnơ\ng ktro\ êbeh 3 êbâo 400 ton, hluê si t^ng lui] liê truh êbeh 130 êklai prăk. Klei ruă mâo ti 354 alu\ mơ\ng 77 să, phường, wa\l krah hlăm 10 kdriêk, [uôn pro\ng, kno\ng adôk 2 kdriêk jing Lạc Dương lehana\n Đơn Dương ka [uh ôh u\n djo\ klei ruă anei.

Ti ana\p klei ruă o# eh hlăm u\n dleh ksiêm dlăng, Ngô Văn Trực ti alu\ An Ninh, să Liên Hiệp, kdriêk Đức Trọng hu^ hyưt:

“Hu^ hyưt êdi u\n mnuih [uôn sang riêng gah djo\ klei ruă sơa^. Tui hluê mdê go\ êsei mdjiê kman klei ruă, pruê ]u\r lehana\n mhro\ [ia\ mu\t hlăm war rông u\n”.

Mơ\ng du\m go\ êsei rông hliê hluôt truh kơ du\m anôk rông u\n mklin sa anôk hnơ\ng pro\ng ti Lâm Đồng [uh klă amâo mâo ngă ngơi mang bruă mdrơ\ng ho\ng klei ruă. Nguyễn Viết Toàn, ti să Tân Văn, kdriêk Lâm Hà la] sơnei; klei đru hgu\m mơ\ng jih jang êpul êya mhro\ leh klei ruă tưp lar:

“Mnuih [uôn sang rông u\n ti anei djăp mnuih thâo mkhư\ gang h^n, mđ^ h^n klei răng mgang mơ\ng alu\ wa\l pô ba w^t boh tu\ dưn. U|n ruă iêu mthưr mnuih [uôn sang ba ]uh dơr, knu\k kna să hriê đru ]uh dơr”.

Hluê si Nguyễn Thanh Thuỷ, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Liên Hiệp, kdriêk Đức Trọng, kyua ngă jăk bruă mtô mblang, iêu la], du\m go\ êsei rông u\n lehana\n mnuih [uôn sang mguôp mb^t ho\ng knu\k kna alu\ wa\l hlăm bruă mdrơ\ng ho\ng klei ruă o# eh kơ u\n. Kyua ana\n amâo mâo mdăp klei ruă mse\ si êlâo dih ôh:

“Du\m anôk rông mâo u\n djo\ klei ruă sơnăn mnuih [uôn sang hmao hâo hưn ho\ng knơ\ng bruă djo\ tuôm lehana\n knu\k kna să ]ia\ng ba ]uh dơr, mkhư\ gang klei ruă. Du\m anôk rông ka mâo klei ruă, sơnăn hmei mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang mhro\ [ia\ klei kbiă hiu ti êngao ]ia\ng mkhư\ gang ba klei ruă kơ war rông u\n pô”.

Phạm Phi Long, khua Anôk bruă kriê dlăng, mdrao mnơ\ng rông, mnơ\ng hlăm êa ]ar Lâm Đồng brei thâo, ]ia\ng krơ\ng kjăp bruă mdrơ\ng ho\ng klei ruă, mhro\ klei ruă tưp lar, mb^t ho\ng bruă hur har hluê ngă mđrăm mb^t du\m hdră bruă, đru mnuih [uôn sang mdjiê kman klei ruă hlăm war rông, ]ar mko\ mjing leh êbeh 20 anôk ksiêm dlăng klei ruă:

“Kah mbha leh êpul bruă ksiêm dlăng mkhư\ gang klei du\ mdiăng u\n mu\t kbiă hlăm kr^ng mâo klei ruă. Hmei g^t gai êpul bruă mdrao mnơ\ng rông alu\ wa\l mđ^ ktang ksiêm dlăng bruă tă ]uh, ksiêm dlăng bruă bi mdoh mdrao mgu\n, krơ\ng kjăp kđeh ]^m u\n tơdah ba ]h^ hlăm sang mnia djăp ho\ng hnơ\ng ]ua\n mnơ\ng [ơ\ng doh. Ho\ng mnuih rông, hmei mtă mtăn bi đru hgu\m ho\ng knu\k kna, amâo mâo tle\ hwiê djiê u\n hlăm wa\l hd^p mda”.

}ar Lâm Đồng mâo jih jang hlăm brô 400 êbâo drei u\n, lu êdi ti du\m kdriêk Đức Trọng, Lâm Hà, [uôn pro\ng Bảo Lộc lehana\n kdriêk Di Linh. Ara\ anei bruă mdrơ\ng ho\ng klei ruă hlăk mâo du\m knơ\ng bruă, anôk bruă hur har mguôp mb^t hluê ngă. Nguyễn Văn Châu, k’iăng khua Knơ\ng bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang ]ar Lâm Đồng brei thâo; mb^t ho\ng bruă krơ\ng kjăp du\m mta êdeh êdâo, mnơ\ng yua đru du\m go\ êsei rông u\n, anôk rông u\n ba ]uh dơr u\n djo\ klei ruă, mdjiê kman klei ruă hlăm kr^ng mâo klei ruă, ksiêm dlăng bruă du\ mdiăng, tă ]uh, amâo mâo mdăp klei ruă, ]h^ u\n ruă ho\ng klei ruăt mâo klei mđ^ ktang. Nguyễn Văn Châu m`ă klă ho\ng du\m hdră ngă mơ\ng knơ\ng bruă djo\ tuôm sơnăn mnuih [uôn sang h’^t ai tiê blei [ơ\ng kđeh ]^m u\n leh ksiêm dlăng:

“Mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang ăt mse\ mơh du\m anôk rông u\n amâo mâo klei ruă o# eh ăt dưi tă ]uh, ba ]h^ hlăm sang ]ơ mnia, kyua klei ruă o# eh hlăm u\n amâo mâo tưp kơ mnuih ôh, kyua ana\n u\n amâo mâo klei ruă o# eh mnuih [uôn sang ăt blei [ơ\ng mse\ si aguah tlam. Lehana\n ara\ anei du\m anôk rông u\n klin sa anôk hlăm ]ar ]ia\ng ba ]h^ u\n êngao ]ar sơnăn bi mâo klei ksiêm dlăng êrah, Knơ\ng bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang ]ar ăt ktrâo la] klă s^t bruă anei ]ia\ng mnuih [uôn sang thâo klă nik sơnăn amâo mâo klei kdjăt k[la ôh”./.

Ti anăp klei u\n ruă tian o# eh ti ]ar Lâm Đồng hlăk dleh ktuê dlăng, si be\ hdră alu\ wa\l anei ngă leh ]ia\ng gang mkhư\ klei ruă tưp? Klei bi blu\ hrăm ti tluôn anei ho\ng Nguyễn Văn Sơn, Khua Knơ\ng bruă lo\ hma leh anăn Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma ]ar Lâm Đồng srăng la] klă h^n kơ klei anei.

-Akâo kơ ih yăl dliê lăng si ih [uh klei u\n rua\ tưp o# eh ti Lâm Đồng hlăk dleh dưi ksiêm dlăng, ho\ng ênoh u\n rua\ lehana\n djiê ba bi rai [rư\ hruê [rư\ lu?

Nguyễn Văn Sơn:  Leh mâo klei rua\ tưp u\n o# eh ti du\m ]ar hlăm ala ]ar drei, snăn hmei dơ\ng ma\ mka\ dlăng pioh ksiêm hlăm wưng sui hmei amâo mâo [uh ôh u\n mâo kman. Mb^t ho\ng ana\n mâo du\m anôk gak răng mnơ\ng rông, boh nik mâo dua anôk ti Eo Gió, lehana\n Madagui snăn jih jang êpul bi gang mkhư\, ksiêm dlăng jih jang u\n du\ mdiăng mu\t lehana\n kbia\, tơdah amâo mâo hra\ mơar mka\ dlăng kman klei rua\. Lehana\n du\m kr^ng mâo klei rua\ tưp mkăn hriê mu\t hlăm ]ar Lâm Đồng, snăn hmei gang mkhư\ mơh, lehana\n bi mdjiê kman. Leh kơ ana\n, drei hlăm 3 mlan bi mdjê kman sa blư\, [ia\dah leh hlăm ala ]ar drei mâo klei rua\ tưp snăn grăp mlan sa blư\ hmei bi mdjiê kman. Anôk mâo klei rua\ tưp tal êlâo jing kdriêk Đức Trọng leh kơ ana\n đ^ lar pral, lehana\n s^t nik srăng lo\ lar pral h^n.

-Mse\ ho\ng klei ih mrâo la] klei rua\ tưp anei năng ai srăng đ^ lar pro\ng hlăm ]ar Lâm Đồng, snăn si brua\ gang mkhư\ ]ar mâo ngă leh?

Nguyễn Văn Sơn: Hdră mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp ]ar mâo leh, knơ\ng brua\ mko\ mjing leh lu êpul brua\, mtru\n lu hra\ mơar g^t gai. }ar mko\ mjing truh kơ 18 anôk ksiêm dlăng kman kơ mnơng rông, lehana\n k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa djo\ jao ngă khua êpul kia\ kriê brua\ mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp. Brua\ kơ anei jing klei bi rai ba ]uh dơr u\n kmăp, leh dơr dưn kman klei rua\ anei ăt adôk hd^p sui kơ êngao, lehana\n kma hlăm êa, hlăm djăp mta… lehana\n klei ba dơr lu mse\ djuê ana\n, jing klei dơr amâo mâo jih ôh. Hmei la] ]uh be\, bi ]uh kno\ng liê êa pui phu\n tal êlâo đui], lehana\n pui hlo\ng [ơ\ng ktang mơ\ng prăi u\n pô, bi klei ba dơr lui] liê lu ênha\ anôk. Boh nik djăp mta djah mơ\ng brua\ rông mnơ\ng kbia\ w^t kbia\ nao hlăm kr^ng mâo klei rua\ tưp snăn hmei amâo mâo brei du\ mđue# ôh. Kno\ng u\n hd^p, u\n amâo mâo klei rua\ kơh dưi brei du\ mdiăng. Mkra du\m anôk kăp gak răng ho\ng klei du\ mdiăng u\n amâo mâo hra\ mơar, amâo mâo klei mka\ dla\ng kman, bi tơdah u\n suaih snăn brei ba ]h^ k`ăm bi hro\ klei lui] liê kơ mnuih [uôn sang. Ho\ng du\m kdriêk ka mâo ôh u\n mâo klei rua\ snăn hmei mta bi hro\ brua\ lo\ bi lar u\n rông, tơdah u\n djăp ênoh ]ua\n snăn ba ]h^ amâo guôn lo\ rông lu ôh.

-Klei u\n rua\ tưp o# eh ba klei lui] liê pro\ng kơ mnuih rông u\n, Lâm Đồng mâo leh mơ\ klei mta\ ho\ng brua\ lo\ bi lar êpul u\n hlăm wưng kơ ana\p?

Nguyễn Văn Sơn: Hmei ka brei ôh bi lar u\n rông hlăm wưng anei. Hlăk mtru\t mnuih [uôn sang rông mnơ\ng mkăn, bi klei ]ia\ng kơ bi lar ênoh u\n rông snăn dôk guôn leh jih gưl u\n mâo klei rua\ tưp, lehana\n mâo klei ksiêm dlăng kjăp kơ mjeh, lehana\n tal dua jing ksiêm dlăng kjăp klei tưp lar, thâo kla\ s^t amâolo\ mâo klei rua\ tưp ôh, snăn kơh dưi bi lar yơh êpul rông mrâo. Bi ara\ anei, hmei mta\ klei bi hro\ ênoh u\n rông, ]ia\ng bi hro\ mơh klei lui] liê truh ho\ng mnuih rông u\n, lehana\n bi hro\ mơh ênoh prăk knu\k kna kơ brua ba ]uh dơr u\n rua\.. Kyuadah u\n hlăm kr^ng amâo mâo klei rua\ tưp ôh ăt brei ba ]h^, tơdah mâo hra\ mka\ dlăng amâo mâo kman rua\ ôh, u\n suaih snăn brei ba ]h^, bi tơdah mâo u\n rua\ hu^dah srăng mtưp kơ u\n suaih snăn ênoh đru mdul srăng ktro\ h^n, lehana\n mnuih [uôn sang srăng lui] liê pro\ng h^n mơh.

-La] jăk kơ ih lu!