Ana tiêu hlăk jing sa hlăm du\m mnơ\ng pla mâo klei tu\ dưn pro\ng ti Lăn Dap Kngư. Ênha\ pla tiêu hlăm kr^ng lăn Dap Kngư [rư\ hruê đ^ pral hlăm wưng leh êgao. {ia\ êjai pla tiêu, mnuih [uôn sang ăt tuôm ho\ng lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ tiêu truh kơ klei djiê lu sa wa, ba klei lu] liê pro\ng lehana\n jing leh klei ru\ng răng kơ lu mnuih. Ti ]ar Gialai, klei truh mse\ snăn ngă leh kơ du\m êbâo go\ êsei phung pla mjing le\ hlăm klei đuôm nư, du\m êbâo go\ êsei dôk hyưt hu^ le\ hla\m klei mse\ djuê ana\n mơh, dôk amâo mâo hơ^t p^t amâo mâo mđao hn^ng kơ đang tiêu pô hu^dah mâo he\ klei mnơ\ng ngă.

        Drông hla\m 5 thu\n êgao, go\ sang Hoàng Thị Thủy ti alu\ Tân Lạc, sa\ Bình Giáo, kdriêk C|ư\ Prông, c\ar Gia Lai ma\ jih pra\k mkiêt mkriêm leh ana\n lo\ dơ\ng ma\ c\an pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k c\ia\ng duh bi liê kơ brua\ ba pla 3.000 gơ\ng phu\n tiêu. M^n dah  đang tiêu sra\ng đru kơ go\ sang bi mlih mđ^ klei hd^p mda, ang bi mlih đ^ lah, lo\ nga\ aduôn Thủy bi tla ênoh pro\ng êdi. Mơ\\ng thu\n 2013 truh kơ ara\ anei, êbeh 1.000 gơ\ng phu\n tiêu hla\m đang war djiê jih kyua mnơ\ng nga\ bi bru\ agha, kha\ng pia jing klei rua\ nga\ djiê pral leh ana\n klei nga\ bi k`^ hla bru\ agha kha\ng pia jing klei rua\ nga\ bi dliu ana djiê [rư\ [rư\. Gia\m 1.0000 gơ\ng phu\n tiêu mka\n hla\k dôk [rư\ dliu kyua mnơ\ng nga\ anei ka mâo ya mta êa drao dưi bi mdjiê ôh. Aduôn Thủy brei thâo:“ T^ng klei luc\ liê brua\ ba pla gơ\ng truh kơ brua\ kriê dla\ng djuê mjeh a\t luc\ liê truh êbeh 1 êklai pra\k leh mơh. A|t c\ang hmang knu\k kna mâo klei đru brei mâo sa kdrêc\ c\ia\ng dưi lo\ kdung hruê tla nư pra\k knu\k kna kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma. Ara\ anei klei luc\ liê jing pro\ng êdi, tiêu djiê lu đei.”

     Mb^t ho\ng klei thu\n anei adiê hjan amâo ga\l djo\, sa mta klei yuôm bha\n nga\ kơ tiêu ti c\ar Gia Lai djiê lu jing kyua du\m thu\n êgao, lu mnuih [uôn sang kmang kơ tui tio\ ênha\ ba pla, [ia\ amâo bi mđing ôh kơ hdra\ mnêc\ pla mjing ra\ng kriê. Nguyễn Va\n Gặp , Khua Adu\ brua\ lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk C|ư\ Prông brei thâo:“ Hla\m wưng gia\m anei ênoh c\h^ tiêu đ^ ktang ana\n mnuih [uôn sang bi kluh pla tiêu, [ia\ amâo mâo mđing ôh kơ hdra\ mnêc\ pla mjing, ka ba yua djo\ hdra\ nga\ brua\ mse\ si: hla\m brua\ ruah djuê mjeh, kha\t mjeh, msir mkra mjeh. Amâo dah ba yua du\m mta êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla, du\m hdra\ nga\ mb^t ana\n hluê si klei mta\ ra\ng mơ\ng du\m Knơ\ng brua\ djo\ tuôm sna\n mnuih [uôn sang ka hluê nga\ bi dja\p ênu\m ôh, ana\n nga\ truh klei tiêu djiê lu mse\ si ana\n” .

     Hluê si klei t^ng yap mơ\ng brua\ lo\ hma c\ar Gia Lai mơ\ng yan hjan thu\n 2013 truh kơ anei, kluôm c\ar mâo hla\m brô 500 ha bi knar ho\ng gia\m 1 êkla\k gơ\ng phu\n tiêu djiê kyua djo\ mnơ\ng nga\. Na\ng mđing êdi ênha\ đang tiêu djiê lu jing hla\m du\m đang war truh leh thu\n mboh ana\n klei luc\ liê h^n mơh pro\ng.

     T^ng tru\h kơ mmông anei, kluôm c\ar Gia Lai mâo gia\m 11.000ha ana tiêu, êgao pro\ng mka\ ho\ng hdra\ c\ua\l mka\ ba pla mâo 6.000 ha truh kơ thu\n 2020. Ana tiêu djiê lu jing klei truh mơ\ng brua\ bi kluh ba pla tiêu hla\m wưng êgao ti c\ar Gia Lai. Leh ana\n ho\ng klei bi kluh mtio\ êran pla tiêu ktang mse\ si ara\ anei, hluê si klei t^ng kna\l, sra\ng lo\ mâo lu mnuih [uôn sang bi tla ênoh pro\ng kyua mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu sra\ng đ^ lar ktang.

     C|ia\ng lo\ dơ\ng mâo du\m klei hâo hưn kơ du\m mta mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu leh ana\n hdra\ mgang kdơ\ng bi mdjiê mnơ\ng nga\ mâo klei tu\, hmei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Hoàng Va\n Hoan, Khua anôk brua\ Ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk C|ư\ Pah, c\ar Gia Lai – Sa hla\m du\m kr^ng ba pla tiêu phu\n mơ\ng kr^ng Dap Kngư. ~u sra\ng bi kah brei du\m klei c\ia\ng thâo hla\m brua\ mkhư\ mgang bi mdjiê mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu mâo klei tu\ êdi.

      - Ara\ anei ya mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă khăng ba klei amâo mâo jăk pro\ng kơ ana tiêu?

        . Hoàng Va\n Hoan: Ana tiêu mâo lu snăk mnơ\ng kreh ngă, [ia\dah êdah êdi jing klei bru\ hlăm agha, mnuih [uôn sang drei kreh pia jing klei mnơ\ng ngă djiê pral. Tal dua jing mnơ\ng ngă k`^ hlăm hla, bru\ agha pia jing klei djiê ram [rư\ [rư\. Tal tlâo, jing klei kman [ơ\ng ngă bi kbu\n agha lehana\n mơ\ng virus ngă. 4 mta klei anei yơh kreh [uh lu ngă kơ tiêu hlăm jih thu\n.

      - Boh s^t khăng [uh mâo mta mnơ\ng ngă djiê pral, lehana\n djiê ram [rư\ [rư\ mâo klei mnuih pla mjing mđing êdi, lehana\n hlăm wưng êgao ba leh klei lu] liê pro\ng kơ mnuih pla mjing. Snăn si hdră răng mgang lehana\n mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana tiêu anei?

        . Hoàng Va\n Hoan: Klei kơ ana tiêu djiê pral, kreh [uh hlăm mlan 8 dơ\ng mâo. Truh mlan 9, mlan 10, boh nik hlăm wưng adiê dơ\ng mlih yan đue# nao kơ bhang, kyua hnơ\ng êa, hnơ\ng h’uh hro\ ngă êdah yơh klei djiê ram. Boh s^t `u mnơ\ng ngă mơ\ng êlâo mâo 2 – 3mlan leh. Mâo klei thâo bi kla\ hdră răng mgang ba w^t klei tu\ dưn, kno\ng tui hluê klei mưng hmei ktrâo ata\t mnuih [uôn sang jing leh mâo 2 – 3 gưl hjan ako\ yan, hlăm brô mlan 6 – 7 jing drei dơ\ng răng mgang yơh. Leh sa mlan êdei kơ năn lo\ răng mgang sa blư\ dơ\ng, snăn kơh dơ\ng h^t yơh. Leh kơ năn, leh jih yan hjan, tơdah dưi thâo mâo drei lo\ dơ\ng răng mgang sa blư\ dơ\ng. Klei kơ êa drao, snăn hlăm anôk ]h^ mnia mâo du\m mta êa drao mse\ si Mancozeb, Ridomil Gold, AliS. Hmei mta\ kơ mnuih [uôn sang jing jih jang êa drao ana\n drei bi ruah du\m mta êa drao mâo anôk mkra mjing kla\ mnga] phu\n agha, mkra mjing hlăm du\m ala ]ar đ^ kyar, mse\ si Thuỵ Sĩ, Nhật Bản, Prăng, amâodah Anh.

      - Bi hdră răng mgang lehana\n gang mkhư\ klei mnơ\ng ngă djiê [rư\ [rư\ si srăng ngă?

        . Hoàng Va\n Hoan: Klei mnơ\ng ngă djiê [rư\ [rư\ lu kbia\ hriê mơ\ng eh akan, kman ngă, lehana\n mơ\ng du\m mta mmao jhat, ngă bi êdu ram agha tiêu. }ia\ng mkhư\ klei anei, drei pruê lu h^n hbâo bru\, sa kdrê] hbâo sinh học, hbâo mâo hnơ\ng agha đ^ jing kjăp, agha mâo klei đ^ jing kơh, srăng dưi mkhư\ klei mnơ\ng anei ngă, lehana\n ngă kơ ana tiêu đ^ jing jăk h^n mơh. Mâo du\m mta chế phẩm sinh học pioh mđ^ jing agha jăk mse\ si hbâo pruê Bạn Nhà Nông, hbâo Trichoderma, amâodah du\m mta hbâo mâo klei tu\ dưn mtru\t đ^ klei jing agha . Drei bi lu\k mb^t, mtlai ho\ng êa krih hlăm yan bhang, dưn yua ho\ng klei krih êa hlăm yan bhang. Lehana\n hlăm wưng yuôm bhăn h^n mjing agha đ^ jing, jing hlăm wưng dơ\ng truh hlăm yan hjan, êjai hnơ\ng h’uh dơ\ng đ^, snăn drei krih êa hbâo, srăng mjing kơ agha đ^ jing pral.

     - La] jăk kơ ih lu!