VOV4.Êđê - Kha\dah hla\k hlăm yan bhang không, [ia\dah hlăm lu kr^ng ti Lăn Dap Kngư mâo leh đa hjan le\ rah, mjing klei găl kơ mta mmao jhat đ^ lê] ho\ng kphê.

Go\ êsei aduôn Trần Thị Sáu, ti alu\ 9, să Nhân Cơ, kdriêk Dak R\lấp mâo 2 ha đang kphê, grăp thu\n hrui mâo 6 ton kphê asa\r. Khă snăn, hla\m du\m thu\n ho\ng anei, 2 ha đang kphê mơ\ng go\ êsei aduôn Trần Thị Sáu kno\ng hrui w^t mâo hlăm brô 4 ton kphê asa\r. Klă klơ\ng jing yan kphê mrâo êgao, kyua hma^ djo\ mơ\ng du\m gưl adiê hjan pro\ng đrông, anăn kphê khăng êluh boh. Mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, hlăk yan bhang, [ia\dah tăp năng ăt mâo hjan, snăn khăng mâo mmao ruă ngă jhat, sơnăn yan kphê anei năng ai đang kphê mơ\ng go\ êsei aduôn lo\ dơ\ng le\ hlăm klei boh mnga hrui w^t [ia\. Aduôn Trần Thị Sau brei thâo:

“ Thu\n anei mse\ si đang kphê sang kâo krih êa drao mâo 2 blư\ leh, mgi m^n lo\ dơ\ng krih, [ia\dah adiê hjan đrông ka thâo krih ôh. Mkă ho\ng thu\n dih, snăn ăt ăt lu mơh, [ia\dah mnơ\ng ngă mse\ snei, 3,4 mlan êdei hrui pe\, s^t nik ăt êluh lu mơh, kyua hjan lu đei. Mmao hrah mâo, mmao ko# mâo, nga\ bi krô adhan boh ju\ he\ leh ana\n êluh, êluh jih hla leh ana\n êluh truh kơ boh, nao tlah knăt amâodah k[iêng [uh mâo lu mmao”.

Mse\ ho\ng go\ êsei aduôn Trần Thị Sáu, đang kphê Lê Văn Song, ti alu\ 7 să Nhân Cơ ăt mâo du\m mnơ\ng ngă mse\ si krô hla, m’mao hrah. {ia\dah Lê Văn Song brei thâo; êngao kơ bruă mâo klei hma^ djo\ mơ\ng yan adiê, sơnăn đang kphê `u ăt khua mduôn leh mơh, boh mnga hrui w^t [rư\ hruê [rư\ [ia\. Khă gơ\ mâo klei thâo hlăm bruă pla kphê sui thu\n, [ia\dah ti ana\p klei bi mlih amâo jăk mơ\ng yan adiê, mâo lu mta mmao ruă dleh msir mghaih, anăn Lê Văn Song ]ang hmang du\m knơ\ng bruă ]o\ng thơ\ng kriê dlăng kphê bi mtô mblang hdră răng mgang leh ana\n msir mghaih du\m mta mmao ruă hlăm ana kphê:

“ Đang kphê kâo ăt mâo lu mnơ\ng ngă mse\ si ni krô hla, mmao hrah, kâoăt kriê dlăng dưm hbâo, [ia\dah ăt kăn mâo boh tu\ dưn lei. Kâo ]ang hmang du\m gưl êpul hgu\m po\k klei mtô bi hriăm kơ mnuih [uôn sang hdră răng mgang mnơ\ng ngă leh ana\n kriê dlăng kphê yan hjan leh ana\n si be\ ngă ]ia\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma dưi mâo hriăm kơ hdră kriê dlăng kphê ]ia\ng pla mjing kphê doh”.

Hluê si adu\ bruă lo\ hma kdriêk Dak R’lấp, ênhă pla kphê mơ\ng kdriêk truh kơ ara\ anei hlăm brô 17 êbâo 400 ha, alu\ wa\l ăt hluê ngă hdră bruă ru\ lo\ w^t pla mâo êbeh 3 êbâo ha. Snăn [ia\dah, lu êdi ênhă adôk jing du\m đang kphê leh khua mduôn, êlưih mâo mmao ruă ngă  hlăm klei yan adiê amâo mâo jăk.

Trần Hùng Thịnh, knuă druh brua\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să Nhân Cơ brei thâo: alu\ wa\l lo\ dơ\ng iêu la] mnuih [uôn ru\ lo\ w^t pla du\m đang kphê leh hua mduôn ]ia\ng mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga, ana\p nao truh kơ bruă pla kphê doh, h’^t kjăp. Êngao kơnăn dja\l mguôp mb^t ho\ng pô đru bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mơ\ng du\m alu\ [uôn ]ia\ng hmao ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang ba yua du\m mta êa drao mdjiê m’mao ruă hlăm ana kphê. Trần Hùng Thịnh la]:

“ T^ng kơ anôk bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, hmei mko\ mjing leh klei bi k[^n phung đru bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma du\m alu\ leh ana\n g^t gai phung đru bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang hluê ngă bruă răng mgang, krih êa drao ]ia\ng mkhư\ gang klei mmao hrah ngă. Kâo ăt ]ang hmang hla\m wưng kơ ana\p jăk êa hl^m hjan, snăn mnuih [uôn sang srăng hmao răng mgang ]ia\ng dul [ia\ klei mnơ\ng ngă kơ đang kphê mnuih [uôn sang”.

Ho\ng klei bi mlih amâo jăk mơ\ng yan adiê, hjan hlăm yan bhang, lu kr^ng mâo lu m’mao ruă hlăm ana kphê. Snăn ya bruă bi ngă ]ia\ng răng mgang du\m mta mmao ruă ăt mse\ mơh kriê dlăng kơ kphê đ^ jing h’^t kjăp. Cao Quý Thương, khua adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n leh ana\n Mđ^ kyar [uôn sang kdriêk Dak R’lấp la] kơ klei anei.

- Akâo kơ ih mblang brei, Dak Rlâp jing sa hlăm du\m kr^ng pla kphê phu\n hlăm ]ar Daknông. Snăn si hdră mđ^ kyar brua\ kphê ana\n ara\ anei?

. Cao Quý Thương: Kdriêk Dak Rlâp ara\ anei mâo hlăm brô 17 êbâo 400ha kphê, hluê ho\ng hdră mđ^ mlih brua\ pla kphê mơ\ng gưl dlông, mơ\ng ]ar Daknông, snăn wưng leh êgao kdriêk Dak Rlâp đru leh mnuih [uôn sang lo\ ru\ mjing leh 3.100ha kphê leh khua, mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, amâo lo\ jăk mboh ôh.

- Snăn hlăm wưng leh êgao, dôk hlăm yan bhang không, [ia\dah mâo leh hjan du\m blư\, s^t nik ênưih srăng le\ hlăm klei mnơ\ng ngă lu h^n. Ih mâo mơ\ klei ]ia\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang hla\m brua\ răng mgang?

.Cao Quý Thương: Ho\ng ana kphê hlăm yan hjan yơh kreh tuôm lu h^n klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, boh nik jing mmao hrah gam, [ia\dah brua\ ktrâo ata\t kơ mnuih [uôn sang mâo leh puhng thơ\ng kơ brua\ anei mơ\ng ]ar, kdriêk po\k adu\ mjua\t bi hriăm, boh nik mrâo anei mâo po\k truh 11 boh adu\ bi hriăm leh kơ 11 boh sa\, wa\l krah, kơ brua\ lo\ w^t ru\ mjing kphê, dlăng kriê wiê ênăk kphê hlăm yan hjan. Lehana\n mguôp ho\ng du\m brua\ mkăn, po\k bi hriăm mơh brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê, k`ăm êdi dlăng kriê leh hrui êmiêt boh mnga, kơ brua\ mkra mjing msah ]ia\ng mâo asa\t kphê siam pioh ]h^ kơ ala ta] êngao.

Boh nik mta\ kơ mnuih [uôn sang ba yua du\m mta hbâo pruê mâo leh ana\n knăl hing ang, mâo leh k’hưm hla\m anôk mnia mblei, ba yua hdră dlăng kriê wiê kphê ho\ng klei kjăp, hdră pla mjing doh djăp ênoh ]ua\n 4C k`ăm rơ\ng dưi mâo boh mnga pioh ]h^ kơ ala ta] êngao, lehana\n bi hơ^t ênoh ênil hla\m klei mnia mblei, ]ia\ng ba w^t klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang.

- Ih mâo mơ\ klei ]ia\ng mta\ hlăm yan hjan jing wưng lu mnuih [uôn sang bi pla kphê lu snăk?

. Cao Quý Thương: Ara\ anei ênoh ]h^ kphê hlăk hlê hơ^t, lehana\n ana\p mâo klei đ^ kyar, [ia\dah ho\ng brua\ pla mrâo snăn du\m dhar brua\ djo\ tuôm mâo klei k]e\ kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk ktrâo ata\t kơ mnuih [uôn sang ruah djăp mta mjeh jăk mse\ si mjeh TR4; TR9; TR11… ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang pla mjing, k`ăm ba w^t boh mnga đ^ h^n.

- Hlăm klei bi ]h^ mnia ara\ anei mâo lu snăk hbâo pruê, wa\t hbâo pruê hữu cơ, lehana\n vô cơ, ngă kơ mnuih pla mjing amâo mâo thâo b^t ôh ti do\ srăng ruah. Akâo kơ ih k]e\ brei ya mta hbâo pruê jing djo\ guôp ho\ng ana kphê?

. Cao Quý Thương: Ho\ng mnơ\ng pla, hlăm ana\n mâo kphê, klei ba yua hbâo hữu cơ jing yuôm bhăn snăk, boh nik jing hbâo eh mnơ\ng rông, êlâo kơ brua\ yua hdơr mđam he\ bi bru\, lehana\n bi lu\k ho\ng ]u\r, hbâo lân mb^t ho\ng chế phẩm sinh học, ]ia\ng kơ bi êbhui] lehana\n bi mdjiê jih mta kman jhat ngă kơ kphê, leh kơ ana\n ba pruê ]ia\ng krơ\ng hnơ\ng h’ăp kơ ana kphê, lehana\n lo\ jing mnơ\ng sun kơ du\m mta hbâo khoáng pioh kơ ana kphê hrip [ơ\ng, amâo mâo lu] liê hlăm mđia\ hơăi mang ôh. Ara\ anei hlăm anôk ]h^ mnia mâo lu mta snăk hbâo hữu cơ, [ia\dah ăt ]ia\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang bi nao duah blei hlăm du\m anôk mâo leh k’hưm mơ\ng sui.

- Mni la] jăk kơ ih lu!