VOV4.Ễđê- Ti čar Phú Yên (bi knông hŏng čar Gia Lai leh anăn Dak Lak) mâo sa klei bi hmô pla mjing dliê mâo boh tŭ dưn êdi, dưi dưn yua hŏng dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư. Klei bi hmô anei mơ̆ng knơ̆ng mtrŭt mjhar ngă bruă lŏ hma ala čar leh anăn čar Phú Yên mkŏ mjing hlăm 2 thŭn êgao. Klei bi hmô anei klă klơ̆ng bi mlih leh klei mĭn mnuih ƀuôn sang, đru kơ čar Phú Yên pŏk phai ênhă lăn pla mjing dliê kyâo prŏng mơ̆ng ară anei truh kơ mgi dih.                        

Hlăm 2 thŭn 2020 – 2021, Anôk mtrŭt mjhar bruă ngă lŏ hma čar Phú Yên bi hgŭm leh hŏng Anôk ksiêm hriăm bruă Duh mkra dliê kmrơ̆ng hluê ngă bruă “Mkŏ mjing gru hmô pla ana kyâo dliê pprŏng hŏng mjeh ana mtŭk mrâo dưi tŭ yap” ti dŭm să dleh dlan msĕ si să Xuân Quang  2, kdriêk Đồng Xuân; dŭm să Cà Lúi, Sơn Hội lehanăn Sơn Phước, kdriêk Sơn Hòa, hŏng ênhă hlăm brô 90 ha. Mta mjeh ba yua jing mjeh ana mtŭk mâo tŭ yap leh AH1, BV75. Mkă hŏng hdră pla mơ̆ng êlâo, boh tŭ bruă duh mkra mơ̆ng gru hmô anei mâo tĭng dlăng jing bi knar lehanăn đĭ ƀiă. Boh phŭn jing kyua bi hrŏ hnơ̆ng mjeh ba pla, bi hrŏ ênoh dlăng kriê, pruê hbâo...

        Lu mnuih ƀuôn sang ti čar Phú Yên nao hgŭm hlăm dŭm gru hmô pla dliê ana kyâo pprŏng hlăk mphŭn hluê ngă ăt dôk mđing uêñ. Kyua hluê si mnuih ƀuôn sang, wưng hrui êmiêt ana kyâo prŏng sui snăk lehanăn huĭ tăm mâo klei truh amâo jăk. Anăn ka lač ôh hlăm wưng knhal jih thŭn kreh adiê hjan, angĭn êbŭ, ana mtŭk kreh êbuh kyua anăn lu mnuih ăt dôk mđing mĭn. Trần Tâm, dôk ti thôn Phú Sơn, să Xuân Quang 2, kdriêk Đồng Xuân brei thâo, ñu nao hgŭm pla ana kyâo dliê hŏng ênhă 2,7 ha. Ana ñu pla mâo leh sa thŭn dôk đĭ jing jăk, dưi mdrơ̆ng hŏng klei kƀah êa lehanăn angĭn kyua anăn ñu h’ĭt mơh ai tiê:

“Ară anei tơda drei dlăng kriê djŏ hdră ana đĭ jing pral snăk. Dlăng kluôm ti lăn gŏ sang kaoa ana mtŭk đĭ jing jăk ƀiădah mâo dŭm anôk mkăn ana prŏng hĭn lehanăn dlông hĭn 4 – 5m amâo ƀiă ôh hlăm sa thŭn. Kâo pla ƀuh ăt jăk mơh, êdei anei čhĭ mâo ênoh hĭn mkă hŏng dŭm mta ana mkăn”.

Êpul mă bruă mơ̆ng Anôk bruă mtrŭt mjhar bruă lŏ hma ala čar ksiêm dlăng gru hmô plă kyâo prŏng hŏng mjeh ana mtŭk

        Nguyễn Văn Khương, K’iăng khua anôk bruă sang čư̆ êa să Xuân Quang 2, kdriêk Đồng Xuân brei thâo: Kluôm să mâo 14 gŏ êsei nao hgŭm pla ana kyâo dliê prŏng hŏng ênhă 30 ha. Ana đĭ jing jăk, kyua anăn lu mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ bi mlih klei thâo săng hlăm bruă pla ana kyâo dliê prŏng. Čiăng gru hmô pla dliê ana kyâo prŏng dưi đĭ kyar h’ĭt kjăp. Anôk bruă sang čư̆ êa să Xuân Quang 2 tiŏ nao leh knuă druh bi hgŭm hŏng Anôk mtrŭt mjhar bruă ngă lŏ hma čar ktuê ksiêm klei đĭ jing mơ̆ng ana mtŭk. Ară anei, mjeh ana mtŭk AH 1 pla leh mâo hnơ̆ng đĭ jing truh 1,5 blư̆ mkă hŏng ana mtŭk mjeh hđăp.

“Mnuih ƀuôn sang ăt mâo klei dleh dlan mơh kơ hruê mmông, pla rưng, hrui êmiêt sa wưng mơ̆ng 8 – 10 thŭn, mnuih ƀuôn sang tinei knŏng 5 thŭn hrui yơh. Kyua anăn, ăt mtrŭt mjhar mơh mnuih ƀuôns ang jing boh tŭ gru hmô pla ana kyâo dliê prŏng anei drei čhĭ kyâo mâo ênoh lu hĭn. Alŭ wăl ăt gĭr mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang si srăng ngă čiăng dưi mâo boh tŭ dưn mơ̆ng gru hmô anei mkă hŏng dŭm gru hmô mkăn”.

        Nguyễn Hoàng Tiệp, knuă druh Knơ̆ng ksiêm hriăm bruă kreh knhâo dliê kmrơ̆ng Lăn dap kngư, Khua gru hmô pla dliê ana kyâo prŏng hŏng mjeh ana mtŭk mrâo breo thâo, hnơ̆ng pla ana kyâo dliê prŏng rưng hĭn mkă hŏng bruă pla ana mtŭk mjeh hđăp. Tơdah ana anei mâo hnơ̆ng tŭ jăk, ana mơ̆ng 7 – 8 thŭn srăng mâo êbeh 200 m3 kyâo, grăp ha:

Gru hmô anei hŏng hnơ̆ng 1660 anăn jing 2m x 3m, mnuih ƀuôn sang dưi pla hŏng hnơ̆ng kbưi mơ̆ng 2.5m x 2.5 m. Klă sĭt mâo klei mdê hŏng krĭng kwar krah jing mnuih ƀuôn sang pla 3000 - 4000 ana/hecta. Jing arăng blei mjeh ênuiwh pla mơ̆ng 3 – 4 thŭn lehanăn koh yơh. Kyua anăn gru hmô anei mâo klei mdê. Tơdah drei pla sir, pla pral msĕ snăn hnơ̆ng mâo ƀiă, lăn srăng sah kba mơh, tal 3 jing mjeh amâo jăk ênưih djŏ mnơ̆ng ngă. Dŭm gru hmô pla ana kyâo dliê prŏng hŏng mjeh ana mtŭk mrâo srăng dưi bi mlih jih klei anăn”.

Trần Tâm, ti să Xuân Quang 2, kdriêk Đồng Xuân nao hlăm hdră bruă pla kyâo p’prŏng

        Ti čar Phú Yên, mnuih mă bruă hlăm anôk bruă lŏ hma, dliê kmrơ̆ng ƀrư̆ hrur ƀrư̆ hin, boh nik hlăm wưng pla, hrui emeiêt. Bruă mđĭ kyar pla dliê hŏng ana kyâo prŏng srăng bi hrŏ ênhă pla ana mtŭk, bi hrŏ klei kpĭ kơ klei mnuih mă bruă tơdah truh yan pla, hrui êmiêt. Bruă mđĭ kyar hdră pla dliê hŏng ana kyâo prŏng srăng mkăp kyâo pla mjing kơ alŭ wăl ăt msĕ mơh kơ kluôm ala, bi hrŏ klei tlĕ druôm kyâo čŏng mâo, mơ̆ng anăn đru răng mgang dliê, răng mgang wăl hdĭp mda. K’iăng nai prŏng, nai prĭn Lê Quốc Thanh, Khua anôk mtrŭt mjhar bruă ngă lŏ hma ala čar brei thâo, gru hmô pla dliê hŏng ana kyâo prŏng mơ̆ng mjeh ana mtŭk mrâo ti čar Phú Yên mphŭn tal êlâo đĭ jing jăk, alŭ wăl lehanăn mnuih ƀuôn sang nao hgŭm hlăm gru hmô anei dôk mtrŭt mđĭ hdră ba yua kdrăp kreh knhâo, mrâo mrang hlăm bruă dlăng kriê wiê ênăk ana mtŭk:

“Brei drei pla rưng, čiăng dưi mâo hnơ̆ng đĭ jing pral, brei drei pruê hbâo. Êlâo adih, drei pla dliê amâo mâo klei mưng pruê hbâo ôh, ƀiădah ară anei pruê hbâo ti ênhă pô pla čiăng ana đĭ jing. Mbĭt anăn, dŭm hdră msir hlăm bruă dlăng kriê msĕ si huai mdoh, khăt. Khădah mrâo sa thŭn, ƀiădah ana đĭ jing pral, kjăp kâo mĭn gru hmô anei srăng ba wĭt boh tŭ dưn hlăm dŭm thŭn ti anăp”.

Boh sĭt brei ƀuh, gru hmô pla ana kyâo dliê pprŏng ti Phú Yên ƀrư̆ ba wĭt boh tŭ dưn năng čih yap. Gru hmô anei ăt dưi mđĭ lar ti krĭng lăn dap kngư, hlăk lăn yua hlăm bruă dliê kmrơ̆ng adôk lu, dưi msir mghaih klei kơ bruă mă, mđĭ hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn snag, mbĭt anăn lŏ dưi mkra mđĭ wăl anôk lăn dliê./.

                                                    Pô mblang: H’Nêč Êñuôl