VOV4.Êđê – Ho\ng hdra\ k`a\m mjing kphê mâo hnơ\ng tu\ dưn, ja\k ho\ng wa\l hd^p mda, ba w^t boh tu\ pro\ng brua\ duh mkra lehana\n mâo anôk mnia mblei h’^t kja\p, hla\m wưng êgao, lu go\ êsei mnuih nga\ lo\ hma ]ar Daknông bi hgu\m leh ho\ng anôk brua\ duh mkra ]ia\ng pla mjing kphê doh hluê si hdra\ h’^t kja\p. Ti sa\ Quảng Tín, kdriêk Dak R’Lâp hdra\ bi hgu\m ho\ng Anôk brua\ Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Bốn Hiệp Hiệp ]ia\ng pla mjing kphê hluê si hnơ\ng ]ua\n quốc tế 4C lehana\n hluê nga\ hdra\ mkra mjing kphê doh ba w^t leh boh tu\ pro\ng brua\ duh mkra kơ mnuih [uôn sang.

Êlâo dih, kyua amâo mâo prăk duh bi liê lehana\n hdră dlăng kriê, sơnăn grăp thu\n go\ êsei Phan Đình Khải ti să Quảng Tín, kdriêk Dak R’Lấp kno\ng hrui w^t mâo hlăm brô 10 – 15 ton kphê asa\r hlăm ênhă pro\ng 5 ha. Mơ\ng thu\n 2015, leh mguôp mb^t ho\ng Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Bốn Hiệp ]ia\ng pla kphê hluê du\m hnơ\ng ]ua\n quốc tế 4C, sơnăn hnơ\ng mâo lehana\n hnơ\ng jăk đ^ kyar h^n. Yan mrâo êgao, go\ êsei `u hrui w^t êbeh 30 ton kphê asa\r. Amâo djo\ kno\ng du\m ana\n đui] ôh, leh go\ êsei `u mguôp mb^t ho\ng êpul bruă duh mkra ]ia\ng hluê ngă hdră bruă kwa\ kphê mtah, ênoh yuôm ăt đ^ h^n. Phan Đình Khải brei thâo:

“Kơ hdră pla mjing mrâo drei thâo klă sơnăn kơh dưi ngă, 1 ha hrui w^t mơ\ng 6 truh 8 ton kphê asa\r, bi êlâo dih 2 – 3 ton jing hnơ\ng mâo yap mdu\m. Ara\ anei [ia\ ba yua sơnăn asei mlei suaih pral h^n, êlâo dih krih êa drao lu, sơnăn ăt êmăn mơh, ara\ anei ba yua êa drao sinh học gơ\ dul [ia\”.

Nguyễn Văn Ngọc, să Quảng Tín kdriêk Dak R’Lấp brei thâo; go\ êsei `u lehana\n du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti să Quảng Tín mguôp mb^t ho\ng Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Bốn Hiệp mâo tu\ mă lu boh tu\ dưn mse\ si: dưi blei hbâo pruê, êa drao krih kơ hluăt rơ\ng djăp hnơ\ng ]ua\n. Êngao kơnăn, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lo\ đru brei djuê mjeh jăk, nao hriăm du\m adu\ mtô bi hriăm hdră pla mjing kriê dlăng, răng mgang hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, hdră hrui pe\ lehana\n tăp kwa\ kriê dlăng kphê. Klei anei đru leh mnuih [uôn sang bi mlih hdră pla mjing kphê hluê knhuah hđăp. Mnuih [uôn sang bi mđing dưm hbâo lehana\n krih êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing djo\, djăp hnơ\ng ]ua\n, sơnăn `e\ đue# kơ klei lui] liê ti mang [ia\dah ana kphê ăt đ^ jing jăk mơh:

“\Mơ\ng bruă tăp kwa\ kphê msah, sơnăn ba w^t boh tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang, ênoh yuôm bi kpleh mkă ho\ng kphê aguah tlam 6 êbâo prăk, sơnăn hơ\k m’ak êdi. Tal 2 t^ng kphê doh digơ\ duh bi liê hbâo pruê, êa drao pô ăt djo\ wưng, djo\ gưl k]ah, t^ng kphê doh lo\ đru kdrăp ma\ brua\ kơ pô đang war ]ia\ng pla mjing kphê doh”.

}ia\ng mđ^ hnơ\ng mâo, hnơ\ng jăk lehana\n ênoh yuôm kphê kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, mb^t ana\n ba w^t boh tu\ dưn đ^ kơ êpul bruă duh mkra mnia mblei, hruê mlan êgao, tui si djo\ hrui blei kphê asa\r ba ]h^ kơ ala ta] êngao, Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Bốn Hiệp đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma pla mjing kphê mâo hnơ\ng jăk ]ia\ng mjing ana\n knăl lehana\n mđ^ h^n ai bi lông ktưn.

Ara\ anei knơ\ng bruă mguôp mb^t ho\ng êbeh 200 go\ êsei pla mjing giăm 500 ha kphê, hnơ\ng mâo 2 êbâo 500 ton hlăm 1 thu\n. Gru hmô mguôp mb^t đru hgu\m răng mgang klei suaih pral kơ mnuih pla mjing, răng mgang wa\l hd^p mda, bi mlih klei juăt mưng pla mjing k[ah klei tu\ dưn. Trương Công Hiệp, khua Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Bốn Hiệp, să Quảng Tín, kdriêk Dak R’Lấp, ]ar Dak Nông la]:

“Tal êlâo kâo ăt hrui blei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, sơnăn thâo [uh mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma Việt Nam drei amâo mâo djăp hnơ\ng ]ua\n, sơnăn ênoh ênil amâo mâo h’^t kjăp ôh, mnuih ngă bruă amâo mâo ktuh êyuh jih ai tiê kơ bruă pla mjing. Kâo bi m^n si be\ ngă ]ia\ng mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma mơ\ng Việt Nam drei mâo hnơ\ng jăk, mâo anôk ]h^ mnia, sơnăn kâo mâo klei bi m^n lehana\n ba hưn mdah hdră tăp kwa\ kphê msah ]ia\ng mnuih [uôn sang drei k[^n ai tiê kơ bruă duh mkra lehana\n mb^t ana\n knơ\ng bruă ăt mâo ba w^t boh tu\ dưn, ana\n jing mâo mnơ\ng pioh ba ]h^ mnia kơ du\m anôk bruă hlăm ala ]ar lehana\n ala ta] êngao ]ia\ng krơ\ng kjăp hnơ\ng mâo ăt mse\ mơh hnơ\ng jăk”.

Hluê si knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk Dak R’Lấp, hruê mlan êgao, klei mguôp mb^t bruă pla mjing kphê hluê hdră h’^t kjăp mâo ba w^t leh boh tu\ dưn klă s^t kơ du\m t^ng, mjing klei găl kơ mnuih [uôn sang dưi mâo anôk ]h^ mnia jăk, ]h^ kphê ho\ng ênoh yuôm h^n, mđ^ boh tu\ dưn bruă duh mkra, mđ^ hnư hrui w^t kơ mnuih pla kphê.

Mse\ si hmei hưn mthâo, pô ]ih klei mrâo kơ kdrê] anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Trương Công Hiệp, Khua anôk brua\ Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Bốn Hiệp kơ hdra\ bi hgu\m plah wah anôk brua\ anei ho\ng mnuih nga\ lo\ hma hla\m hdra\ pla mjing kphê doh, ba w^t boh tu\ pro\ng brua\ duh mkra kơ mnuih [uôn sang lehana\n anôk brua\ duh mkra.

-Dưi thâo, knơ\ng brua\ drei bi mguôp ho\ng mnuih pla kphê hluê ênoh ]ua\n 4C, lehana\n brua\ mkra mjing msah boh kphê, snăn si jing hdră mkra mjing anei, ti anôk mdê ho\ng hdră mkra mjing hđăp?

Trương Công Hiệp: klei mkra mjing msah jing mdê ho\ng klei mkra mjing kreh ngă mse\ snei, boh kphê leh w^t pe\ mâo sơăi boh jhat, boh khua, boh ksa\, leh ba w^t [hu mb^t, lehana\n kwa\ s^t nik hlăm ana\n srăng mâo asa\r kphê siam, lehana\n amâo mâo siam ôh. Bi klei mkra mjing msah jing mâo masin hro\ng đơ boh ksa\, lehana\n ksiêk boh mtah, lehana\n hlăm klei mkra mjing msah jing găn hlăm anôk êa dôk trah, bi tơdah asa\r kphê amâo mâo jăk ôh srăng đung dlông êlah êa, kno\ng asa\r siam srăng kngăm hlăm gu\ êa. Mkra mjing msah jing bi m]ah tôk kơ ta], lehana\n suôp luôm hlăm lam adôk, suôp luôm ana\n jing k`ăm răng kriê mnâm [âo mngưi, lehana\n hnơ\ng jăk asa\r kphê, lehana\n đru gang kman, [hu\l amâodah ya mta klei jhat mơ\ng êngao mơh.

-}ia\ng mâo bi mguôp brua\ mkra mjing boh kphê msah, lehana\n djăp ênoh ]ua\n quốc tế, snăn si hdră mnuih pla mjing srăng ngă djo\ ho\ng klei bhiăn ma\ brua\?

Trương Công Hiệp: Hlăm klei mkra mjing msah boh kphê, snăn knơ\ng brua\ mâo mtam hdră đru k]e\ kơ phung pla kphê jing kno\ng pruê hbâo bru\, êa drao sinh học, ho\ng mta k`ăm jing amâo ba klei jhat, amâo mâo hmăi ôh kơ yang [uôn, lehana\n klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang. Knơ\ng brua\ duh djăp kdrăp ma\ brua\, hro\ng ruah boh ksa\ pe\ êlâo, lehana\n mnuih pla mjing ngă djo\ ho\ng klei knơ\ng brua\ mta\, pioh kơ brua\ mkra mjing msah boh kphê. Hlăm klei mkra mjing msah ana\n, boh kphê dưi rao doh, mđam lehana\n mđ^ kpei bi mâo mnâo jăk, lehana\n doh siam êdi.

-Dah snăn, leh hgu\m hla\m hdră ngă brua\ mse\ snei, snăn si brua\ klam mơ\ng mnuih pla mjing lehana\n phung duh mkra?

Trương Công Hiệp: }ia\ng rơ\ng dưi mâo hnơ\ng jăk kphê ho\ng klei hơ^t nanao, snăn knơ\ng brua\ tio\ nao sa êpul đru ksiêm dlăng, k]e\ đru, ktrâo ata\t mnuih pla mjing, đăm yua lu hbâo hoá học ôh, kăn yua êa drao hlua\t rei, hmăi amâo mâo jăk kơ klei suaih pral anak mnuih. Knơ\ng brua\ ksiêm dlăng tơdah ngă soh snăn mdei mtam êjai brei lo\ mkra w^t, kyua mđing kơ hnơ\ng jăk boh kphê jing mrô sa, snăn brei mnuih pla mjing ngă brua\ bi jih ai tiê djo\ ho\ng hdră êlan ma\ brua\ doh. Brua\ klam mơ\ng phung duh mkra jing srăng bi s^t klei [ua\n ho\ng mnuih pla mjing, hrui blei jih boh kphê doh, boh kphê siam djo\ ho\ng ênoh leh kuôl ka\.

-Ara\ anei boh kphê mơ\ng knơ\ng brua\ leh mkra mjing msah, si mnuih blei yua w^t la]?

Trương Công Hiệp: Mơ\ng klei mkra mjing msah boh kphê, knơ\ng brua\ dưi mkra mjing leh asa\r kphê djăp ênoh ]ua\n doh gưl ala ]ar, lehana\n mâo knơ\ng brua\ kia\ kriê klei m^n mkăp brei leh hra\ tu\ yap, mâo mnuih blei yua kphê đăo knang, mâo du\m anôk đeh kwa\ boh kphê hlăm kluôm ala hriê blei.

-La] jăk kơ ih lu!

Y-Khem;H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk