VOV4.Êđê - Leh sa wưng bi kluh ba pla ana tiêu kyua klei tu\ mâo ba w^t mơ\ng mta ana anei ba w^t lu êdi, sna\n ara\ anei, lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti Daklak hla\k tuôm ho\ng lu klei dleh dlan kyua ênoh ]h^ tiêu tru\n hro\, tuôm ho\ng lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Brua\ mđ^ kyar ana tiêu amâo mâo klei h’^t kja\p hla\k nga\ kơ lu go\ sang le\ hla\m klei đuôm nư.

Kyua ênoh tiêu hlăm du\m thu\n êgao ti hnơ\ng đ^. Mâo du\m wưng ênoh 1 kg tiêu đ^ truh 230 êbâo prăk, ngă klei tluh tlưi` ai tiê ho\ng Đỗ Văn Thêm, ti [uôn mrô 2, să Krông Á, kdriêk M’drak, ]ar Daklak. Hlăm ênhă lăn pro\ng giăm 1 ha tuê ping ]ư\ mơ\ng pô êlâo dih, mkrah wah ênhă lăn t^ng dih `u pla tiêu, bi kdrê] adôk `u pla hbei [lang leh ana\n kbâo. {ia\dah 2 thu\n ho\ng anei, `u bi mlih ba pla tiêu jih anôk lăn anei. Ka hmao hơ\k m’ak ho\ng boh tu\ dưn mơ\ng pô, ara\ anei Đỗ Văn Thêm hlăk hu^ hyưt leh ênoh tiêu yan anei tru\n kno\ng adôk ka truh mơh mkrah wah mkă ho\ng wưng anei thu\n dih. Hlăk êjai ana\n, yan adiê amâo mâo jăk, lăn ala amâo mâo djo\ guôp ngă kơ du\m phu\n gơ\ng tiêu mrâo pla êngăp êa leh du\m gưl adiê hjan wưng sui mrâo êgao.

Đỗ Văn Thêm brei thâo: “ Go\ êsei kâo pla hđăp 500 gơ\ng, mrâo 500 gơ\ng tiêu. {ia\dah ara\ anei djiê truh 30 gơ\ng. Ara\ anei pla hla\m 1 gơ\ng snăn ăt lui] 300 êbâo prăk, duh bi liê hđăp ăt lui] liê êbeh 1 êklăk prăk. Ênoh hđăp leh ana\n mrâo jih 800 êklăk prăk, nao ]an prăk knơ\ng prăk knu\k kna, ara\ anei tiêu tru\n mse\ snăn, jing dôk hyưt êdi”.

Bi aduôn Nguyễn Thị Bé, ti să Êa Kao, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột brei thâo: [uh lu sang riêng gah pla tiêu mâo ba w^t prăk mnga, knhal jih thu\n 2015 go\ êsei `u uă druôm 5 sào kphê leh ana\n ]an prăk knu\k kna mâo êbeh 100 êklăk prăk ]ia\ng pla êbeh 400 phu\n gơ\ng tiêu, [ia\dah truh kơ ara\ anei amâo thâo ôh đang tiêu đ^ jing amâo mâo ja\k ôh bi k`^ hla leh ana\n djiê pral, ara\ anei djiê leh êbeh 200 phu\n gơ\ng, lu gơ\ng mkăn hlăk lo\ dơ\ng k`^ hla. Khă gơ\ ba yua lu mta êa drao, [ia\dah klei hyưt lui] liê ti mang ana\p mâo yơh. Aduôn Nguyễn Thị Bé hyưt lac\: “ Tal êlâo sang kâo ăt ]an prăk knu\k kna mơh. Gưl êlâo ăt mâo mơh, ăt duh bi liê hlăm anei s’a^. Prăk ]an pioh duh [ơ\ng ara\ anei lui] liê mse\ snei  si thâo lo\ mjing”.

Amâo djo\ kno\ng mnuih [uôn sang đui] ôh hu^ hyưt, klei tiêu djiê kbiă mơ\ng mnơ\ng ngă kyua klei bi tui tio\ kơ prăk mnga, amâo tui hluê du\m hdră pla mjing ngă kơ knơ\ng bruă lo\ hma leh ana\n phung thơ\ng kơ bruă hu^ hyưt mơh. Kyua `u amâo djo\ kno\ng  lui] liê kơ boh tu\ mơ\ng mnuih pla ngă lo\ hma đui] ôh, [ia\dah lo\ ngă klei truh tơl amâo dưi thâo êlâo ho\ng wa\l anôk hd^p mda. Tiến sĩ Trương Hồng, Khua êjai anôk bruă ba yua kdrăp, hdră mrâo mrang hlăm bruă lo\ hma, dliê kyâo Tây Nguyên brei thâo: Mdê ho\ng kphê, tiêu `u mâo hdră pla leh ana\n kriê dlăng mdê. Bi djo\ guôp ho\ng lăn ala, kriê dlăng djo\ hdră snăn kơh tiêu đ^ jing jăk. Bruă ba yua lăn huâng, lăn djiêu dliê.. ]ia\ng po\k phai ênhă pla srăng amâo mâo djăp hnơ\ng ]ua\n. Êngao kơnăn, bruă ruah mă djuê mjeh lu êdi hluê si mdê  bi pô, anăn amâo mâo djo\ ho\ng klei ]ua\n. Klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă ăt hluê ho\ng ana\n đ^ lar ktang hlăm đang tiêu ti lu alu\ wa\l. Du\m mta si la] ti dlông jing phu\n agha ngă hnơ\ng mâo boh mnga, hnơ\ng jăk asa\r tiêu amâo mâo djo\ ho\ng hnơ\ng ]ua\n mơ\ng sang ]ơ mnia ]ia\ng.

Tiến sĩ Trương Hồng brei thâo: “ Wưng êgao ênoh tiêu đ^ pral êdi amâo mâo ya mta ana dưi tio\ hmao, snăn mnuih [uôn sang po\k phai ênhă pla tiêu leh ana\n si la] go êgao leh kơ hdră ]ua\l mkă leh ana\n truh kơ ara\ anei kdlưn 100% mkă ho\ng êlâo dih. Tơdah drei mđ^ kyar tiêu pral mse\ si ara\ anei, snăn mâo du\m hdră bruă c\ia\ng bi mđing mse\ si wa\l dliê, êa jua, djuê mjeh, klei doh jăk mnơ\ng [ơ\ng mse\ snăn ngă hma^ djo\ kơ klei mđ^ kyar lă lar tiêu ti Việt Nam”.

Amâo mâo ôh pô amâo mâo tu\ yap boh mơ\ng tiêu ba w^t kơ bruă duh mkra kr^ng Dap kngư la] kluôm leh ana\n ]ar Daklak la] hjăn, bohnik gơ\ leh ênoh tiêu dôk kriê ti hnơ\ng đ^ h^n. Du\m êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi mlih leh klei hd^p, amâo djo\ kno\ng dưi hgao klei ư\ êpa [un [in đui] ôh, [ia\dah lo\ đ^ hriê kơ sah mdro\ng mâo prăk êklăk, prăk êklai mơ\ng bruă pla tiêu. Khă snăn ]ia\ng kơ tiêu đ^ kyar h’^t kjăp, hdră bruă k]ah mtru\n ho\ng knơ\ng bruă lo\ hma leh ana\n alu\ wa\l ana\n jing bi kriê dlăng tliêr kjăp bruă ]ua\l mkă mđ^ kyar đang tiêu, mđ^ ktang bruă mtô mblang, mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang c\iang ksiêm bi klă êlâo kơ tui tio\ brua\ pla mjing mta ana anei./.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k.