VOV4.Êđê- Hlăm dŭm thŭn êgao, klei mtăp mđơr êkei mniê ti Dak Lak mâo leh klei tŭ dưn, hŏng ênoh phung mniê hgŭm hlăm gưl bruă Đảng gưl nah gŭ mâo 25,4% (đĭ 3.4% mkă hŏng wưng êlâo), gưl kdriêk 16,4% (đĭ 3,2% mkă hŏng wưng êlâo). Hlăm anăn, phung mniê mnuih djuê ƀiă mâo leh klei êdah kdlưn hlăm bruă hriăm hră, ksiêm hriăm, mă bruă leh anăn mâo lu klei tŭ êdah êdi hlăm dŭm mta bruă, bi mklă bruă klam pô hlăm ala ƀuôn, mkŏ mjing gŏ sang trei mđao, jăk mơak leh anăn đru mguôp hlăm klei đĭ kyar mbĭt ti alŭ wăl.

Jing nai aê mdrao mniê mda asei mnuih djuê ƀiă ti Adŭ mdrao klei ruă tưp, Sang êa drao prŏng krĭng Lăn dap kngư, ƀiădah aê mdrao Ayŭn Thị Ánh Hồng, kkiêng thŭn 1991, mnuih djuê ana Êđê mâo klei đăo knang êdi mơ̆ng găp mă bruă mbĭt lehanăn klei khăp mơ̆ng phung ruă. Mơ̆ng mlan 7 thŭn 2021 truh kơ ară anei, hlăk klei ruă Covid 19 ti alŭ wăl čar mâo dleh dưi ksiêm dlăng, aê mdrao Ánh Hồng dưi tiŏ nao mă bruă ti Sang êa drao jing jai mrô 1, nao ksiêm mkă dlăng lehanăn mdrao mnuih ruă Covid 19, aê mdrao Ánh Hồng brei thâo, klei ruă tưp mâo dleh dưi ksiêm dlăng ngă kơ kâo mbĭt hŏng ƀĭng mă bruă mbĭt suaĭ êmăn lehanăn tlă anăp hŏng lu klei huĭ hyưt mơh, ƀiădah anei ăt jing sa klei găl prŏng čiăng kơ kâo lŏ mjuăt bi hriăm pô, tui ksiêm lehanăn mđĭ hĭn klei thâo kơ bruă:

“Hlăm anôk bruă mdrao mgŭn, hdră mĭn mơ̆ng hmei jing hriăm, hriăm nanao, hriăm amâo mdei ôh, kyua bruă mdrao mgŭn jing sa mta bruă brei hriăm nanao, hriăm čiăng dưi dưn yua kdrăp mrâo mrang hlăm bruă ksiêm mkă dlăng lehanăn dŏng mdrao klei ruă. Tĭng wĭt tĭng nao, kâo jing sa čô aê mdrao mda asei hĭn ti adŭ mdrao anei, ktuê êlan tui ksiêm hriăm mơ̆ng kâo dôk sui snăk, ƀiădah kyua klei ruă tưp dôk dleh dưi ksiêm dlăng anăn bruă klam tal êlâo hĭn jing mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp, khă snăn hlăm hdră mă bruă hmai gĭr nanao lehanăn amâo mâo mdei tui ksiêm”.

Hlăm hdră kdŏ mmuñ, čih mčeh klei duê, klei yăl dliê mơ̆ng čar Dak Lak lehanăn wăl krĭng Lăn dap kngư, amâo mâo ôh mnuih ka tuôm hmư̆ hing kơ amai Niê Thanh Mai. Pô čih mčeh klei duê mnuih Êđê Niê Thanh Mai mphŭn păn ngă khua kiă kriê anôk bruă kdŏ mmuñ, čih mčeh klei duê, klei yăl dliê hlăk 27 thŭn. Lehanăn dŭm boh ‘Mdhô̆” amai dôk ƀrư̆ hruê ƀrư̆ “Yuôm bhăn” hĭn, mơ̆ng sa čô nai mtô lehanăn nao mă bruă ti Knơ̆ng bruă Sang hră m’ar mtô bi hriăm, truh kơ ară anei, amai jing K’iăng khua Êpul hgŭm kdŏ mmuñ, čih mčeh klei duê, klei yăl dliê dŭm djuê ana ƀiă Việt Nam, Khua êpul hgŭm kdŏ mmuñ, čih mčeh klei duê, klei yăl dliê čar Dak Lak. Ară anei, Niê Thanh Mai jing sa čô čih mčeh kdlưn êdi ti krĭng lăn dap kngư hlăk mâo mă lu klei pah mni.

Dŭm klei čih mčeh msĕ si “Hnoh êa hlăm dliê”, “Wĭt kơ nah dih čư̆”, “Hruê mgi mngač tač”, mrâo anei, amai hưn mthâo leh klei čih “Ti tĭng dhul amâo lŏ lĕ”, ba leh klei jăk jĭn, siam êdi mơ̆ng krĭng lăn dap kngư.

Amâo djŏ knŏng jing pô čih mčeh klei duê, klei yăl dliê jăk, mgei ai tiê êdi, Niê Thanh Mai lŏ jing sa čô knuă druh kriê dlăng hur har kơ bruă, mâo klei thâo, mâo mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana ƀiă ti lăn dap kngư lehanăn ayŏng amai adei khăp čiăng. Hưn lač kơ dŭm boh tŭ dưn pô dưi mâo, pô čih mčeh klei yăl dliê Niê Thanh Mai brei thâo, êngao klei khăp kơ klei duê, klei yăl dliê, anei lŏ jing klei gĭr amâo mâo mdei mơ̆ng ñu pô:

“Kâo jing sa čô amâo mâo klei thâo lu ôh, hlăk kâo dôk hđeh kâo jing sa čô kreh čih mčeh dôk tal 5, tal 6 hlăm êpul ƀĭng găp mâo lu mnuih thâo kdlưn ênuk anăn, kyua anăn kâo gĭr ktưn lu hĭn mkă hŏng ƀĭng găp, lehanăn ăt msĕ snăn, arăng čih mčeh sa klei čih dưi hưn mdah yơh, bi kâo čih truh kơ 10 klei čih kơh dưi hưn mdah, mkra wĭt mkra nao lu blư̆ mơh. Hruê anei, lŏ dlăng wĭt jih klei čih mơ̆ng pô, kâo ƀuh brei pô lŏ gĭr lu hĭn mơh. Grăp hruê kâo ƀuh pô ka dưi ôh brei lŏ gĭr hriăm, tui ksiêm lu hĭn, mbĭt anăn brei pô dlăng hră, dlăng klei čih bi lu mơh”.

Jing K’iăng nai prŏng, nai prĭn mnuih djuê ana ƀiă tal êlâo ti krĭng lăn dap kngư, Tuyết Nhung Buôn Krông, Khua klei hriăm Ngữ Văn, Adŭ hriăm kơ bruă nai mtô, K’iăng khua Anôk bruă kreh knhâo yang ƀuôn, Sang hră gưl prŏng Lăn dap kngư jing leh klei ktưn hưn mơ̆ng ƀuôn sang lehanăn dŭm ênuk gưl phung hđeh mơ̆ng Sang hră gưl prŏng Lăn dap kngư.

Mơ̆ng thŭn 2007 truh kơ ară anei, ñu mbĭt hŏng ung, Nai prĭn bruă hâo hưn kdrăp mrâo Văn Ngọc Sáng mbĭt hŏng phung mă bruă mbĭt hluê ngă tŭ jing leh bruă bi mrâo kdrăp mrô điện tử Hdruôm mblang Yuăn – Jarai, Jarai – Yuăn; Yuăn – Stiêng, Stiêng – Yuăn; Mnông – Yuăn, Yuăn – Mnông; Čam – Yuăn, Yuăn – Čam, ngă khua kiă kriê hdră tui ksiêm gưl Phŭn bruă “Ksiêm dlăng kơ knăm m’ak djuê ana Êđê”, “Ênhiang mmuñ Êđê”, čih hră mtô klei Êđê, mtô klei Čam hluê hdră online, nao hgŭm hlăm hdră tui ksiêm gưl ala čar kơ “Bruă klam mơ̆ng êpul mnuih mă bruă thâo lu hŏng hdră mđĭ kyar bruă duh mkra – ala ƀuôn krĭng Lăn dap kngư”, mâo hgŭm mbĭt mơ̆ng lu klei čih lač kơ knhuah dhar kreh, klei blŭ, boh hră mơ̆ng mnuih Êđê, Mnông, Jarai, Bahnar...

Lu hdră bruă kreh knhâo mâo klei đru mguôp mơ̆ng Nai prĭn Tuyết Nhung dưi kđăm mkra jing hdruôm hră lehanăn hưn mthâo msĕ si Hdruôm hră “Dhar kreh mă djuê tĭng amĭ hluê hŏng klei yăl dliê đưm Êđê”, “Dhar kreh mnơ̆ng ƀơ̆ng Êđê”, “Klei yăl dliê Y-Khĭng Jŭ – H’Bia Jŭ Yâo”....

Amâo djŏ knŏng đru mguôp kơ hdră bruă dhar kreh – ksiêm hriăm kreh knhâo, K’iăng nai prŏng, nai prĭn Tuyết Nhung Ƀuôn Krông lŏ jing gru mngač hgao klei dleh dlan, kyua ñu dưi kkiêng ti sa krĭng ƀuôn sang mơ̆ng čar Dak Lak, sang mâo 12 čô ayŏng amei adei, bruă duh mkra kƀah êwư. K’iăng nai prŏng, nai prĭn Tuyết Nhung Ƀuôn Krông lač, hlăm hdră mtô bi hriăm mơ̆ng pô, ñu amâo djŏ knŏng hưn mthâo boh tŭ yuôm knhuah dhar kreh mơ̆ng djuê ana truh hŏng jih jang mnuih ƀiădah lŏ mtrŭt mđĭ ai lu phung mniê sinh viên mnuih djuê ƀiă.

“Dôk ti jhung jŭ mtô bi hriăm, klei mđing mrô sa mơ̆ng kâo jing si srăng ngă čiăng mjing ai lar bra truh hŏng phung êdam êra, êngao kơ bruă lăm lui hĕ klei hêñ, ñŭt mơ̆ng dŭm čô hđeh ka jhŏng hưn mdah pô, ka jhŏng hưn mthâo kơ knhuah dhar kreh pô. Hŏng kâo, klei bi mklă hnơ̆ng hriăm kdlưn hĭn amâo mâo yuôm ôh, gơ̆ sĭt tơdah drei mâo hră m’ar bi mklă hnơ̆ng thâo drei srăng mâo lu klei thâo săng snăn drei dưi mđĭ lar jăk hĭn mơh mbĭt anăn êpul êya yang ƀuôn lehanăn găp mă bruă mbĭt hŏng jih jang mnuih tơdah blŭ hrăm, bi yăl dliê arăng srăng ƀuh drei jing mnuih mâo klei thâo, mâo k’hư. Kyua anăn, kâo ăt gĭr ktưn nanao, gĭr amâo djŏ knŏng kơ kâo pô ƀiădah anei jing klei ktưn hưn mơ̆ng jih jang mnuih djuê ana ƀiă ti Lăn dap kngư. Phung mniê drei dưi ngă, kâo dưi ngă mơh snăn kâo mĭn phung êkei ăt dưi ngă kdlưn hĭn kơ kâo mơh lehanăn phung hđeh mda asei hĭn kâo klă sĭt srăng mâo boh tŭ kdlưn hĭn kâo kyua diñu mâo klei jăk găl hĭn mkă hŏng kâo.

Hgao klei dleh dlan hlăm klei hdĭp, lui hĕ jih klei arăng duah lač, duah mĭn hlăm yang ƀuôn, gĭr ktưn kpưn đĭ hŏng klei čang hmăng dưi bi mklă pô, lu phung mniê mnuih djuê ƀiă ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đăo knang kơ pô, mñă klă k’hưm mơ̆ng pô hlăm yang ƀuôn. Dŭm klei bi mlih, dŭm boh tŭ dưn dưi mâo mjing leh boh kdrŭt ktang phĭt kơ phung mniê mnuih djuê ƀiă ti Dak Lak, ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mâo lu klei găl mrâo pŏk kơ hdră mđĭ kyar mơ̆ng diñu hlăm djăp mta ra bruă./.

                                                    Pô mblang: H’Nêč Êñuôl