VOV4. Êđê- Klei kơ mnơ\ng [ơ\ng doh hlăk mâo yang [uôn mđing êdi. Kyuana\n yơh, brua\ pla mjing hluê ho\ng hdră êlan pla mjing doh, ]ia\ng dưi mâo du\m mta mnơ\ng [ơ\ng doh, jing hdră êlan dôk tui tio\ djo\, lehana\n tu\ dưn. Hdră bi hmô brua\ pla mjing djam mtam doh mơ\ng Đỗ Văn Luận, ti êpul mnuih [uôn sang dôk mrô 4, alu\ Thắng Lợi, [uôn pro\ng Kon Tum, ]ar Kon Tum, hlăk po\k leh sa hdră ma\ brua\ mrâo hlăm klei pla mjing djam mtam doh hlăm alu\ wa\l.

Êbeh 10 thu\n pla mjing djam mtam doh, Đỗ Văn Luận, ti êpul mnuih [uôn sang dôk mrô 4, alu\ Thắng Lợi, [uôn pro\ng Kon Tum, ]ar Kon Tum ma\ brua\ rơ\ng hluê ngă djo\ 4 mta ]ua\n ]ia\ng mâo djam mtam doh. Đỗ Văn Luận brei thâo: La] kơ klei pla mjing djam mtam doh lu mnuih pla mjing dôk bi m^n jing dleh dưi ngă, [ia\dah hlăm lu mta brua\ êjai pla mjing djam doh ara\ anei mnuih pla mjing dôk ngă leh, siămdah amâo mâo thâo kral ôh klei anăn. Hluê ana\n, lăn pla mjing djam mtam doh, bi kai ]aih [h^, [hu he\ bi thu, pruê ]u\r ho\ng hnơ\ng mơ\ng 60 – 100kg/sao ]ia\ng mkhư\ mdjiê djăp mta mmao jhat mnơ\ng ngă dôk hlăm lăn. Leh kơ năn hlăm brô 10 – 15 hruê dưi mđ^ mbuôn pioh pla mjing djăp mta djam mtam. {ia\dah, ho\ng lăn thơ\ng pla djam, lăn mâo lu mta klei hlua\t gam, êlâo kơ rah pla mkhư\ he\ lăn ho\ng du\m mta êa drao: Hidrocop 77WP, Coc 85WP. Đỗ Văn Luận brei thâo:

“}ia\ng mâo pla djam mtam doh snăn drei hluê ngă 4 mta ]ua\n k]ah: Tal êlâo kơ êa krih brei mâo êa kbăng, amâodah ako\ êa amâo mâo klei ]ho\ ôh; tal 2 jing lăn brei mâo djăp hnơ\ng pH hlăm lăn; tal 3 jing hbâo pruê brei mâo hbâo bru\ leh mđăm bru\, răng đăm yua ôh hbâo adôk mtah; tal 4 êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing brei ba yua êa drao sinh học”.

Mơ\ng lu thu\n ho\ng anei, Đỗ Văn Luận kno\ng ba yua chế phẩm sinh học pioh mdjiê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ djam. Tui si Luận, hbâo pruê kơ djam mtam bi yua lu hbâo bru\ ]ia\ng mđ^ hnơ\ng lăn bru\, lăn êbhu]. Ba yua eh mnơ\ng rông, kyâo mtâo rơ\k ktơ\k mtah, djah mơ\ng brua\ lo\ hma ba mđăm ho\ng EM amâodah mâo Trichoderma pioh mjing hbâo bru\. Tơdah amâo mâo thâo mjing ôh hjăn pô hbâo bru\, snăn diih nao blei hbâo bru\ vi sinh Humix, Komix. Hnơ\ng hbâo bru\ pioh pruê kơ djam [ơ\ng hla jing 1 – 2 tôn/gưl/sao lehana\n djam mtam boh kroh mơ\ng 2 – 3tôn/gưl/sao, lu jing kno\ng pruê sun, pruê thiăm gưl tal êlâo. Bi hbâo hoá học kno\ng ba yua ma\ [ia\ đu] bi djo\ plah wah du\m mta đạm lân kali, hnơ\ng pruê tui hluê ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng mdê bi djam mtam. Amâo mâo dưi yua lu đei ôh hbâo đạm m^ndah ]ia\ng mđ^ hnơ\ng mâo, boh nik ho\ng djam pioh [ơ\ng hla, amâo mâo dưi pruê ôh hbâo đạm êgao kơ hnơ\ng mơ\ng ana djam ]ia\ng. Mdei klei pruê hbâo đạm, amâodah krih hlăm hla êlâo kơ bu] djam hlăm brô mơ\ng 7 – 10 hruê ho\ng djam [ơ\ng hla, lehana\n mơ\ng 10 – 15 hruê ho\ng djam [ơ\ng hbei, [ơ\ng boh. Luận brei thâo:

“Tơdah yua du\m mta êa drao hlua\t  snăn hdơr mđing kơ hruê bi ktlah, drei dưi yua du\m mta êa drao mâo hruê bi ktlah bhiâo, snăn kơh dưi yap jing djam mtam doh”.

}ia\ng dưi ngă djo\ hlăm hdră pla mjing djam mtam doh, mnuih pla mjing djam brei ba yua hdră răng mgang kluôm (IPM). Ba yua du\m mta êa drao sinh học mâo hnơ\ng jhat êdu, lehana\n ba yua hluê hdră “4 djo\”: Jing djo\ êa drao, djo\ hnơ\ng bi lu\k, djo\ mmông, djo\ hdră. Brua\ ]ih pioh djăp ênu\m hdră ma\ brua\ knua\ ăt brei jing brua\ amâo mâo dưi k[ah ôh ]ia\ng đru kơ mnuih pla djam thâo ktuê ksiêm klei dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n thâo kơ wưng bi ktlah ho\ng êa drao ho\ng klei k`ăm mâo hnơ\ng djam doh. Luận brei thâo:

“}ia\ng rơ\ng dưi mâo djam mtam doh snăn brei drei ]ih pioh djăp ênu\m si hdră drei dlăng kriê wiê ênăk, pioh lo\ ksiêm w^t lehana\n ]ia\ng mâo klei đua klam ho\ng djam mtam pô pla mjing ho\ng mnuih blei yua. Hlăm hra\ mơar ]ih pioh drei ]ih ênu\m hruê mmông pla, hruê hrui êmiêt, lehana\n du\m mta hbâo pruê pô dja\ yua, ]ih kla\ ênu\m ]ia\ng kơ thâo hruê mmông bi ktlah”.

Pla mjing djam mtam doh amâo mâo djo\ kno\ng mjing ana\n knăl, mđ^ hnơ\ng hrui w^t, [ia\dah mnuih [uôn sang kăn hmăi amâo mâo jăk lei mơ\ng êa drao ho\ng klei suaih pral pô.

                                                                                    BTV: Y-Khem.