VOV4.Êđê – Yan hjan ti kr^ng Dap Kngư jing wưng jăk kơ mnuih pla mjing rah pla, pruê hbâo kơ djăp mta mnơ\ng pla. {ia\dah, anei ăt jing yan k]ưm kơ lu mta dôk hyưt leh lu thu\n êgao, klei hbâo pruê mgưt, hbâo pruê amâo mâo jăk hlăk mâo hlăm djăp anôk kr^ng [uôn sang.

Mse\ si yang đar thu\n hla\m yan hjan, Bùi Quyền, ti alu\ 2, sa êa Bhôk, kdriêk C|ư\ Kui`, c\ar DakLak lo\ mpra\p yơh kơ brua\ blei hbâo pruê, pioh ba dưm kơ 4 sao kphê pô. ~u brei thâo: yan hjan thu\n dih, `u bi liê êbeh 4 êkla\k pra\k pioh blei hbâo pruê [ia\ si be\ blei djo\ he\ hbâo mgưt; jih yan hbâo `u pruê a\t ka\n lik lei, ka\n hram lei. Luc\ liê amâo mâo djo\ kno\ng 4 êkla\k pra\k blei hbâo pruê ôh, [ia\ `u nga\ hma\i djo\ kơ hnơ\ng boh mnga mơ\ng kphê. Thu\n anei, êlâo kơ blei hbâo pruê, `u răng h^n hla\m brua\ ruah, [ia\ a\t ka\n dưi thâo b^t lei ti hbâo s^t ti hbâo h’a\i:“ Ti anei hmei jing mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ana\n amâo mâo thâo bi ksiêm mka\ dla\ng ôh, sna\n lu lac\ hbâo ba dưm hlo\ng amâo mâo klei tu\ ôh, kno\ng luc\ pra\k ti mang, [ia\ hnơ\ng boh mnga mnơ\ng pla tru\n hro\ he\”. A|t blei hbâo ti anôk c\h^ ho\ng klei đa\o knang leh ana\n amâo mâo dưi thâo ksiêm mka\ dla\ng ôh, Nguyễn Quang Nga ti alu\ 8, sa\ Êa Bhôk, kdriêk C|ư\ Kui` kno\ng thâo [uh ana\n jing hbâo mgưt leh jih 1 ha kphê mơ\ng go\ sang [uh amâo mâo đ^ jing ôh leh ana\n tru\n hro\ hnơ\ng boh mnga mâo hla\m yan hrui pe\ mrâo êgao. ~u brei thâo:

“Dja\p go\ sang a\t tuôm ho\ng klei anei s’a\i amâo mâo djo\ kno\ng go\ êsei kâo đuic\ ôh. Klei bhia\n dưm hbâo mơ\ng mnuih [uôn sang jing pô hnêc\ ho\ng mmông ma\ rơ\k, leh ana\n adiê hjan pioh ba dưm hbâo. S^t blei hbâo sna\n bi nao anôk c\h^ gia\m êdi yơh pioh blei, pô đa\o knang jing anôk mưng jua\t leh, bi mnuih [uôn sang gơ\ amâo mâo pô thâo kral ôh ana\n jing hbâo mgưt, hbâo êdi, [ia\ tơl truh kơ ba dưm hla\m krah tac\ tluôn sang mâo du\m mlan leh, sna\n [uh hbâo hlo\ng amâo mâo lik ôh”.

Dôk hyưt jing klei mnuih [uôn sang dôk bi m^n s^t ruah blei hbâo pruê kơ mnơ\ng pô pla hla\m yan hjan, kyua  klei blei mnia hbâo mgưt mâo leh leh ana\n hla\k dôk mâo, hla\k êjai mnuih [uôn sang gơ\ amâo mâo thâo b^t ôh ti do\ bi kna\l c\ia\ng thâo kral jing hbâo mgưt he\ amâo dah hbâo êdi.

 Kluôm c\ar Dak Lak ara\ anei mâo du\m êbâo anôk c\h^ hbâo pruê, hla\m ana\n mâo hla\m brô 250 anôk c\h^ pro\ng, dưi mâo dja\p hbâo pruê kơ brua\ nga\ lo\ hma pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang hla\m alu\ wa\l. {ia\ kyua tui tio\ ho\ng klei tu\ kơ pô lu phung c\h^ hbâo pruê nga\ soh ho\ng du\m klei kc\ah mtru\n, blei mnia hbâo pruê mgưt, hbâo pruê amâo mâo tu\ ja\k.

Kha\gơ\ brua\ djo\ tuôm c\ar Dak Lak po\k nga\ leh lu hdra\ ksiêm dla\ng mlir dhar brua\, c\ar Dak Lak hluê nga\ leh klei ksiêm dla\ng ti 85 anôk c\h^ mnia hbâo pruê; mơ\ng ana\n [uh du\m pluh anôk c\h^ mnia hbâo leh êgao hruê mlan kc\ah yua, hbâo pruê amâo mâo thâo b^t phu\n agha. {ia\ hdra\ msir mkra a\t dôk ti hnơ\ng hrui ma\, đu\ bi kmhal ana\n brua\ c\h^ mnia hbâo pruê amâo mâo tu\ ja\k a\t adôk mâo nnao.

Brua\ bi mkhư\ klei hbâo pruê mgưt, hbâo pruê amâo mâo tu\ ja\k mơ\ng sui a\t jing klei dleh dlan ti alu\ wa\l. C|ia\ng răng mgang đang war pô, mnuih blei yua s^t ruah blei hbâo pruê c\ia\ng mđing bi kla\ kơ ana\n kna\l, anôk mkra mjing c\ih ti kdhô leh ana\n ja\k h^n bi ruah blei du\m hbâo pruê mâo leh knhuih k’hưm mơ\ng sui thu\n hla\m sang c\ơ mnia. C|ia\ng kơ mâo sa yan pla mjing djo\ boh mnga, brua\ ruah blei hbâo pruê jing sa hla\m du\m mta klei yuôm bha\n êdi. C|ia\ng ruah blei hbâo ja\k, êngao kơ klei ruah du\m mta hbâo mơ\ng knơ\ng brua\ mâo k’hưm, mâo ana\n kna\l, mnuih [uôn sang drei a\t dưi thâo mơh klei bi kna\l c\ia\ng thâo kral hbâo mgưt, hbâo amâo mâo ja\k hluê si hdra\ si ti gu\ anei:

- Ho\ng hbâo Kali Clorua (KCL):

          Dlăng kơ êa mta, snăn hbâo anei jing jăk mâo êa hrah mda, hrah ju\, lehana\n êa ko#. Kyua jing sa hlăm du\m mta hbâo mâo kali lu h^n, mâo leh lu mnuih ba yua, mơ\ng năn mơh anôk mkra mjing dơ\ng bi mkra mjing mơh lu hbâo Kali Clorua amâo mâo jăk, ]ia\ng mâo ba w^t lu prăk mnga. Ho\ng mta hbâo anei, êa `u ăt hrah mse\ kdrưh kali jăk, [ia\dah kno\ng mâo ma\ mơ\ng 10 -13% jing osid Kali, du\m adôk jing hbâo SA, bi lu\k ho\ng êa kôlơr lehana\n lăn tlit hrah, amâodah ho\ng hra, mb^t ho\ng đa đa mnơ\ng mkăn. Êjai diih nao blei hbâo pruê, hdơr ksiêm dlăng bi nik klei ]ih hlăm kdô hbâo. Tơdah amâo mâo [uh ]ih kla\ mnga] ôh hnơ\ng K2O truh 60% snăn ana\n jing hbâo amâo mâo jăk.

Êngao ana\n, diih dưi lông dlăng ho\ng hdră ma\ k]ok điêt dưm [ia\ êa nga]. Leh kơ năn mple\ hlăm brô mơ\ng 3 – 5gram hbâo ana\n hlăm k]ok. Tơdah [uh sa kdrê] kra\m hlăm êa, sa kdrê] ăt adôk đung dlông êlah êa hlăm k]ok, wa\t leh kwa\, êa hlăm k]ok bliư\ jing hrah mda, amâo mâo êkăl ana\n jing hbâo jăk.

 - Ho\ng hbâo kali sulfat (K2SO4):

Ara\ anei mâo lu knơ\ng brua\ mkra mjing hbâo pruê, amâodah blei ba hbâo pruê mơ\ng ala ta] êngao, lehana\n ]h^ mnia lu hbâo Kali sulfat. Kyua `u mâo êa ko#, ho\ng asa\r [h^ điêt amâodah jing kpu\ng, snăn kali anei ênưih snăk bi klu\h ho\ng kpu\ng boh tâo, kpu\ng ]u\r, kpu\ng lăn tlit ko#.

}ia\ng ênưih thâo kral kali sulfat jăk, diih ma\ hbâo ana\n dưm hlăm êa mse\ si drei la] leh kơ dlông. Tơdah [uh kali sulfat lik jih hlăm êa, êa dlăng êngeh [hang jing jăk. Bi tơdah hbâo amâo mâo lik jih ôh [uh [ruih hlăm tluôn k]ok ana\n jing hbâo amâo mâo jăk ôh.

 - Ho\ng hbâo Ure:

Ara\ anei hlăk dôk ]h^ mâo dua mta hbâo urê ana\n jing mta asa\r êngeh, lehana\n asa\r êkăl. Ho\ng mta tal êlâo, hdră thâo kral jing hbâo jăk jing mâo êa ko# mnga], asa\r w^l, hlăm kdô ]ih kla\ mnga] phu\n agha anôk blei ba. Ho\ng mta hbâo tal dua, hbâo mâo asa\r pro\ng, khăng, êa ko# êkăl mse\ ho\ng êa ksâo.

 - Ho\ng hbâo leh bi klu\k NPK:

Hdră jăk h^n diih ruah hbâo mơ\ng du\m knơ\ng brua\ pro\ng, mâo leh k’hưm hlăm anôk mnia mblei, blei mơ\ng du\m anôk ]h^ mơ\ng du\m knơ\ng brua\ ana\n, ]ia\ng dưi mâo hbâo jăk.

Ho\ng du\m klei hâo hưn leh kơ dlông, ]ang hmăng kơ diih lo\ thâo hro\ng ruah ti jing knơ\ng brua\ mâo k’hưm, mkăp hbâo jăk, ]ia\ng mđ^ hnơ\ng boh mnga pô pla mjing.

                                                                   H’Nga;  Y-Khem pô ]ih mkra.