VOV4.Êđê - Wăl anôk dliê kmrơ̆ng mkuôm Êa Sô kdriêk Êa Kar, čar Dak Lak jing anôk mâo lu hlô mnơ̆ng, mnơ̆ng dhơ̆ng dliê kmrơ̆ng yuôm hin kreh mâo nanao phung tlĕ druôm kyâo dliê duah mnêč čiăng nao tlĕ mă. Kyua anăn, êpul răng mgang dliê tinei tuôm hŏng lu klei dleh dlan, lông dlăng hlăm bruă ksiêm dlăng, gang mkhư̆ klei hiu lua mnah hlô mnơ̆ng, tlĕ druôm kyâo dliê yuôm hin.

Wăl kriê pioh kmrơ̆ng dhông Ea Sô ti kdriêk Ea Kar, čar Dak Lak ară anei mâo giăm 27.000 ha, ti anôk bi kdriêr knông hŏng 2 čar Gia Lai leh anăn Phú Yên. Anei jing wăl kriê pioh mâo lu mta hlô mnơ̆ng mâo anăn hlăm hdruôm hră hrah Việt Nam leh anăn dŭm mta kyâo yuôm msĕ si: ana ktê, ana asăn, ana hnêñ… Kyuanăn yơh hlăm lu thŭn êgao, wăl kriê pioh kmrơ̆ng dhông Ea Sô mâo lu klei ngă soh hŏng klei bhiăn ala čar. Hdĭp mbĭt hŏng anôk anei mơ̆ng hruê mrâo mkŏ mjing, Trần Kim Châu, sa čô mă bruă ti anôk gak răng dliê mrô 8 brei thâo, anôk gak răng mâo 5 čô ksiêm dlăng, răng mgang giăm 4.000 ha dliê. Hlăm anăn mâo wăl dliê ti knông bi kdriêr hŏng čar Gia Lai. Boh nik hlăm wưng yan bhang leh anăn wưng knhal jih thŭn, klei ngă soh mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hdĭp jĕ anăn mâo lu sơnăk. Diñu duah êlan nao hlăm dliê čiăng mnăh hlô mnơ̆ng, mă kyâo yuôm čiăng ba čhĭ. “Pô dôk hlăm dliê jing suăi êmăn êdi, nao mă bruă wăt yang hruê leh anăn mmăt mlam. Tơdah nao gak răng tuôm hŏng anôk arăng tlĕ koh druôm kyâo srăng dôk kăp mă ti năn dŭm hruê, bi kdơ̆ng klă anăp hŏng phung tlĕ kyâo, phung tlĕ mă hlô mnơ̆ng. Khădah mâo lu klei suăi êmăn, prăk ba wĭt knŏng ƀiă, ƀiădah phung ayŏng adei ti nei mâo klei gĭr ktưn, tơdah amâo mâo klei gĭr ktưn amâo srăng dưi dôk sui ôh ti nei.

Ti anôk gak răng dliê mrô 4, anôk bruă ksiê dlăng, răng mgang êbeh 3.000 ha dliê, phung tlĕ kyâo tlĕ mŭt hŏng êlan bat jơ̆ng leh anăn êlan êa čiăng bi rai dliê, mă kyâo yuôm. Ông Nguyễn Trung Dũng, k’iăng khua kiă kriê anôk gak răng mrô 4 brei thâo: ară anei êlan pui kmlă dăng kông mâo djăp anôk, kyuanăn diñu kreh tiŏ nao mnuih kăp dlăng dŭm anôk gak răng, tơdah ƀuh êpul răng mgang dliê nao gak răng srăng hưn mthâo hŏng găp diñu, ngă kơ bruă ksiêm dlăng, răng mgang dliê tuôm hŏng lu klei dleh dlan.  “Bruă răng mgang dliê tuôm hŏng lu klei dleh dlan, anôk găn êrô dleh dlan, lu êa jua, phung tlĕ dliê ti nei jhŏng sơnăk. Diñu kreh brei pô kăp dlăng anôk hmei gak răng, ksiêm dlăng hmei mâo dŭm čô čiăng kơ mmông adiê hjan hlĭm, hmei ka mâo nao gak răng diñu tlĕ mŭt mtam. Mâo hruê hmei lui êdeh, dăp mâo lu mnuih, ktĭt pui ti anôk gak răng čiăng mplư diñu leh anăn kăp mă. Hmei gĭr tĭr čiăng dưi bi leh bruă klam pô”.

Hluê si Lê Minh Tiến, khua kiă kriê wăl răng mgang kmrơ̆ng dhông Ea Sô, thŭn 2021 êpul răng mgang dliê ti nei dưi hmao ƀuh leh anăn ƀuah mkra 23 klei ngă soh hŏng 30 čô, hlăm anăn ba jao kơ anôk bruă răng mgang dliê Ea Kar 17 klei ngă soh hŏng 24 čô čiăng ƀuah mkra tui si klei bhiăn ala čar. “Ti anôk bi kdriêr hŏng 2 čar Gia Lai leh anăn Phú Yên, ênoh mnuih ƀuôn sang dôk giăm anăn êbeh 20.000 čô. Klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ti nei bŏ hŏng klei dleh dlan, hruê mmông êgao lŏ mâo klei ruă tưp Covid-19 lŏ ngă kơ klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dleh dlan hĭn mơh. Bruă mnuih ƀuôn sang hiu duah ƀơ̆ng hlăm dliê mơ̆ng anăn ngă klei kpĭ kơ anôk bruă jing lu êdi. Tal 2, êpul răng mgang dliê jing ƀiă êdi, mâo leh lu blư̆ phung tlĕ kyâo mnah hŏng phao, tlŏ hŏng dhŏng phung ayŏng adei ngă bruă răng mngang, ƀiădah êdei anei kăn mâo lei klei đru. Mâo lu phung ayŏng adei mâo klei mĭn kâo nao ngă bruă anôk mkăn, mdei ngă bruă. Ăt hmăng hmưi dưi gưl bruă, dhar bruă mâo dŭm hdră êlan đru kơ phung ayŏng adei djŏ guôp hĭn.”

Ti anôk wăl răng mgang kmrơ̆ng dhông Ea Sô, bruă răng mgang, ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng mơ̆ng êpul ngă bruă ti nei dôk tuôm hŏng lu klei dleh dlan. Mâo đa đa phung knuă druh lĕ lăm klei soh leh anăn mâo klei ƀuah mkra leh mă ma kngan hŏng phung tlĕ dliê. Ƀiădah hŏng klei khăp kơ dliê kmrơ̆ng, 70 čô knuă druh, mnuih mă bruă ti nei ăt gĭr ktưn găn jih klei dleh dlan ksiêm dlăng, răng mgang dliê mduôn Ea Sô.