VOV4.Êđê- Leh du\m pluh thu\n ngă bruă duh mkra pla mjing, du\m êbâo ha kphê ti kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum truh mmông ru\ lo\ ba pla mrâo. Klei dleh dlan mâo leh du\m ana kphê mda jing mnơ\ng jăk kơ ksê asei k`^ uê amâodah drei lo\ pia k^ng kăt, pro\ng mđơr ho\ng êtak ju\.

Bơ\k bâo kơ ksê [ơ\ng bi rai kphê, amai Trịnh Thị Thuỳ, 1 ]ô mnuih pla kphê ti kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum bi êdah ai tiê êmăn êmiêt. ~u brei thâo 1 go\ êsei mâo ênhă pla kphê truh êbeh 4 ha, hlăm ana\n 1,1 ha mrâo lo\ pla ako\ yan hjan thu\n 2018 ti alu\ Thanh Xuân, să Đăk Ngọc. Thu\n dih 1,1 ha kphê mrâo pla mâo ksê [ơ\ng bi rai. Truh thu\n anei ksê ăt [ơ\ng bi rai mơh. 2 ]ô ung mo# ngă bruă jih hruê, truh m’măt lui] hruê m’mông, ngăn prăk lehana\n ai tiê ]ia\ng mkhư\ gang ksê [ơ\ng bi rai kphê:

“Si la] he\ lui] lu hruê m’mông. Yang hruê nao ngă lo\ hma, w^t tlam tu\k knă êsei djam ưm lehana\n nao mă ksê. Lui] lu hruê m’mông lehana\n prăk kăk dơ\ng. Hlăm brô 2 m’mông sơnăn dưi krih kluôm êbeh 1 ha kphê. Kơ kleiơasei mlei djo\ nanao ho\ng êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing lu êdi. Kyua 2, 3 hruê lo\ krih, bi krih hlăm adiê tlam kyua `u [ơ\ng bi rai kphê hlăm mlam mma\t. Kâo ba yua lu drao sơnăn ngă hma^ djo\ kơ klei suaih pral. Ara\ anei kâo adôk suaih, kâo ka thâo ôh, [ia\dah êa drao srăng kma hlăm asei mlei pô”.

Ksiêm dlăng brei [uh mta ksê [ơ\ng bi rai kphê mâo mta êa hrah ju\, pro\ng mđơr ho\ng asa\r êtak ju\, [ơ\ng bi rai hlăm adiê tlam m’măt hlăm brô mơ\ng 6 m’mông 30 mn^t truh 9 m’mông. Hnơ\ng ksê hlăm wưng lu h^n hlăm 1 ana kphê mâo anôk truh du\m êtuh drei. Mta ksê anei khăng [ơ\ng hla mda lehana\n êdu\k kphê ngă kơ ana kphê kprê` êdu\k, hluh hla. Ayo\ng Phạm Quang Dương, dôk ti alu\ 9, wa\l krah Đăk Hà brei thâo:

“~u [ơ\ng hla, [ơ\ng êdu\k lu êdi ngă kơ ana kphê amâo thâo đ^ jing. Ana dôk điêt `u [ơ\ng bi rai ngă kơ ana kphê dliu đ^ jing awa\t. Drei kno\ng mă ho\ng kiê kngan đui]. Hiu mă hlăm grăp hruê, [ia\dah ara\ anei mâo ana p’pro\ng, ênoh ksê lu kâo amâo dưi mă jih ôh, sơnăn mnuih mkăn amâo mâo thâo ôh, hlăm 2, 3 hruê nao krih êa drao 1 blư\. Kâo krih ]ia\ng `u djo\ êa drao lehana\n djiê. Lui] lu hruê m’mông êdi. Kyua tơdah yang hruê ênưih drei krih, [ia\dah krih hlăm adiê m’măt sơa^. Grăp tlam adiê dơ\ng mma\t nao krih yơh”.

Mâo hlăk yan hjan thu\n 2017, đ^ lar ktang hlăm thu\n 2018 lehana\n sui truh kơ ara\ anei, ksê [ơ\ng bi rai êbeh 60 ha kphê mrâo pla adôk đơđiêt ti du\m să: Đăk Ngọc, Đăk Mar lehana\n wa\l krah Đăk Hà, kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum ho\ng ênoh lui] liê êbeh 3 êklai 500 êklăk prăk, hlăm ana\n êbeh 7 ha lui] liê ti mang amâo lo\ dưi kru\ w^t ôh. Ti ana\p klei anei, hlăk êjai dôk guôn knơ\ng bruă lo\ hma duah hdră bi mdjiê ksê ho\ng klei ksă êmă, mnuih [uôn sang lehana\n Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Kphê 704, anôk bruă mâo ênhă kphê ksê [ơ\ng bi rai po\k ngă leh lu hdră bruă ]ia\ng mkhư\ gang klei [ơ\ng bi rai mơ\ng mta ksê anei lehana\n tal êlâo ăt mâo boh tu\ dưn klă s^t. Nguyễn Văn Bể, khua knơ\ng bruă kphê 704 brei thâo:

“Knơ\ng bruă hmei g^t gai ksă êmă bruă anei, ktuê dlăng grăp tlam ]ia\ng mâo hdră msir mghaih. Mtru\t mjhar mnuih ngă bruă ]ia\ng digơ\ thâo klă lehana\n mâo lu hdră ngă bruă ]ia\ng si be\ ngă mâo ba w^t boh tu\ dưn lehana\n hmao msir mghaih. ~e\ đue# kơ klei ksê bluh đ^ mse\ si thu\n 2018. Hlăm klei ktuê dlăng lehana\n duah djăp hdră ]ia\ng hluê ngă đrông hlăm yan hjan mơ\ng thu\n 2018 sơnăn ho\ng lu hdră bruă ngă. {ia\dah mâo boh tu\ dưn h^n ana\n jing bruă ktuê dlăng đrông wa\t ho\ng yang hruê lehana\n adiê mlam. Mâo hdră ngă ]ia\ng mb^t ho\ng mnuih ngă bruă mtô mblang, iêu la], duh bi liê kơ mnuih ngă bruă ]ia\ng hmao msir mghaih. Krih êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing hlăm wưng ksiêm dlăng ksê đ^ lar. ~u dôk hd^p hlăm gu\ lăn kbiă kơ dlông lu êdi hlăm ya wưng. Hmei k[^n mnuih ngă bruă mb^t ho\ng Knơ\ng bruă duh bi liê prăk kăk k[^n ai tiê bi mdjiê mta ksê anei./.

}ia\ng kơ mnuih [uôn sang thâo săng h^n kơ klei ksê anei bi rai leh anăn klei thâo gang mkhư\, pô ]ih klei mrâo kơ kdrê] mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng Nguyễn Văn Dần, Khua Êpul hgu\m mnuih ngă lo\ hma wa\l krah Đăk Hà, kdriêk Đăk Hà.

-Ơ Nguyễn Văn Dần, Khua êpul brua\ hgu\m phung ngă lo\ hma wa\l krah Đăk Hà, kdriêk đăk Hà, tui si klei diih ksiêm dlăng leh si klei ksê bi rai ana kphê?

Nguyễn Văn Dần:  Ho\ng mta ksê, amâodah ksê ki knaih hlăm du\m thu\n giăm anei đ^ lê] lu. Boh nik ho\ng kphê mrâo pla thu\n tal êlâo, lehana\n thu\n tal dua. Thu\n tal dua, tơdah kno\ng ksê [ơ\ng snăn mdul h^n kyua hla kphê kjăp leh. {ia\dah ho\ng thu\n tal êlâo ksê knaih [ơ\ng hla tơl rơt pătdah amâo lo\ dưi bluh đ^ ôh, amâodah hlo\ng ngă kơ ana kphê ktiêl hmăi amâo mâo jăk pro\ng ho\ng mnuih pla kphê.

-Snăn ti ana\p klei ksê bi rai mse\ snei, hlăk wưng mrâo mâo, snăn si mnuih pla mjing bi mghaih msir he\?

Nguyễn Văn Dần: }ia\ng dưi gang mkhư\ ksê anei [ơ\ng bi rai jing sa brua\ dleh. Du\m dhar brua\ djo\ tuôm hlăm ]ar, hlăm kdriêk tuôm ktrâo ata\t leh mnuih pla mjing, [ia\dah amâo mâo jăk đei mâo klei tu\ dưn ôh Boh s^t kno\ng mnuih pla mjing mâo leh hdră pô mkhư\ leh êlâo.

-Akâo kơ ih brei thâo si hdră mnuih pla kphê tuôm ngă leh?

Nguyễn Văn Dần:  Bi ho\ng ksê anei drei yua êa drao Mô tốc amâodah êa drao Đăng Ti Tung mtlai ho\ng êa drao Ziseta. Hlăm 5 hruê drei krih sa blư\, mmông krih jing hlăm wưng mơ\ng 5h – 7h tlam drei krih. Bi u\ mơ\ng 5 mmông tlam hlo\ng truh 8; 9 mmông mlam amâo mâo lo\ [ơ\ng ôh. Tơdah krih êa drao Mô tốc drei krih snăn mơh, drei dưi krih hlăm gu\ phu\n lehana\n krih bi msah kyua ksê anei leh [ơ\ng `u `ur mu\t hlăm gu\ lăn truh hruê êdei `u lo\ kdloh kbia\ [ơ\ng hla kphê. Tơdah drei krih êa drao leh `u amâo lo\ kbia\ ôh, amâodah due\ kơ anôk mkăn. Ti du\m anôk ka krih leh êa drao ôh ksê phiơr nao kơ ana\n lo\ dơ\ng [ơ\ng hla kphê tinei.

-Dưi thâo ăt ho\ng brua\ ba yua êa drao hlua\t snăn mnuih pla mjing lo\ yua hdră mkrăn da, si hdră ana\n akâo kơ ih mblang brei?

Nguyễn Văn Dần: Mnuih pla kphê krih leh mơh êa drao, [ia\dah truh mlam dja\ pui pit hiu mtrang dui` ma\. Jing mâo lu hdră drei dưi ngă, tăp năng wa\t adiê hl^m hjan mnuih pla mjing ăt hiu mtrang ma\ ksê anei. Mnuih pla mjing mâo lu mnê] dui` ma\. Dah dôk dui` sa d’drei jing dleh, snăn ma\ giêt ]ai, to\ kpoh hlăm ana ksê luh bi kru\. Mâo lu snăk hdră ma\ ksê, pral djăp mâo hlăm sa blư\ amâo mâo dôk dui` sa d’drei ôh. Tăp năng dơ\ng pai ma\ kơ asei `u phiơr đue\ mâo leh mơh. Ara\ anei `u phiơr đue\ hruê êdei lo\ hriê bi rai.

-Mse\ ho\ng jih klei ih mrâo yăl dliê, drei [uh ]ia\ng dưi gang mkhư\ klei ksê bi rai ana kphê anei kla\ s^t sa mta brua\ suăi êmăn, lui] liê hruê ai mnuih pla mjing. Snăn si ih [uh hlăm 3 thu\n ngă brua\ gang mkhư\ klei ksê bi rai ana kphê hlăm alu\ wa\l?

Nguyễn Văn Dần: Tơdah drei la] dưi gang mkhư\ jih, snăn ăt jing dleh kyuadah tăp năng `u dôk hlăm du\m anôk mkăn hriê, bi ksê mâo hlăm hma ana\n snăn mnuih pla mjing dui` leh. Pătdah grăp thu\n mtam ăt mâo nanao du\m êpul thơ\ng kơ brua\ anei hlăm ]ar, mơ\ng kdriêk hriê ktrâo ata\t mnuih pla mjing. {ia\dah dleh dlan mơh ho\ng mnuih [uôn sang, kyuadah đa đa mâo mnuih hmư\ klei ktrâo ata\t mơ\ng dhar brua\ lo\ hma. Mâo lu mnuih pla mjing bi la] kno\ng hlăm 10 hruê, mâo dua, tlâo blư\ krih êa drao srăng jih yơh. Anei jing klei kâo m^n hlei pô mâo klei thâo g^r tui duah êmuh mnuih mưng leh hlăm brua\ mkhư\ gang klei ksê anei ngă tui hriăm kơ ana\n jing jăk h^n. Kyuadah du\m dhar brua\ djo\ tuôm truh hriê sna\n hlo\ng ]ih ana\n mta êa drao, lehana\n hdră krih ]ia\ng kơ êniuh ma\ brua\. Kyuadah leh mblang tăp năng mnuih pla mjing hlo\ng wơr he\ jih.

-La] jăk kơ Ih Khua êpul bru hgu\m phung ngă lo\ hma wa\l krah Đăk Hà, kdriêk Đăk Hà hriê hlăm klei bi blu\ hrăm anei!