VOV4.Êđê - Du\m klei bi mlih mdê êdi mơ\ng yan adiê hlăk hmăi dleh thâo b^t ma\ brua\, lehana\n hd^p mda. Mnuih [uôn sang ti Daklak, hlăm năn boh nik ho\ng mnuih pla kphê dôk tuôm ho\ng klei dleh êdi ho\ng boh kphê pô mâo kyua adiê hl^m hjan.

Thu\n 2016, sa thu\n tu\ yap mâo lu klei g^r kt^r mơ\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma leh ana\n wa\t brua\ nga\ lo\ hma ]ar Daklak hla\m hdra\ msir mghaih du\m klei dleh dlan hla\m hdra\ mđ^ kyar brua\ duh mkra pla mjing. Kha\gơ\  mâo leh klei g^r kt^r  sna\n [ia\ dah a\t ka\n dưi bi mkhư\ lei mơh klei truh jhat mơ\ng yan adiê nga\ lui] liê kơ mnuih [uôn sang. Kno\ng hla\m wang ka bo\ 1 thu\n brua\ lo\ hma ]ar Daklak lui] leh gia\m 3 êbâo êklai pra\k mơ\ng klei yan adiê nga\. Huỳnh Quốc Thích, K’ia\ng khua knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ]ar Daklak brei thâo:“ Hluê si klei ksiêm yap mơ\ng brua\ lo\ hma, hla\m 5 thu\n ho\ng anei ênha\ la\n k[ah êa [rư\ hruê [rư\ đ^. Thu\n 2011 kno\ng mâo êbeh 10 ha hla\m ana\n lu jing la\n pla kphê, [ia\ truh kơ thu\n 2016 dưi la] jing mơ\ng yan puih mnga, yan buh pla mrâo êgao sna\n la\n k[ah êa đ^ truh 170 êbâo ha hla\m ana\n kno\ng hja\n la\n pla kphê mâo êbeh 70 ha”.

Ana\n jing du\m ênoh mrô lui] liê mơ\ng klei adiê không k[ah êa, êa lip lê], ka t^ng ôh kơ du\m klei hma^ sui mka\n. Kno\ng hja\n yan bhang thu\n anei, 40% hla\m ênoh 200 êbâo ha kphê ti Daklak lui] liê kyua adiê không k[ah êa nga\. Êngao kơna\n, yan hjan jih ưm nga\ kơ ana kphê bi kbu\m mnga ưm, truh wưng lo\ tuôm ho\ng gưl adiê hjan sna\n mnga kphê blang hma\i truh kơ hnơ\ng mâo boh mnga. Leh du\m thu\n lui] boh mnga nanao đrông, yan anei, kphê Daklak đa\o kna\l sra\ng lo\ hro\ hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng 20% mta phu\n jing kyua hma\i mơ\ng klei yan adiê nga\. Phạm Quang Mười, Khua adu\ brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar [uôn sang kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak, sa hla\m du\m alu\ wa\l mâo ênha\ đang kphê pro\ng êdi mơ\ng ]ar brei thâo: “ M^n t^ng hnơ\ng mâo boh mnga hro\ 30%. Kyua anei jing yan thu\n tal 3 nanao đrông kdriêk }ư\ Mgar lui] boh mnga. Yan thu\n 2013 – 2014 mâo 6600 ha tuôm ho\ng klei adiê không k[ah êa, hro\ mơ\ng 2 ton 8 adôk 2 ton 4 /ha; yan thu\n 2014 – 2015 lui] liê truh 10.000 ha , hro\ mơ\ng 2 ton 400 kg adôk 2 ton 100 kg/ha, yan thu\n 2015 – 2016 lo\ dơ\ng tru\n hro\ mse\ snei, sna\n hnơ\ng mâo boh mnga kno\ng mâo hla\m brô 2 ton kơgu\ đui] amâo dưi đ^ h^n ôh, sna\n hnơ\ng mâo boh mnga kluôm kdriêk hla\m brô 60 êbâo ton, êlâo adih truh 84 êbâo ton”.

Hluê si klei hlak mblang kreh knhâo sna\n klei bi mlih yan adiê amâo djo\ kno\ng nga\ bi mlih klei bhia\n mơ\ng yan adiê đui] ôh, [ia\ lo\ hma\i truh kơ hnơ\ng mâo boh mnga leh ana\n hnơ\ng tu\ boh mnga mnơ\ng pla, klei bi mlih yan adiê jing mta phu\n nga\ truh klei ư\ êpa, bluh mâo klei rua\ tưp. Kyua ana\n, ]ia\ng mkhư\ ti hnơ\ng [ia\ êdi klei hma\i mơ\ng klei bi mlih yan adiê nga\ ho\ng brua\ lo\ hma, Bùi Văn Xứng, K’ia\ng khua Anôk brua\  đa\o kna\l yan adiê êa juôr ]ar Daklak la] snei: “ }ia\ng hd^p mb^t ho\ng klei bi mlih yan adiê anei, êlâo h^n brei anôk brua\ đa\o kna\l yan adiê êa juôr, hưn ra\ng hnưm du\m klei mâo mdê mơ\ng yan adiê ]ia\ng mpra\p hdra\ mdrơ\ng êlâo leh ana\n sui. Tal 2 jing drei dưi mkra mlih wưng pla mjing, ênha\ pla, mta mnơ\ng pla djo\ guôp ho\ng klei mâo leh ana\n mka\p phu\n êa yua leh ana\n sa hla\m du\m hdra\ msir brei ba yua mtam jing ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ pla mjing ]ia\ng đa\m mâo  klei brua\ lo\ hma jưh knang lu đei kơ yan adiê”.

Ti ana\p klei hma\i mơ\ng klei bi mlih yan adiê, mnuih pla kphê ti Daklak la] hja\n leh ana\n kr^ng Dap kngư la] kluôm hla\k dôk duh bi liê lu h^n kơ hruê ai ma\ brua\, hbâo pruê, hdra\ mnê] ma\ brua\... sna\n kơh dưi kriê kja\p hnơ\ng mâo boh mnga leh ana\n hnơ\ng tu\ mơ\ng kphê. Kơ êdei ana\p, sa klei lông dla\ng a\t dôk mâo kơ brua\ pla mjing kphê kr^ng wa\l, ana\n jing c\ia\ng bi c\ih mkra sa hdra\ pla mjing mrâo, mkra mjing dưi djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê, sna\n kơh dưi mđ^ kyar brua\ kphê h’^t kja\p hluê si hdra\ k`a\m leh k]ah mtru\n.

                                                      H’Nê] pô ]ih mkra.