E|p glăi tơlơi ]ih mơng tal 1 -3 [ơi anai
VOV4.Jarai - Kual }ư\ Siăng glăk ngă khưi khai h^ tơhnal gal gah bruă đang hmua mơng pô lom pơ phun mă pô mơng hơdôm bôh sang ano# le\ phun amăng pơđ^ kyar. Hơdôm phun pla ba jơlan hlâo đơ đam dêh ]ar gah bruă pla hăng mrô pơhrui glăi, ăt akă sit nik ba glăi truh kih kơ mơnuih ngă đang hmua mơn, đa le\ ngă gơ`u lui ruh.
Lom anun, hơdôm Sang bruă ngă đang hmua kơnuk kơna lu `u [u hmao kiăo tui rơnuk phrâo, ngă rơngiă h^ bruă pơtô ba mơng pô. Lu anom bơwih [ong m[s bơwih [ong kho\ng kho\t, jai ngă prung kơ bruă đang hmua kual }ư\ Siăng.
Pơđut h^ anăn “Bruă đang hmua }ư\ Siăng e\p pran pơtrut phrâo”, [ing gơmơi pơblang kơ hơdôm tơlơi truh kih kơja\p mơ\ sa, dua bôh Anom bơwih [ong hăng mơnuih ngă đang hmua [ơi }ư\ Siăng dưi ngă laih, kiăng mơng anun [uh le\, kơnong kơ lom dưi pơsit pran pơtrut bôh thâo – pran jua, prăk mă yua bơwih [ong hăng bôh thâo phrâo anun kah mơng djru bruă đang hmua }ư\ Siăng hrưn đ^ truh kih.
Khă pơdo\ng sang prong kơtuai jơlan mrô 26, ơi Lê Hải Đăng, plơi Phước Thành, să Ea Yong, tơring glông Krông Pa], tơring ]ar Daklak glăi pioh lu mông amăng sang [ơi đang hmua giăm anun 2km, mơ-ak hrom hăng pu\ mơnu\ tlaih [ơi rơgo#p phun kơ phê, gah yu\ tơ-ui hơdôm phun sầu riêng 15 thun, brung kơ lu bôh.
Thun phrâo rơgao, mơng pu\ mơnu\ `u pơhrui hmâo rơbêh kơ 30 klăk prăk, mơng kơ phê pơhrui hmâo 20 klăk prăk. Samơ\ mơng phun sầu riêng [ơi đang 12 rơbâo met kơ rê, ]ơkă mă lo\n jao mơng Sang bruă kơ phê Phước An, na nao rim thun `u pơhrui hmâo mơng 700 klăk truh rơbêh kơ sa klai prăk.
Ơi Đăng brơi thâo, hmâo bôh tơhnal anun le\ mơng tơlơi gum djru mơng Sang bruă yua kơ pơsit ba phun sầu riêng pla plah amăng đang kơ phê mơng thun 2004, hmâo djru laih lu sang ano# mơnuih mă bruă kơ sang bruă tơtlaih mơng tơlơi tơnap:
“Mơnuih pla kơ phê [u ngă tui anun hă tơnap biă. Samơ\ ră anai pla tom phun bôh [ơr Booth le\ sa, sầu riêng le\ dua, jing pơdrong laih. Kah hăng kâo ăt blơi mơn hơdôm bôh rơdêh kuar. Ană bă 3 ]ô le\ ]em rông gơ`u hrăm hră truh kih”.
Hrom hăng ngă gal kiăng hơdôm bôh sang ano# mă bruă kơ bruă hmâo prăk pơhrui glăi lu, bôh than yôm phăn prong hloh mơ\ Sang bruă kơ phê Phước An dưi pơjing le\, sa rơnuk mơnuih mă bruă hmâo tơlơi ]ang rơmang, hmâo tơhnal lăng, thâo mă yua bôh thâo phrâo.
Kah hăng [ơi [ôn Jung, să Ea Yông, anih hmâo lu neh wa djuai ania Êđê mă bruă kơ sang bruă, abih bang kah hăng hlơi hlơi leng kơ thâo mă yua telephone hơde] hmar pioh pel e\p anăn păn, anih anom mă pơjeh pla, kơmok pruai, jrao pơgang mă yua, be\ yua djơ\ glăi gơnam ngă mă ]a.
Hmâo ano# gơgrong kơjăp gah bơwih [ong, gơ`u khin hơtai pơke\ hrom dong bruă ]eng rông hlô, ngă hơdjă đang kơ phê, pla pơ phô hlâo hơdôm djuai pơjeh phun bôh troh hmư\ hing mơng ro\ng lo\n tơnah kah hăng [ơr Booth, [ơr Has, [ơr Gem [udah sầu riêng Musang King.
Ayong Y Thơm Niê, Khoa [ôn Jung 2 đăo gơnang, tui hăng jơlan anai, tơlơi bơwih [ong mơng sang ano# amra do# kơtang hloh dong:
“Sang ano# mơ\ hmâo đang phun bôh sầu riêng le\ tơlơi bơwih [ong pha ra biă. Yua anun thun anai abih bang [ôn đing nao tuh pơ plai kơ phun sầu riêng hăng sa, dua phun pla pơkon hmâo noa bơwih [ong prong kah hăng phun [ơr Booth.
Bơ\ hrom hăng anun, neh wa ăt [u wor bit mơn bơwih brơi kơ phun kơ phê hăng lu djuai phun pla pơkon hrom hăng pla [ơi sa kual lo\n kiăng noa bơwih [ong yôm hloh”.
Anom bơwih [ong kơtang – mơnuih ngă đang hmua pơdrong hăng rơgơi ăt le\ ano# pha ra amu` lăng [uh [ơi hơdôm bôh anom bơwih [ong truh kih [ơi tơring ]ar Lâm Đồng.
Sang bruă Đà Lạt Hasfarm juăt gah bruă pla bơnga, Anom mă bruă hrom Anh Đào, Anom mă bruă hrom Xuân Hương, juăt gah bruă a`ăm hla rok, bôh troh, hơbơi pơtơi, leng kơ ba truh kơ hơdôm mơnuih amăng anom pô hăng hơdôm bôh sang ano# gum hrom pơlir hơbit, rơnoh pơhrui glăi hơđong 500 klăk prăk truh rơbêh kơ sa klai prăk lom sa ektar amăng sa thun.
Hrom hăng bôh tu\ yua gơnam tam, mơnuih ngă đang hmua dưi hmâo anom bơwih [ong pơhra\m brơi tơlơi pơmin ngă đang hmua hmâo ako# tlôn hăng bôh thâo lăng yôm ano# klă hiam.
Ơi Hà Duân, sa bôh sang ano# juăt pla a`ăm hla rok sui thun [ơi plơi prong Đà Lạt brơi thâo, gum hrom pơlir hơbit djơ\ hrom hăng lui raih jơlan ngă tui hơdơ\ hor – ngă mă pô, juăt hăng bruă pơdo\ng kơ]a\o bruă, ngă tui tơlơi pơkă hlâo, pơhlôm ano# kơja\p klă hiam:
“Lom pơlir hơbit hăng anom mă bruă hrom kâo dưi hrăm tui, gum djru gah bôh thâo phrâo amăng bruă ngă đang hmua, ngăn rơnoh kơ[ah le\ anom mă bruă hrom djru gum dong.
Laih anun lom ngă rai gơnam tam le\ anom mă bruă blơi abih anun kâo hơđong pran jua biă. Pơhrui glăi bơhmu hăng hlâo adih hmâo đ^ tui mơn rơbêh kơ ha mơkrah truh kơ dua wo\t”.
Tơdơi kơ hơdôm sang bruă ngă đang hmua, đang kyâu Kơnuk kơna [ơi kual }ư\ Siăng sô hơđăp gah hơdră bơwih [ong le\ anom bơwih [ong gah hơdôm ]ra\n bruă pơkon hmâo tơlơi hrưn đ^ lăp djă pioh.
Tơdơi kơ 17 thun ngă tui Tơlơi pơtrun pơsit 80/2002 mơng Khoa dêh ]ar kơ pơsur bruă blơi s^ gơnam tam mă mơng đang hmua hmâo hră pơkôl, 10 thun ngă tui tơlơi pơtrun pơsit mrô 26 mơng Ding jum kơđi ]ar gah bruă đang hmua, mơnuih ngă đang hmua, plơi pla, truh ră anai, hơdôm bôh anom bơwih [ong [ơi kual }ư\ Siăng pơlir hơbit, pơhrui blơi abih bang mrô ia tơsâu rơmô, ia h`i hăng tơbâo mơng hơdôm sang ano#; lu `u mrô hơbơi plum hăng kơtak kơ su, 17% mrô ]e do# asa\t, 10% mrô bơnga…
Ơi Nguyễn Công Thừa, Khoa Anom mă bruă hrom Anh Đào, tơring ]ar Lâm Đồng lăi le\, hăng hơdôm tơlơi pơplih phrâo wo\t hơdră bruă hăng anih anom s^ mdrô, anom bơwih [ong, anom mă bruă hrom hmâo tơlơi gal pioh tuh pơ plai bruă đang hmua hmâo ako# tlôn:
“Hơdră pơtrun mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna ăt kah hăng hơdră mơng [ing ta glăk gal biă.
Hơdôm bôh anom mă bruă hrom, anom bơwih [ong, ngă hiưm hơpă pơlir hơbit kơ hơdôm bôh sang ano#, pơdo\ng hơdôm bruă mă, gum djru prăk tuh pơ plai yap wot glông hơdră bôh thâo, kiăng pơđ^ tui ano# klă gơnam ngă rai. Bơ\ lui hơdôm bôh sang ano# hơdơ\ pô hor ngă gah rơngiao thơ tơnap biă pơđ^ kyar.”
Tơlơi ba tơbiă le\: Hăng glông ano# gơgrong phun le\ gêh gal, yua hơget bôh tơhnal anom bơwih [ong tuh pơ plai kơ bruă đang hmua [ơi kual }ư\ Siăng do# tơdu biă bơhmu hăng bôh nik `u?
Yua hơget bơwih [ong ngă mă pô hăng kret kruai [ơi anih s^ mdrô hơdơ\ ]i hor ăt jing jơlan phun mơng 1 klăk bôh sang ano#, 2 klăk ektar lo\n ngă đang hmua…
Yua hơget lu anom bơwih [ong, mơnuih ngă đang hmua abih pran jua tuh pơ plai, mă yua bôh thâo phrâo, samơ\ truh kih kơnong hmâo djă pioh sa, dua bơyan, bơ\ tơdơi kơ anun le\ tơnap tap bơrơkua đ^?
Bôh nik [ơi hơdôm bôh anom bơwih [ong ba jơlan hlâo ăt kah hăng hơdôm bôh anom bơwih [ong lui ruh [ơi }ư\ Siăng brơi [uh, bôh thâo phrâo, prăk tuh pơ plai kơnong kơ dưi ba truh kih lom hmâo tơlơi thâo dơlăm bôh thâo, pran jua bơwih [ong, s^ mdrô.
“Yua kơ bôh tu\ yua 10 thun pla kyâu”, “{ong phun hơpă war phun anun”, amăng 25 thun rơgao, Đà Lạt Hasfarm hmâo abih pran jua hăng bruă pla bơnga hăng s^ bơnga.
Anom mă bruă hrom Anh Đào hmâo abih pran jua hăng bruă pla a`ăm hăng s^ a`ăm amăng giăm truh 20 thun, pơdo\ng pơlir hơbit ha pran, đăo gơnang hăng mơnuih ngă đang hmua.
Mơnuih mă bruă kơ Sang bruă kơ phê Phước An, hmâo rơbêh kơ 10 thun abih pran jua pla phun sầu riêng, hăng tơlơi ]ang rơmang [u lu le\ noa gơnam kơnong kơ 6 klăk prăk lom sa tơn.
Bôh thâo – pran jua jing pran pơtrut mơng bruă đang hmua, mơnuih ngă đang hmua, plơi pla jing tơlơi mơ\ dưi lăi mơng sui, amăng tơlơi pơtrun pơsit mrô 26/2008 mơng Ding jum kơđi ]ar: “Jơlan pơsir tơlơi đang hmua, mơnuih ngă đang hmua, blung hlâo, khom ru\ đ^ pran jua khăp kơ lo\n ia, gơgrong pô, gơgrong hrưn đ^ mơng m[s”.
Amăng rơwang phrâo, pran pơtrut bôh thâo – pran jua lăi amăng tơlơi pơtrun pơsit 26 dưi thâo hăng ngă tui amăng abih bang anom bơwih [ong hăng anom mă bruă hrom hăng thâo hluh prong hyu abih bang bruă bơwih [ong.
Amăng mông bơkơtuai bruă bơwih [ong mơnuih [ôn sang thun 2019, Khoa dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc abih pran jua bơni pran jua pơtrut anun hăng pơsit, bôh thâo – pran jua amra pơjing rai hơdôm bôh anom bơwih [ong kơtang, anom mă bruă hrom hăng bruă bơwih [ong kơtang:
“Kâo iâu pơthưr pơjing pơdo\ng, hơkru\ đ^ tơlơi đăo gơnang kơplah wah mơnuih [ôn sang, anom bơwih [ing, gong gai hluai tui anih anom bơwih [ong ta#o klă, rơđah rơđông, dưm kơnar; hluai tui bruă bư\ bôr pran jua anom bơwih [ong, mơnuih bơwih [ong Việt Nam.
Sa kual bơwih [ong m[s prong kơtang, kơjăp, hrom hăng anom bơwih [ong kơnuk kơna ba glăi bôh tơhnal hloh, Anom mă bruă hrom hur har hloh amra pơjing rai sa pơgi kơdih anai pơdrong asah, kơja\p phik hloh kơ bruă bơwih [ong Việt Nam”.
{ơi anăp tơlơi tơnap khom bơkơtưn [ơi jar kmar kơtang t^t, bôh thâo, pran jua amăng bruă đang hmua [ơi }ư\ Siăng pơ phun pơdah rơđah.
Amăng bruă ngă đang hmua, hơdôm tơlơi pơkă ngă tui bruă đang hmua klă, đang hmua hơde] hmar dưi pok pơhai [ơi lu anih. Amăng tơlơi gum djru pơdo\ng hdôm anom bơwih [ong tui jơlan gah phrâo, hơdôm tơlơi pơkôl rơđah rơđông dưi ba tơbiă, anun le\ anom mă bruă hrom khom hmâo tơlơi ]ang rơmang hrưn đ^, hmâo tơlơi gir run sui thun hăng amra lăi pơthâo tơlơi thâo thăi…
Tơdah hơdră bruă tui anun dưi hmâo hơdôm bôh tơring ]ar ngă tui kho\p hrom hăng anun bư\ bôr đ^ hơdôm bôh anom bơwih [ong glăk mă bruă ba glăi bôh tơhnal, khom pơgăn tơlơi gơgrong phun rơwang bruă, hưp mă lo\n – dlai, ngă pơplih sat jing hiam, bruă đang hmua }ư\ Siăng amra ta` pơdah tơbiă tơhnal mơng pô, jing phun than yôm phăn pioh pơđ^ kyar bơwih [ong – mơnuih mơnam kơja\p, hơđong bruă kơđi ]ar, pơhlôm rơnuk rơnua, pơgang lo\n ia; djă pioh, ngă tui gru bôh thâo djuai ania hăng pơgang anih anom do#, lo\n mơnai dlai klô./.
Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr
Viết bình luận