Sang anŏ ơi Ksor Bư (djuai ania Jarai), ƀơi plơi Bi, să giăm guai Ia O, tơring čar Gia Lai hơmâo rơbêh 300 phun kơsu hăng 3 sao boh ñông. Ơi Bư brơi thâo, hơdôm thun giăm anai, tơlơi hơdip neh met wa pơ guai pơplih rơđah biă. Hơmâo tơlơi lăng ba mơ̆ng Ping gah hăng Kơnuk kơna, nua gơnam mơ̆ng hmua pơmă, mơnuih ƀôn sang triang bơwih ƀong, anun jing tơlơi hơdip đĭ tui ƀơ ƀrư̆: “Ră anai, tơlơi bơwih ƀong amăng sang anŏ kơnang lu kơ bruă ngă hmua yơh, hăng 4 sao boh ñông hăng năng ai 300 phun kơsu. Prăk pơhrui mơ̆ng djŏp djuai phun anai djru sang anŏ gơmơi hơđong glăi tơlơi hơdip. Rơngiao kơ anun, gơmơi ăt rông thim rơmô dong kiăng hơmâo prăk lu ƀiă, mă eh rơmô pruai phun kơsu hăng phun ñông, plai mơn hrŏ prăk, laih dong phun pla hiam hloh, mơboh hloh mơn. Mơ̆ng hơdôm mơta prăk pơhrui anai, sang anŏ hơmâo prăk kăk či blơi ƀong, lo ba ană bă hrăm hră dong”.

Glăk 70 thun, ơi Rahlan Calan ƀơi plơi Bi, să guai dêh čar Ia O (tơring čar Gia Lai) ăt hrŏm hăng ană tơčô ñu rông pla, jik rok, pruai hơbâo kơ phun kơphê, kơsu mơn. Ơi Calan brơi thâo, găn rơgao lu tơlơi tơnap tap lơ̆m rông 8 čô ană, hơmâo dơ̆ ƀơi ƀong dơ̆ anun, ƀu yơ rơbêh rơboh hơget ôh. Ră anai, hăng prăk pơhrui rim thun rơbêh 200 klăk, ơi Calan hơ-in pran lăi nao kơ sa bơyan bơnga hơmâo hmăi, hơmâo blơi djŏp gơnam či kiăng, hơđong laih pran jua lăng ană bă prong, thâo pơmin, laih anun mơak yua plơi pla pơplih rim hrơi: “Amăng plơi, neh met wa hơmâo Kơnuk kơna lăng ba, djru ba hmao tlôn, biă ñu lĕ hơdôm boh sang anŏ rin, hăng rin plai ƀiă. Kơnong sang anŏ kâo, yua gir jik bruă ngă hmua mơn, gir pla kơphê, pla tiu, pla boh ñông anun jing tơlơi hơdip jai hrơi hơđong tui, prăk pơhrui hơmâo tui mơn, huăi tơnap tui mơ̆ng hlâo dong tah. Hăng ană bă, mah hơmâo lu tơlơi tơnap biă mă, samơ̆ kâo ăt gir kiăng ană bă dưi hrăm hră, hơđong pran jua hăng ƀơ ƀrư̆ hơđong tơlơi hơdip”.

Hrŏm hăng plơi Bi, mơnuih ƀôn sang plơi Mít Chép, să Ia O ăt pơplih tui, đĭ kyar laih yua pla kơphê, kơsu. Biă ñu, rơbêh 120 čô mơnuih mă bruă amăng plơi glăk dŏ mă bruă ƀơi hơdôm puih kơđông tơhan pơ să, djru brơi lu mơnuih hơmâo bruă mă hăng hơmâo prăk hơđong tui. Ơi Ksor Chu, Khua ping gah ngă rah khua plơi pơsit jơlan hơdră Ping gah hăng Kơnuk kơna sit nik pơtrut tui tơlơi đĭ kyar bơwih ƀong huă – mơnuih mơnam pơ guai dêh čar. Plơi pla hơmâo giăm 360 boh sang anŏ, lu biă ñu lĕ djuai ania Jarai samơ̆ ră anai dŏ glăi 17 boh sang anŏ rin hăng rin plai ƀiă: “Mơ̆ng hơdôm tơlơi pơtrun, tơlơi črâo bruă lăp djơ̆ mơ̆ng Ping gah hăng Kơnuk kơna amăng bruă lăng ba, djru mơnuih ƀôn sang djuai ania ƀiă, biă ñu lĕ djuai ania Jarai, tơlơi hơdip neh wa pơ anai jai hrơi pơplih tui. Gong gai ăt tuh pơ alin, djru bơwih ƀong tui hơbô̆ bruă pla kơphê, kơsu, tiu; laih anun nua hai đĭ mơn, biă ñu lĕ kơphê, jai hrơi hơđong. Rơngiao kơ anun, gong gai să ăt pok anih pơtŏp hrăm, pơtô brơi neh met wa mă yua boh thâo ia rơgơi, kiăng phun pla mơboh hloh, prăk hơmâo hloh. Neh met wa hok kơdok biă mă laih anun bơni kơ tơlơi lăng ba mơ̆ng Ping gah hăng Kơnuk kơna hăng tơlơi hơdip mơnuih ƀôn sang”.

Hăng tơlơi hơmâo rơbêh 300 ha đang kơphê, 1.200ha boh ñông, hrŏm hăng tơlơi gum ngă mơ̆ng hơdôm boh kông ti kơsu hăng hơdôm grup bơwih ƀong hhuă – pơgang lŏn ia 74,75,715, mơnuih ƀôn sang pơ guai Ia O, tơring čar Gia Lai hơmâo tơlơi hơdip hơđong hăng đĭ kyar tui ƀơ ƀrư̆. Ƀu kơnong pơplih gah bơwih ƀong huă đôč ôh, Ia O ăt hmư̆ ư biă amăng bruă pơplih boh thâo mrô. Mah jing să pơ kual ataih, asuek, hăng rơbêh 58% mrô mơnuih lĕ djuai ania Jarai, samơ̆ ră anai rơbêh 90% hră pơ-ar hơmâo pơkra amăng măi tui glông internet soh. Kiăng dưi ngă tui anai, să iâu pơthưr hlăk ai nao pơtô brơi neh met wa mă yua boh thâo VneID hăng bơwih brơi amăng internet. Yă Hà Thị Hường, mơnuih ngă hră Kông an să Ia O brơi thâo: “Anih anom, măi mok hơmâo ƀiă či djŏp laih, tơdơi kơ pơmut hrŏm hơmâo tơlơi lăp đing nao mơ̆ng gơnong dlông anun jing să mă prăk anun blơi măi mok. Ƀing apăn bruă tŭ mă hră hăng djru ba mơnuih ƀôn sang. Tơdơi kơ pơmut hrŏm ƀing mă bruă pơ să gir kơtang biă, ngă bruă truh yang hrơi dong mơtăm, pơkra brơi hră pơ-ar rơbêh 90%, djơ̆ hrơi ñu truh 98%, 99% hră hơmâo pơkra brơi djŏp, djơ̆ hrơi pơkă”.

Amăng hơdôm hrơi giăm Tê̆t Bính Ngọ, bruă djru mơnuih ƀôn sang ăt hơmâo să lăng ba lu mơn. Ơi Phan Đình Thắm, Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang să Ia O, tơring čar Gia Lai brơi thâo: “Tê̆t Nguyên đán tui phiăn juăt, djŏp bruă djru ba mơnuih tơnap, sang anŏ ngă hơkrŭ, sang anŏ rin, rin plai ƀiă amăng să lăng ba biă mă yơh, laih anun hơmâo ƀơk brơi gơnam dong. Kah hăng gơnam mơ̆ng Gơnong dlông mơit kơ hơdôm boh sang anŏ mơ̆ng 300.000 prăk truh kơ 600.000 prăk. Biă ñu tơhan kông an, ling tơhan, tơhan pơgang guai pơtruh giăng mah hăng hơdôm boh plơi, mơnuih djuai ania ƀiă tơnap tap ƀơi anai djru neh wa ƀun rin ƀong tê̆t pơ guai trơi pơđao, jơngum hloh, kiăng ba glăi tơlơi gum pơgôp hơdôm boh să pơ guai, să rin, pơ kual ataih yaih kjăp hoh tơlơi khăp ƀu-eng tơhan hăng mơnuih ƀôn sang, ăt kah hăng plah wah ƀing mă bruă pơ să hăng mơnuih ƀôn sang amăng plơi mơn”.

Bơyan bơnga truh laih pơ đang hmua Ia O. Phun kơsu bluh hla mơda baih, kơphê čuh bơnga kô̆ tơbôk, ƀâo phyŭ, hrŏm hăng tơlơi hok mơak, puăi tlao mơ̆ng neh wa pơ guai ta dưi ƀuh rơđah sa bơyan bơnga phrâo – sa bơyan bơnga trơi pơđao, tơlơi đăo kơnang hăng tơlơi gum hrŏm pơlir hơbit plah wah Ping gah hăng Kơnuk kơna, tơhan blah ngă hăng mơnuih ƀôn sang pơ guai dêh čar Gia Lai. Sa bơyan bơnga rơnuk rơnua mơak mơai glăk bang hyu djŏp ƀơi guai dêh čar./.