Đĭ hăng phun sâu riêng tơtiat, tơngan ñu apăn ơ oet mơtăm, ƀơi sa blah hmua či să Nha Bích, ƀôn prong Đồng Nai - hlâo adih lĕ să Chơn Thành, tơring čar Bình Phước, ayong Võ Quốc Thành (38 thun, plơi pơ Dak Lăk) ră ruai, anai yơh bruă hơmâo prăk biă mă amăng bơyan pĕ sâu riêng. Ñu mă gor thong pơpoh rơnang ƀơi kơđuh sâu riêng, pơhmư̆ lăng jua mơñi đah mơ̆ng thâo krăn boh tơsă hă aka, asar ñu anet prong, tơsă, mriak hiưm pă đah mơ̆ng pĕ boh. Khă hnun, bruă anai ƀu amuñ ôh, ñu dưi rơguăt ha hrơi dua hrơi đôč ôh.

Ayong Thành ră ruai, năng blung phrâo ngă, bruă čơkăp djơ̆ boh mơda, boh aka ƀu tơsă jing bruă juăt bưp laih. Rim wơ̆t ngă soh, ƀing ñu tla prăk kơ pô đang ƀudah pô apah gơñu. Găn rơgao lu wơ̆t ngă soh, jing ñu pơtŏp rơguăt, ngă bruă tong ten, dŏ pơhmư̆ lăng ten đah mơ̆ng thâo krăn boh tơsă hă aka. Ayong Võ Quốc Thành lăi: “Ta khŏm kơđiăng mă pô yơh tơdơi kơ hơdôm wơ̆t ngă soh. Bưp đang sâu riêng ƀiă či puih, dŏ glăi hơdôm boh đôč, ƀing gơmơi rơkâo pĕ kaih ƀiă đah mơ̆ng pơpoh ten ƀiă, pơhmư̆ rơđah jua mơñi. Hnun kah mơ̆ng dưi pĕ boh tơsă krĕp djơ̆ mơtăm, hŭi kơ pĕ djơ̆ glăi boh mơda”.

Ƀu kơnong thâo krăn jua mơñi tai - djal, tơdu - kơtang đôč ôh, pô čơkăp boh sâu siêng khŏm thâo djŏp djuai sâu riêng hăng anŏ anih hơdip, lŏn đang mơ̆ng rim tơring. Rim djuai sâu riêng ñu hơdip, mơboh, tơsă phara mơn. Ayong Bùi Duy Hạnh (40 thun, plơi pla pơ Nghệ An), mơnuih juăt bruă pĕ sâu riêng kraih 10 thun laih, nao djŏp plơi pla laih, ñu lăi: “Juăt ñu truh blan pĕ lĕ năng ai 90 hrơi hăng sâu riêng Ri6 hăng 120 hrơi hăng sâu riêng Thái. Truh hrơi blan anun lĕ boh ñu tha laih, anun kah gơmơi mơ̆ng nao pơ đang či sem lăng asar, bloi ñu. Lơ̆m lăng či tơsă kah mơ̆ng pĕ. Hăng ƀing juăt bruă, arăng lăng mă đôč thâo laih boh tha hă aka”.

Bruă pơpoh lăng boh sâu riêng anai ñu phara mơn, ƀu hơmâo anih pơtô ôh. Djŏp tơlơi thâo leng kơ thâo mơ̆ng bruă ta mă rim hrơi, pô anai pơčrâo brơi pô adih đôč. Juăt ñu kiăo tui tơlơi thâo rơgơi sit mơ̆ng pô ta, mơta hai thâo lăng kah mơ̆ng dưi, đa kiăng 3 blan dŏ lăng đôč thâo čơkăp boh krĕp djơ̆ soh, samơ̆ đa 2, 3 thun kah mơ̆ng khin djă thong čơkăp boh. Ayong Huỳnh Văn Khanh (36 thun, plơi pơ Vĩnh Long) hok mơak brơi thâo: “Kiăng adơi ayong gir đôč yơh, ƀing thâo pơtô brơi kơ ta, mơ̆ng lăng kơđuh ñu, drơi ƀơi kơđuh ñu đah anet prong hiưm pă, truh kơ lăng atŏng boh. Hơmâo mơn ƀing čơđum boh ƀơi lŏn kiăo tui kâo hơdôm bơyan lĕ thâo laih trơ̆i čơkăp boh. Khă hnun, bruă anai hui mơn mơnuih thâo ngă, ta gir hăng thâo lăng kah mơ̆ng dưi”.

Amăng bơyan pĕ boh, tơlơi ngă bruă djơ̆ hrŏm mơ̆ng pô čơkăp hăng phun wơ̆t hăng pô čơđum boh ƀơi lŏn yom biă mơn. Pô čơkăp boh đĭ hăng ngŏ, lơ̆m anun pô ƀơi lŏn mă kơsăk čơđum boh hơdeč kiăo tui anih pĕ jê̆ hă glông, pơhlom huăi lê̆ ƀơi lŏn, kơđuh sâu riêng huăi pơčah, huăi brŏp.

Prăk apah kơ ƀing ngă bruă anai ñu phara kiăo tui hlơi thâo mơn. Sa čô mơnuih pơpoh, čơkăp trơ̆i boh sâu riêng rơgơi dưi hơmâo 50-60 klăk prăk/blan. Lơ̆m anun, ƀing kiăo tui djru (juăt ñu čơkă, čơđum boh) hơmâo prăk aset ƀiă, mơ̆ng 15 klăk/sa blan.

Mah hơmâo hơdôm klak ha hrơi, ƀing pơpoh boh sâu riêng glêh biă. Tui hăng ƀing mơdrô hăng pô hmua, rơnoh pơkă ngă răm, ngă soh hăng ƀing pĕ sâu riêng lu biă ñu 2% đôč (dưm dưm hăng 20kg boh mơda ƀơi rim tơn sâu riêng). Tơdah rơgao đơi, ƀing gơñu khŏm tla abih mrô sâu riêng rơngiă tui hăng nua sĭ. Nua ñu truh pơ hơdôm pluh klăk prăk mơtăm tơdơi kơ ha hrơi pĕ djơ̆ glăi. Yua hnun, mah prăk lu samơ̆ kiăng ngă bruă tong ten, kơđiăng hăng rim wơ̆t mă trong trơ̆i čơkăp boh.

Bơyan sâu riêng juăt pơphun hlâo ƀơi kual Yŭ Dơnung, giong anun kual Ngŏ Dơnung, pơđut hĭ ƀơi Dap Kơdư. Hăng đang pla sâu riêng prong biă, hrơi pĕ pơhrui ñu phara, ƀing pĕ sâu riêng pơhlom hơmâo bruă mă na nao amăng sa thun mơtăm./.