Ƀơi sa blah đang 1,5 ha sâu riêng, pla plah tom phun kơphê năng ai 200 phun, aka ƀu hơmâo hră mrô anih pla, amai H’Myka Mlô ƀơi să Ea Knuê̆c, tơring čar Dak Lăk hlâo adih juăt sĭ kơ ƀing mơdrô đôč. Nua ñu kơnang kơ pô hyu mơdrô. Lơ̆m hơmâo gong gai djru ngă hră mrô anih pla, amai H’Myka Mlô čang rơmang phun pla mơ̆ng sang anŏ ñu amra hơmâo anăn amăng hră, hơmâo anih pla rơđah rơđông amăng glông čih pioh, mơ̆ng anun djru brơi sang bruă mơdrô ba sĭ gơnam pơ čar rơngiao hmư̆ hing, nao blơi, nua hơmâo hơmăi ƀiă, hăng pơhlom blơi abih: “Ră anai  sang să hơmâo pô pơtô brơi gơmơi ngă hră pơmut mrô gah bruă ngă hmua, mơnuih ngă hmua tui hăng kâo kiăng hăng lăng djơ̆ biă. Abih bang sang anŏ prăp rơmet djŏp hră pơ-ar či ngă mrô anih pla”.

Hrŏm hăng sang anŏ amai H’Myka Mlô, lu sang anŏ hăng mơnuih ngă hmua ƀơi Dak Lăk ăt prăp rơmet ngă hră pơ-ar, tơlơi pơhing kơ anih pla, đơ đam hmua anet prong hơdôm pă hăng thun blan ngă hmua đah mơ̆ng dưi ngă hră dưm pơmut mrô anih pla. Ơi Trần Văn Thắng, Khua anom ngă ƀong hrŏm Nông nghiệp Xanh Krông Pač, lău bruă anai boh nik ñu lĕ hơdră pơđĭ tui bruă ngă hmua pơkra gơnam hăng wai lăng rơnoh yom glăk hơmâo hơdôm anom bruă prăp rơmet. Ƀơi anom ngă ƀong hrŏm, rơbêh kơ 70-80% đang hmua tui hơnong pơkă VietGAP, laih dong mă yua hră čih pioh bruă mă amăng điện tử amăng lu thun. Bruă pơsit djŏp hră pơ-ar, tơlơi pơhing tal anai djru gơnam mơ̆ng hmua pơƀuh anŏ klă, pok prong anih ba sĭ pơ čar rơngiao, hăng dưi pơhno kơtang hloh: “Gơmơi hơmâo prăp lui laih kah hăng hră čih pioh điện tử, čih glăi bruă ngă hmua, kual pla hăng ngă bruă tui VietGAP mơ̆ng lu thun hăng anai, ƀu djơ̆ phrâo ngă ôh. Gơmơi amra pơmut boh thâo mrô lu hloh. Lơ̆m dưi ba sĭ gơnam pơ čar rơngiao, hơdôm sang bruă bơwih ƀong dưi ba gơnam sĭ pơ jar kmar. Kâo đăo kơnang tơlơi dưi pơhno mơ̆ng sâu riêng Việt Nam jai hrơi đĭ tui”.

Dak Lăk glăk hơmâo rơbêh kơ 410 mrô anih pla sâu riêng, hmua đang prong năng ai 11.000ha, hăng 73 sang bruă anung gơnam hơmâo hră gru mrô laih. Lơ̆m anun, anih pla sâu riêng mơ̆ng tơring năng ai 44.000ha, pơhrui glăi 500.000 tơn amăng thun 2026. Bruă kiăng sem lăng, pơtŏng sit, ba pơmut hăng pơtruh nao rai jing prong hloh mơn. Khă hnun, tơring čar gir ngă giong bruă anai.

Yă Đặng Thị Thuỷ, Kơ-iăng khua gơnong bruă hmua hăng ayuh hyiăng tơring čar Dak Lăk brơi thâo, bruă kiăng biă ñu mơ̆ng jơlan hơdră anai ƀu pơdơi dơ̆ pơklaih brơi anŏ gun hră pơ-ar ƀudah ĕp ƀuh anih tơjŭ pla pơkra gơnam đôč ôh. Yom hloh dong, anai jing bruă pơplih hơdră ngă hmua, wai lăng hăng pơtruh anih sĭ mơdrô, ngă atur kiăng gơnong bruă sâu riêng đĭ kyar đĭ kyar rơđah rơđông, hơđong hăng dưi pơhno kơtang hloh ƀơi anih mơdrô jar kmar: “Khua mua sang să git gai brơi ƀing gơmơi truh pơ thun 2030, bruă ngă hmua khŏm hơmâo aset biă ñu 30% mrô anih ba yua ia rơgơi mrô. Bruă ba abih bang tơlơi pơhing amăng glông boh thâo mrô jing bruă yom biă, đah mơ̆ng thâo rơđah djŏp bruă pla, pơkra gơnam ăt kah hăng anŏ klă, djơ̆ hăng tơlơi kiăng mơ̆ng rim mơta gơnam ba sĭ pơ tač rơngiao pơ anăp adih”.

Bruă akŏ phun ƀu djơ̆ ba hră pơ-ar pơdưm amăng plang boh thâo mrô ôh, anun lĕ akŏ pơjing glông djă pioh dưi pơsit rơđah anăn, thâo tong ten djŏp hră pơ-ar, kah pơpha brơi abih bang thâo, pơtruh anih pla, sang bruă anung gơnam hăng tơlơi pơhing pơkra gơnam hơmâo hră kơđŏm. Anai ăt jing bruă ngă tui Hră pơtrun 57 mơ̆ng Ding jum kơđi čar, mă boh thâo ia rơgơi, pơčeh phrâo hăng hră mrô pơtrut pơsur đĭ kyar.

Djru ba Dak Lăk hăng hơdôm boh tơring ngă bruă anai, Ding jum ngă hmua hăng ayuh hyiăng glăk pơkiăo nao ƀing khua, mơnuih apăn bruă nao tơl plơi pla, amăng hrơi mông sang să blung a hơmâo jao ngă hră čih pioh mrô anih pla. Ơi Nguyễn Quang Tin, Kơ-iăng khua Sang bruă boh thâo ia rơgơi (Ding jum ngă hmua hăng ayuh hyiăng) brơi thâo, lơ̆m hră pơ-ar hơmâo pơmut, tơlơi pơhing anih pla ƀu kơnong hră djă pioh đôč ôh, jing hră pơ-ar hơmâo mă yua hrŏm, abih bang thâo soh, bơwih brơi bruă pơkra gơnam, wai lăng anŏ klă, pơkra gơnam hăng măi mok, sĭ mơdrô hăng ba sĭ pơ dêh čar pơkŏn: “Anai jing sa amăng hơdôm bruă yom biă mă: pơsit anăn, pơsit gơnam, tơdơi kơ anun dưi ĕp ƀuh anih pla rim djuai gơnam. Hơdôm hră pơ-ar ba pơmut amra hơmâo 5 tal, mơ̆ng Anom bruă djă pioh hră pơ-ar dêh čar truh pơ hơdôm ding jum, gơnong bruă, tơring čar; sang bruă mơdrô; să, anom ngă ƀong hrŏm hăng mơnuih ƀôn sang. Lơ̆m hơmâo glông djă pioh hră pơtruh hrŏm, hơdôm tơlơi pơhing phrâo amăng hrơi blan pơkra gơnam, sĭ mơdrô ăt kah hăng git gai, wai lăng dưi hơmâo mă yua tơpă sit hăng rơđah rơđông”.

Dak Lăk glăk gir pơplih hơdră wai lăng phrâo hăng bruă pơkra sâu riêng. Lơ̆m rim kual, anih pla, sang bruă anung gơnam hăng gơnam tam leng kơ hơmâo tơlơi pơhing sit, hơmâo anăn hăng pơtruh nao rai, hră pơ-ar amăng glông djă pioh amra jing yom biă či krăo lăng anŏ klă, anŏ rơđah bruă pơkra gơnam, laih dong pơđĭ tui anŏ yom mơ̆ng gơnam tam ƀơi tơring čar.

Hră pơtrun mrô 36/2026 mơ̆ng Kơnuk kơna brơi ngă amuñ hloh pơsit brơi mrô gru kơnăl pơkă kual hmua pla pơjing hăng sang bruă anung gơnam sĭ mơdrô, ngă gêh găl brơi kơ mơnuih ƀôn sang hăng sang bruă mơdrô mă bruă. Khă hnun, kiăng tơlơi pơtrun phrâo anai dưi ngă tui sit nik, kiăng hơmâo hră pơtô pơčrâo brơi ngă tui, djru hrŏm hăng mơnuih ngă hmua. Črăn hơdră anai, pô čih tơlơi pơhing hơmâo mông bưp ră ruai, tơña rơđah kơ ơi Lê Quốc Thanh, Khua sang bruă pơsur ngă hmua kơ tơlơi gơgrong ba mơ̆ng gơnong bruă pơsur ngă hmua amăng tơlơi anai hiư̆m pă.

-Ơ ơi, ngă tui Hră pơtrun mrô 36/2026 mơ̆ng Kơnuk kơna dêh čar, khul mơnuih apăn bruă gơnong bruă pơsur ngă hmua hơmâo tơlơi gơgrong hiư̆m pă amăng bruă djru kơ tơring čar, plơi pla hăng mơnuih ngă hmua, brơi ngă tui hră pơtrun anai, pioh ngă hră pơsit brơi anih pla, hmua đang hăng sang bruă anung gơnam sĭ mơdrô ?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Kơnuk kơna ngă hră Pơtrun mrô 36 kiăng ngă amuñ hloh hơdră ngă hră pơ-ar pơsit brơi kual ngă hmua pla pơjing ăt kah hăng sang bruă anung gơnam sĭ mơdrô boh troh đang hmua. Khă hnun, mơ̆ng hră pơtrun anai truh kơ bruă ba yua boh thâo ia rơgơi pơsit brơi hră pơar anih ngă hmua ăt dŏ ataih biă mă. Sit mơ̆n ƀing ta khom hơmâo ƀing ling tơhan, jing mơnuih apăn bruă thâo hruaih bruă gum hrŏm kah dưi.

Giong anun mơtăm, sang bruă pơsur ngă hmua dêh čar hơmâo sem glăi hơdrôm hră čih pioh bruă mă rim hrơi, pơtô brơi mơnuih ngă hmua ngă hră rơkâo pơsit brơi gru mrô anăn păn đang hmua. Dua lĕ, pơtô brơi ngă tui Hră pơtrun 36, ngă hiư̆m pă pơblih mơ̆ng hră pơar jing bruă či ngă tui tum teč rơđah rơđong kiăng mơnuih ƀôn sang sem lăng thâo hluh tong ten tơlơi pơtrun.

Tŏ tui dơ̆ng, ƀing gơmơi amra pơtô hrăm kơ ƀing ngă bruă pơsur tơlơi ngă hmua amăng đơ đam dêh čar kiăng thâo hluh rơđah, tŭ ư sa hnơ̆ng amăng bruă pơsur ngă hmua. Amăng anun, mơnuih ƀôn sang tơdah hơmâo tơlơi kiăng hrăm, gơmơi amra djru ba. Ră anai, dưi mơ̆n lir hơbit ngă hrŏm mut jơnum amăng anih hrăm hrŏm hăng ĕp hrăm amăng online, mơnuih ƀôn sang čih anăn kiăng hrăm.

Pơ anăp anai, ƀing gơmơi amra pok anih pơtô brơi kơ ƀing ngă bruă pơsur ngă hmua amăng dêh čar, pơtô brơi mơ̆ng khul grup mơnuih tơpuôl, bơhmutu kah hăng khul hlăk ai, khul wai lăng djop djuai ania mơnuih mơnam, ƀing dưi djru pơtô glăi kơ ană plơi pla.

Gong gai plơi pla gưl să ăt khom đing nao mơ̆n kơ tơlơi anai, khom hơmâo thâo či pơtô glăi kơ ană plơi pla, khom hơmâo mrô telephôn ječ, pioh kơ mơnuih ƀôn sang kiăng tơña djop mơta tơlơi hơgĕt aka ƀu thâo hluh, hơmâo mơnuih lăi glăi, pơblang brơi.

Ră anai, djop mơta hră pơar dưi hơmâo ƀing gơmơi pơmut dưm amăng plang tơlơi pơhing bơnah website sang bruă pơsur ngă hmua dêh čar ăt kah hăng ƀơi djop tơring čar.

-Hnun hă, bơ kơnong kơ tơring čar Dak Lak, sa amăng hơdôm tơring čar dưi lăng jing anih hơmâo hmua đang boh durian juăt sầu riêng prong hloh ră anai, Sang bruă pơsur ngă hmua dêh čar pok pơhai bruă ngă hơgĕt pioh djru ba hăng akŏ bruă či ngă pơ anăp adih lĕ ?

-Ơi Lê Quốc Thanh:  Hăng Dak Lak lĕ, ƀing gơmơi hơmâo sa boh anih pơtô brơi ba yua, čih anăn pơsit mrô anih pla, hmua đang, hơdôm tơlơi ta kiăng thâo ngă tui amăng Hră pơtrun 36 ăt kah hăng bruă ngă hmua kiăng hơđong kơjăp hăng bruă pla boh sầu riêng laih anun lu phun pla pơkŏn.

Ƀing gơmơi hơmâo čih pơkra dăp hơdră amăng hơdrôm hră hăng jao glăi kơ tơring čar Dak Lak laih. Pơ anăp anai, ƀing gơmơi amra pok anih pơtô hrăm kơ ƀing apăn bruă pơsur ngă hmua hrŏm hăng ƀing djru ba mơnuih ƀôn sang amăng plơi pla, mơnuih ngă bruă amăng sang bruă ngă hrŏm, ăt kah hăng mơnuih ƀôn sang pla boh durian (sầu riêng) tơdah gơñu kiăng.

Ƀing gơmơi ăt rơkâo khom hơmâo bruă ngă hrŏm plah wah gong gai plơi pla hăng ƀing ngă bruă pơsur ngă hmua ƀơi tơring čar. Ƀing gơmơi bơtŭ ư hrŏm akŏ bruă či ngă, ngă hiư̆m pă kiăng ƀing apăn bruă pơsur ngă hmua nao hrŏm djru ba mơnuih ƀôn sang pơ plơi pla. Akŏ bruă lĕ sa tơlơi, samơ̆ ƀing ngă bruă gum hrŏm ană plơi pla yơh tơlơi yom hloh. Ƀing ta kiăng hơmâo khul mơnuih djru bruă amra hơmâo pran jua dong kiăng djru ba mơnuih ƀôn sang sit hơmâo tơlơi či kiăng.

-Hnun hă, amăng lu bruă mă pơsur ngă hmua hlăk ngă ră anai hơmâo tơlơi djru lu biă mơ̆ng ƀing ngă bruă mơdrô. Ih pơmin hiư̆m pă kơ tơlơi gơgrong ba hăng bruă ngă kơhnâo kơhnăk mơ̆ng khul mơnuih anai amăng bruă djru ba mơnuih ƀôn sang ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo lăi hrŏm laih anun ngă tui bruă pơsit anăn gru mrô anih pla, sang bruă anung gơnam hnun mơ̆n?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Ƀing gơmơi ƀuh ră anai, Ding jum Ngă hmua hăng Ayuh hyiăng hơmâo ngă hră pơphun bruă mă yom pơtrut pơsur ngă hmua. Amăng anun, ƀing gơmơi lăng kơ ƀing apăn bruă djru pơtô lăi, pơsur ngă hmua mơ̆ng anom bruă mơdrô ăt kah hăng ƀing ngă bruă pơsur ngă hmua djop gưl lêng kơ ƀing ngă bruă amăng anom bruă pơsur ngă hmua.

Gơmơi khom hơmâo tơlơi gơgrong ba, djru mơnuih ƀôn sang, nao hrŏm mơnuih ƀôn sang hăng pơsir hĭ hơdôm tơlơi tơnap mơnuih ƀôn sang juăt bưp lơ̆m ngă hmua pla pơjing, kiăo tui ĕp kru phun tơdŭ anih pla, čih pơ anăn gru mrô pơkă kual ƀudah tơring ngă hmua pla pơjing.

Yom hloh dơ̆ng, khom ngă hrŏm hăng mơnuih ƀôn sang lơ̆m thun blan ngă hmua pla pơjing, lir hơbit hăng bruă ngă djru pơtô ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo. Hơdôm tơlơi kiăng ngă lơ̆m ngă hmua pla pơjing, tơlơi hơgĕt kiăng thâo anŏ ngă rơbêh ia jrao dŏ đôm glăi, tơlơi hơgĕt ñu pơdjơ̆ nao rơnoh gơnam tam dưi hơmâo, tơlơi hơgĕt ngă đôm glăi ia jrao hlăt, kmơ̆k pruai amăng boh troh lơ̆m pĕ pơhrui hăng răk djă pioh pơgang lui, ƀing ta khom kơđiăng na nao pơhŭi hlâo kơ mơnuih ngă hmua pla pơjing, gum hrŏm mơnuih ngă hmua pla pơjing gơnam sĭ mơdrô dưi lăng kah hăng djop mơta tơlơi pơkă djơ̆ hnơ̆ng hơdră, rơgoh mơ̆ mơ̆ng anih anom blơi yua či kiăng.

-Hai, bơni kơ ih hŏ, hơmâo lăi pơthâo hơdôm tơlơi pơhing anai!