Giăm dua blan hăng anai, rim wơ̆t nao pơ đang hmua hơdôm boh sang anŏ ngă hrŏm ƀơi să Ia Nhin, tơring čar Gia Lai, amai Nguyễn Thị Diệu, Khua anom ngă ƀong hrŏm Ngă hmua sĭ mơdrô bơwih brơi bruă čơkă tuai Vũ Nam, hrŏm hăng neh met wa lăng glăi hră čih pioh. Ñu tơña tal pruai hơbâo giăm anai hloh lĕ hrơi hơbin, mă yua hơbâo hơget thơ, pruih ia jrao hrơi hơbin, laih dong hơbin či pĕ. Hơdôm tơlơi pơhing anun glăk hơmâo anom ngă ƀong hrŏm čih pioh prăp lui či ngă hră rơkâo mrô anih pla phun boh kruăi hrĕ, kiăng gơnam hơmâo hră pơ-ar dưi ĕp ƀuh anih pla hăng tui hăng tơlơi kiăng mơ̆ng ƀing mơdrô. Amai Diệu brơi thâo, hlâo adih, truh bơyan ngă hmua, rim boh sang anŏ khŏm čih glăi bruă rông phun pla wơ̆t hăng glăk ngă bruă. Hăng lu mơnuih, biă ñu lĕ neh met wa aka ƀu juăt yua ôh hră čih pioh amăng điện tử, ngă rah bruă čih rah hră kiăng rơnang, ƀrư̆ ƀrư̆ kah mơ̆ng juăt:“Gơmơi pơtô brơi neh met wa thâo ia jrao pơgang phun pla yom biă. Ta pruih, pruai hơbâo hơget kiăng čih glăi amăng hră, lơ̆m sĭ gơnam pơ arăng, jing thâo gơnam ta pla hrơi hơbin, pruih ia jrao hrơi hơbin, pruai hơbâo hơget. Kâo pơmin neh met wa ñu hmư̆ lĕ gơnam ta pơkra rai amra klă hloh, hơdjă hloh, jơman hloh mơn hăng mơnuih blơi. Ngă hiưm pă kiăng neh met wa thâo hluh jing bruă khŏm ngă tui ƀơ ƀrư̆ hnun”.

Mơ̆ng tơlơi pơmin mơ̆ng anom bruă bơwih ƀong, mrô anih pla ƀu kơnong sa pok hră đôč ôh. Anai lĕ ha bơnah amăng glông wai lăng anŏ klă, hăng ĕp ƀuh anih pla, biă ñu hăng hơdôm đang hmua pla gơnam pioh sĭ kơ čar rơngiao.

Kông ti pơčruh ngăn ngă hmua boh thâo ia rơgơi Hưng Sơn glăk hơmâo năng ai 400 ha đang phun pơtơi hăng boh kruăi hrĕ, pioh sĭ kơ čar rơngiao, laih anun glăk pok prong tui dong. Tui hăng ơi Lê Hòang Linh, Khua wai lăng anih pla mơ̆ng sang bruă bơwih ƀong, bruă ngă bơamuñ brơi hră pơ-ar jing djru kơ sang bruă bơwih ƀong gêh găl hloh mơn lơ̆m ngă hră rơkâo pơsit mrô anih pla phrâo.

Samơ̆ lơ̆m đang hmua pok prong tui, bruă wai lăng ăt prong tui mơn. Lu sang anŏ gum pla gơnam amăng sa kual đang hmua jing bruă mă yua gơnam, bruă wai lăng, pĕ pơhrui khŏm hơmâo wai lăng hrŏm mơn. Ơi Lê Hoàng Linh brơi thâo, sa mơta bruă ƀu ngă tui amuñ bơbeč kơ anŏ klă hăng tơlơi dưi ngă hră ĕp ƀuh anih pla mơ̆ng sa ƀut gơnam mơtăm:“Ră anai kông ti gơmơi ƀu kơnong pơdơi dơ̆ 400ha đôč ôh, pơ anăp anai ăt či pok prong dong mơn, đah mơ̆ng pơhrui glăi hơmâo hloh, pơđĭ tui prăk sĭ gơnam hăng tač rơngiao. Hră pơtrun 36 ngă gêh găl biă kơ sang bruă bơwih ƀong gơmơi. Tơdơi anai, lơ̆m sang bruă bơwih ƀong pok prong tui đang hmua, ngă thim hră pơsit mrô anih pla phrâo, mrô anih anung gơnam phrâo, jing dưi ngă hlao amămg tơring mơtăm, amuñ biă kơ sang bruă bơwih ƀong”.

Gum hrŏm hăng neh met wa ngă hmua hăng sang bruă bơwih ƀong, Khul ngă hmua ƀơi hơdôm boh tơring či Gia Lai ăt glăk djru ba mơnuih amăng khul pơplih tơlơi pơmin, thâo hluh kơ mrô anih pla. Ơi Nguyễn Sáng, Khua khul mơnuih ngă hmua să Bờ Ngoong, Gia Lai brơi thâo, ră anai khul mơnuih ngă hmua amăng să gir pơblang brơi neh met wa thâo hluh gơnam pơkra mơ̆ng lu sang anŏ dưi djă sa anăn amăng sa kual pla, anun hơdră ngă bruă mơ̆ng rim boh sang bơdjơ̆ nao anŏ klă kơ abih bang. Tơdah sa boh sang mă yua gơnam ngă hmua kah hăng ia jrao, hơbâo pruai ƀu djơ̆ ƀudah čih amăng hră ƀu tơpă thơ, bruă ngă hră ĕp ƀuh anih pla hăng ba sĭ gơnam mơ̆ng sang anŏ pơkŏn ăt tơnap tui mơn. Yua hnun, bruă mă mơ̆ng khul ƀu kơnong iâu pơthưr neh met wa ngă hră čih anăn đôč ôh, ăt khŏm ƀuh anŏ klă mơ̆ng bruă pơkra gơnam djơ̆ hrŏm ha amăng plĕ:“Gah Khul ngă hmua lĕ mut amăng Khul pơčrâo bruă mơ̆ng să. Hăng ƀing khua khul, kơ-iăng khua khul laih anun hơdôm ding kơna Khul ngă hmua ƀơi hơdôm boh plơi pla ăt glăk mut amăng Khul pơsur ngă hmua amăng hơdôm boh plơi pla, kiăng pơtô brơi neh met ngă hmua ăt kah hăng mơnuih amăng khul mut hrŏm ruăi pơtruh ngă hrŏm hăng kah hăng bruă pơkra gơnam mơ̆ng kông ti hăng hơdôm sang bruă blơi gơnam”.

Kiăng mrô anih pla sit nik jing anŏ wai lăng pơkra gơnam, Gia Lai glăk pơƀut čih pơkra hră pơ-ar, pơkra sit tơlơi pơhing kual pla, Mơ̆ng rơnuč blan 8, Gia Lai pok pơhai bruă pơtô ngă tui Hră pơtrun 36, laih dong lăng glăi abih tơlơi pơhing anih pla sâu riêng, kơphê. Sang bruă pơsur ngă hmua tơring čar him lăng pơtŏp pơhrăm ƀơi 61 boh să, phương hơmâo anih pla dua djuai phun anai. Truh kơnôl 9/9, 40 boh să, phường hơmâo pơtô brơi; 37 boh tơring hơmâo laih akŏ bruă či ngă, amăng anun 15 boh tơring akŏ pơdong grup ngă bruă. Sang bruă ăt prăp lui 15 anih hrăm kơ khul pơsur ngă hmua amăng plơi pla hăng mơnuih ngă hmua.

Tơdơi kơ 55 hrơi ngă tui Hră pơtrun 36, Gia Lai brơi nao dong 43 mrô pơčrâo anih pla, pơđĭ tui mrô đang hơmâo hră ba pơƀuh ƀơi mông jơnum jing 424 mrô. Hrŏm hăng bruă brơi gru mrô, tơring čar glăk tum pơƀut tơlơi pơhing kơ đang hmua hăng mơnuih ngă hmua pioh či ĕp ƀuh anih pla. Yă Nguyễn Thị Tố Chân, Kơ-iăng khua gơnong bruă ngă hmua hăng ayuh hyiăng tơring čar, brơi thâo:“Tơlơi kiăng mơ̆ng ƀing gơmơi lĕ hră pơ-ar, tơlơi pơhing mơ̆ng kual pla amra jing phun atur či ngă hră pơčrâo anih pla, biă ñu hơdôm mơta gơnam ră anai glăk anăp či ba sĭ pơ tač rơngiao, ăt kah hăng anŏ rơđah rơđông ĕp ƀuh anih pla pơkra kơphê, boh kruăi hrĕ, sâu riêng hăng lu djuai phun pla pơkŏn dong”.

Lăng nao tơlơi hơmâo sit ƀơi Gia Lai, Hră pơtrun 36 glăk pok rai tơlơi thâo hluh phrâo hăng mrô anih pla: ngă hră amuñ ƀiă samơ̆ ƀu tơdu ôh bruă wai lăng. Lơ̆m bruă sem lăng hnăng blung hơmâo ngă amuñ brơi, tơlơi gơgrong mơ̆ng anom bruă ngă ƀong hrŏm, sang bruă bơwih ƀong hăng mơnuih pơkra gơnam khŏm rơđah hloh; mơ̆ng bruă čih glăi bruă ngă hmua, wai lăng gơnam tơjŭ pla, hơbâo pruai, ia jrao blung a truh kơ bruă wai lăng gơnam pơhrui glăi hăng ĕp ƀuh anih pla.

Yom hloh dong, anai jing atur yom biă mă či pơphun glăi bruă ngă hmua, pơtruh hơdôm blah đang hmua anet jing kual pla prong pơƀut sa anih, hơđong, djơ̆ hăng anŏ kiăng mơ̆ng anih mơdrô. Mơ̆ng tơlơi pơhing, hră pơ-ar hơmâo mơ̆ng rim boh sang anŏ truh kơ tơlơi pơhing kual pla, mơ̆ng mơnuih ngă hmua truh kơ sang bruă bơwih ƀong, hơdôm tơlơi anun glăk pơčuai hrŏm kiăng mrô anih pla ƀu kơnong jing tơlơi dưi či ba sĭ gơnam pơ čar rơngiao đôč ôh, jing anŏ djru pơđĭ tui anŏ klă, nua yom hăng dưi pơhno kơtang hloh mơ̆ng gơnam đang hmua ƀơi Gia Lai.

Hră pơtrun mrô 36 pok rai jơlan ngă bruă phrâo amăng bruă pơsit anăn gru mrô pơčrâo anih ngă hmua pla pơjing, sang bruă anung gơnam sĭ mơdrô. Samơ̆ mơ̆ng bruă djru brơi mơnuih ƀôn sang čih anăn pơhaih anih mă bruă pơmut amăng plang điện tử truh pơ bruă ngă hmua, lir hơbit hăng sang bruă mơdrô kiăng ngă djơ̆ anŏ pơkă mơ̆ng anih blơi pơ tač rơngiao, ăt dŏ lu črăn bruă khom ngă. Hơdôm tơlơi tơnap ră anai hơgĕt anun laih anun pơphun ngă mơ̆ng pơpă? Pô čih tơlơi pơhing črăn hơdră hơmâo bưp ră ruai tom brơi Lê Quốc Thanh, Khua anom pơsur bruă ngă hmua dêh čar.

-Ơ ơi, mơ̆ng tơlơi ƀuh sit nik pok pơhai ƀơi tơring čar, pơpă lĕ anŏ ngă gun prong hloh lơ̆m mơnuih ngă hmua čih anăn rơkâo tŭ mă anăn gru mrô pơčrâo anih ngă hmua pla pơjing hăng hơdră čih pơhaih amăng điện tử anun?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Ră anai, tơlơi tơnap tap, gun gan mơ̆ng mơnuih ƀôn sang lĕ bruă ngă jĕ giăm tŭ mă črăn bơnah čih pơhaih, bơnah rơ-un juăt lăi phần mềm amăng plang tơlơi pơhing ia rơgơi phrâo dŏ sư̆ rơbư̆ đôč. Lơ̆m čih pơhaih amăng điện tử, mơnuih ƀôn sang aka ƀu juăt ôh, kiăng hơmâo tơlơi pơtô, pơčrâo ba mơ̆ng khul ngă bruă pơsur ngă hmua ƀơi gưl să. Hơdôm mơta tơlơi pơhing čih lui hlâo ƀudah anŏ gêh găl kơ bruă yua boh thâo ia rơgơi tơlơi pơhing amăng plơi pla dŏ tơnap tap, anun mơnuih ƀôn sang ƀơi kual atâih tơnap biă mă thâo kơ tơlơi anai, yua kơ anun kiăng hơmâo tơlơi djru ba mơ̆ng sang bruă, ƀing thâo hruaih djru pơtô ba amăng kual plơi pla.

-Hnun hă, ƀuh rơđah ƀơi lu să, plơi pla kơnong kơtưn ngă hră pơar amăng bơyan pĕ boh troh či truh. Yua kơ anun, amăng bơyan hlăk truh bơbeč djơ̆ kơ bruă ngă brơi hră pơar hăng wai lăng anăn gru mrô pơčrâo anih pla hmua đang hiư̆m pă?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Djơ̆ tui anun biă mơ̆n, mah hơmâo tơlơi khut khăt ngă hrŏm laih gong gai djop gưl, samơ̆ hăng gơnam sĭ mơdrô kiăng tañ kah hăng boh durian (sầu riêng), tơdah ƀu ngă brơi hmao kru lĕ ƀu dưi ba nao sĭ ôh pơ anih kiăng blơi, yua kơ anun pơtrut brơi ngă hmar hloh. Hăng hơdôm mơta gơnam tam sĭ mơdrô, boh troh pơkŏn lĕ, aka ƀu truh bơyan ăt khom dŏ tơguan đôč; mah hơdră pơsir hăng hră pơar djop pô hơmâo laih, yua tơlơi kiăng pơtrut bruă mă kiăo tui bơyan prong đơi, ăt khom hơmâo sa rơwư̆ tui anun. Anun yơh, sit truh bơyan pĕ boh ƀing ngă bruă, čih hră pơar pơsit kah hăng ƀơi Dak Lak khom hơmâo tal ngă bruă ƀu pơdơi pơtrut hmar 30 hrơi mlam. Abih bang djop sang bruă, mơnuih apăn bruă kơnuk kơna gum hrŏm soh, iâu pơtum abih bang djru ba mơnuih ƀôn sang ngă hmua.

-Hăng phun pla boh troh či truh bơyan pĕ laih, tơring čar hăng plơi pla wơ̆t mơnuih ngă hmua kiăng prăp lui hiư̆m pă, dơ̆ng mơ̆ng bruă hơgĕt kiăng bĕ hĭ tơlơi hơmâo ngă hră pơar sa wơ̆t lu đơi, truh bơyan laih, ơ ơi?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Ră anai, ƀing ta hlăk rơkâo, hră pơar ăt kah hăng bruă djru pơtô ba, ƀing ta hlăk pok pơhai lu anih, ƀing khua mua, mơnuih apăn bruă pơsur ngă hmua prăp lui yơh či ngă bruă. Khă hnun, ƀing ta anăm ngă amưng ôh, lơ̆m bơyan pĕ boh truh laih, mrô hră pơar rơkâo ngă sit mơ̆n ƀu ƀiă ôh, kơñ bruă ngă hră pơar ƀu tong ten. Ƀing gơmơi rơkâo hăng čang rơmang lĕ mơ̆ng ră anai mơtam, pơtrut ngă tui hmar, mut hrŏm pơsir tañ, anăm lui tơl hăt he, ječ ameč kah ngă, mrô hră pơar rơkâo pơsit anăn gru pơčrao anih pla lu kơñ kaih hĭ kơ mơnuih ƀôn sang.

Dua dơ̆ng lĕ, rơkâo kơ mơnuih ƀôn sang gir run hloh lăng anai jing anŏ gêh găl blung a pioh ƀing ta mut hrŏm pơ anih anom sĭ mơdrô, anai lĕ tơlơi tŭ yua sit nik hăng mơnuih ƀôn sang. Ƀing gơmơi ăt čang rơmang sit hơmâo pơsit dưi ba nao sĭ mơdrô hrŏm khom hơmâo anăn gru mrô pơčrâo anih pla, sang bruă anung gơnam sĭ mơdrô sit nik yơh. Khom pơtrut ngă hră pơar pmơ̆ng ră anai kah hmao.

-Hơmâo anăn gru mrô kơnong yak ngă hnang blung đôč.  Tui hăng ih, kiăng ngă hơgĕt pioh kơ lu kual ngă hmua raih daih lir hơbit jing kual ngă hmua pla pơjing hơđong, ngă djơ̆ tơhnal pơkă hăng tui hră  pơkôl blơi mơ̆ng sang bruă mơdrô?

-Ơi Lê Quốc Thanh: Hăng gru mrô anăn pơčrâo anih pla, hmua đang, anun lĕ kiah jing anŏ gêh găl blung a đôč. Kiăng pơjing anăn gru mrô pơčrâo anih pla hmua đang jing anih pla pơjing hơđong lĕ ƀing ta khom pơtong glăi rơđah rơđong tong ten:  kual anih pla pơčrâo đang hmua anun kơ hlơi. Ƀing gơmơi rơkâo djop sang bruă mơdrô khom ngă hrŏm gong gai kơnuk kơna plơi pla, hăng mơnuih ngă hmua pioh čih anăn pơčrâo anih pla, hmua đang kơ gơñu hăng kơ abih bang sang bruă mơdrô hlơi či kiăng. Ƀing gơmơi ngă hrŏm hăng djop sang bruă mơdrô kĭ pơkôl tong ten : sit gru anăn mrô pơčrâo anih pla hơmâo laih, pơjing anăn gru mrô anun jing sa anih lir hơbit, brơi anăn kơ pô hlơi, sang bruă mơdrô pơpă lĕ khom ngă rơđah mơ̆ng blung mơtam. Ƀing ta khom hơmâo tơhnal pơkă kơ bruă ngă hmua pla pơjing, hơmâo hră pơar čih pioh bruă mă, hơdră wai lăng răk rem, pơphun glăi lu anih hơmâo anăn ngă mrô gru kơnăl jing anih ngă hmua pla pơjing prong sa hnơ̆ng; tui anun kah ƀing ta mơ̆ng hơđong pran jua ba nao gơnam sĭ mơdrô pơ anih blơi ƀơi dêh čar tač rơngiao, yua jai hrơi arăng pơkă hnơ̆ng tong ten hloh, rơđah rơđong biă mă.

-Hai, bơni kơ ih hŏ!