Mơ̆ng thun 2023, Sang bruă pơsur ngă hmua tơring čar Khánh Hòa ngă hrŏm hăng anom bruă ngă hmua tơring glông Khánh Vĩnh (hơđăp) pok pơhai rông bê tuh ană, pơjing anih rông pla pơlir hăng čơkă tuai hyu ngui. Dua boh sang ƀơi să Khánh Trung hăng să Khánh Phú gum ngă hơbô̆ bruă pơsur ngă hmua hăng abih tih ñu 105 drơi bê.

Bruă anai hơmâo Sang bruă pơsur ngă hmua tơring čar Khánh Hòa djru brơi 70% ană bê či rông, gơnam yua, laih anun ƀing apăn bruă rông hlô nao tơl drông war mơtăm či pơtô brơi. Ƀơi să Trung Khánh Vĩnh, sang anŏ ơi Triệu Đức Phấn, djuai ania Tày, hơmâo djru ba 63 drơi bê, lu biă ñu bê ania.

Hlâo adih, sang anŏ ơi Phấn pla boh kruăi dung kơđuh mơtah prong 2 ha mơtăm. Lơ̆m ngă bruă anai, ñu hơdai rông bê dong yơh, yua hơmâo kơnua rok čăt hiam, hơmâo lŏn hông anun yơh ngă anih rông hăng gơnam čem bê.

Tơdơi kơ pơphun ngă, pŭ bê juăt laih hăng anih rông, tañ prong, hrôh biă mơn, djơ̆ biă hăng kual lŏn čư̆ siăng Khánh Hòa, lu bê ania tuh laih. Hăng ơi Phấn, tơlơi ñu kiăng ƀu pơdơi yah bruă đĭ kyar pŭ bê đôč ôh, ñu anăp nao pơdong anih rông prong krên dên hơmâo anih čơkă tuai nao ngui hlao:“Sang anŏ gơmơi rông bê tuh ană pơlir hăng čơkă tuai hyu ngui, pơjing rai anih rông bê hơmâo lu ƀơi anih hlao. Hơmâo laih bê tuh ană. Amăng đang hơmâo boh kruăi dung, hơmâo kyâo keo, anŏ anai aset, anŏ adih aset. Tơdơi anai lơ̆m bê hrôh lu baih, kâo pok prong jing kual rông prong krên dên mơtăm, ngă anih čơkă tuai hyu ngui hlao”.

Ƀơi mông jơnum “Hơdră đĭ kyar rông hlô lăp djơ̆ hăng ayuh hyiăng lŏn adai, pơlir hăng čơkă tuai hyu ngui”, ƀing rơgơi kơhnăk pơsit, đĭ kyar rông hlô amăng thun blan adai ƀu lăp kiăng pơmut hrŏm hăng anŏ yom hơmâo ƀơi plơi pla, anih dŏ, mă yua boh thâo phrâo, biă ñu lĕ pơtruh bruă čơkă tuai hyu ngui. Lơ̆m anun, mơnuih ngă hmua ƀu kơnong sĭ gơnam đôč ôh, ăt sĭ anŏ hyu sem lăng, tơlơi ră ruai, gru grua hơmâo ƀơi kual lŏn anun dong.

Nai prin tha Đặng Qúy Nhân, Anih git gai bruă akŏ pơdong plơi pla phrâo gơnong dlông pơsit, glăk hơmâo tơlơi pơplih mơ̆ng ngă hmua hơdai bơwih ƀong mơ̆ng đang hmua hăng lu hơbô̆ bruă OCOP dưi ngă laih. Tui hăng ơi Nhân, hăng tơring čar hơmâo bruă čơkă tuai đĭ kyar kar hăng Khánh Hòa, anŏ gêh găl či đĭ kyar bơwih ƀong mơ̆ng đang hmua jai prong hloh, samơ̆ kiăng mă yua lăp djơ̆: “Kiăng hơdôm boh tơring pơtrut tui anŏ yom hơmâo mơ̆ng plơi pla, ƀôn lan, pơjing rai nua prong hloh mơ̆ng sa mơta bruă mă, hơdôm sang bruă mơdrô kiăng pơplih phrâo, pơkra gru, hruh hiam, ngă hră čih anăn gơnam hmư̆ hing laih anun pơlir gơnam hăng tơlơi ră ruai phun atur, gru đưm, ană mơnuih amăng plơi pla. Ƀing tuai ƀu kơnong blơi gơnam hmư̆ hing đôč ôh, ăt hơmâo hơduah ĕp, lăng mơak, hor či pơwơ̆t glăi dong”.

Hăng Khánh Hòa, anih či pơjing rai hơdôm gơnam tui anun prong biă. 8 blan thun 2026, tơring čar čơkă rơbêh 18 klăk wơ̆t tuai, đĭ 40% pơhmu hăng thun hlâo; tuai mơ̆ng tač rơngiao hơmâo năng ai 6.3 klăk wơ̆t, đĭ giăm 70%; prăk pơhrui glăi mơ̆ng bruă čơkă tuai hơmâo 60 rơbâo klai prăk, đĭ 20%.

Bruă čơkă tuai glăk jing gai tŏ yom biă mă kiăng tơring čar dưi hơmâo rơnoh đĭ kyar lu. Khă hnun, mrô tuai prong ăt kiăng pơjing rai lu gơnam phara, pok prong anih hyu ngui laih anun kiăng ngă hiưm pă tuai ñu suă prăk blơi gơnam, hyu ngui, hyu sem lăng pơ anai pơ adih. Anai jing anŏ hông kiăng bruă ngă hmua, rông hlô hăng anŏ yom mơ̆ng gru grua ană plơi pla gum ngă tom dlăm hloh amăng rơnoh pơjing rai anŏ yom mơ̆ng bruă čơkă tuai. Lơ̆m ƀing tuai nao ngui pơ anih rông hlô, đang hmua, sem lăng bruă rông, ƀong lăng gơnam mơ̆ng hmua, hơduah ĕp gru grua hiam đưm hlâo, mơnuih ƀôn sang amăng plơi pla, čư̆ siăng amra hơmâo thim prăk dong ƀơi đam lŏn sang đang hmua hăng gơnam gơñu pơjing rai.

Anŏ ngă kơđông ră anai lĕ bruă pơkra gơnam anet đôč, pơtruh nao rai plah wah mơnuih ngă hmua, sang bruă bơwih ƀong čơkă tuai hăng sang bruă ba tuai hyu ngui aka ƀu ngă hrŏm kjăp ôh; jơlan nao rai, mơnuih mă bruă hăng tơlơi rơgơi bơwih bơwang čơkă tuai amăng plơi pla, čư̆ siăng dŏ tơdu mơn.

Yua hnun, pơkra pơjing glăi bruă ngă hmua tui jơlan gah pơjing rai anŏ yom hloh amăng sa blah đang hmua ƀu kơnong pơplih djuai phun pla, hlô rông đôč ôh, ăt jing pơplih hơdră ngă hmua pla pơjing, pơtruh anih sĭ mơdrô hăng thâo mơneč mă anŏ hiam mơ̆ng anih anom, glai klô, gru grua plơi pla. Anai ăt jing bruă kiăng hơmâo boh tŭ yua, hơmâo prăk kăk mơ̆ng đĭ kyar tuai hyu ngui bang hyu prong hloh, hơmâo jơlan gah bơwih ƀong phrâo laih anun pơđĭ tui anŏ yom bơwih ƀong ƀơi plơi pla, čư̆ siăng.

Kơ-iăng nai tha prin - nai prin tha Lê Chí Công, Khua anih pơtô bruă čơkă tuai, Sang hră gưl prong Nha Trang, lăi bruă ngă hmua hơdjă mơtah hăng gơnam hơdjă rơgoh jing bơnah yom biă mă či pơkra rai gơnam čơkă tuai. Tui hăng ñu, kiăng đĭ kyar čơkă tuai hyu ngui hơdjă agaih, blung a khŏm pơjing rai gơnam mơ̆ng hmua hơdjă rơgoh: “Kiăng đĭ kyar čơkă tuai hyu ngui mơtah, hơdjă jing khŏm pơkra rai gơnam mơ̆ng đang hmua hơdjă rơgoh ƀơ̆i. Tơlơi pơmin mơ̆ng mơnuih ƀôn sang hai khŏm djơh anun mơn. Hơdôm boh tơring ngă klă laih bruă anun, kah hăng mă yua aset biă mă yơh ia jrao pơgang phun pla, mă yua aset hloh kơdung nilông, kơsu. Anun jing hơdôm bruă djru pơjing rai bruă ngă hmua mơtah, gơnam hơdjă rơgoh, anun jing tơlơi ba glăi mơ̆ng bruă ta ngă hiam”.

Ngă hmua mơtah yua hnun ƀu kơnong jing tơlơi kiăng mơ̆ng bruă pơkra gơnam đôč ôh ăt jing tơlơi khŏm hơmâo đah mơ̆ng pơkra rai gơnam čơkă tuai hyu ngui lăp djơ̆ hăng anŏ kiăng hyu ĕp, sem lăng hăng đĭ kyar hơđong.

Dơ̆ng mơ̆ng hơbô̆ bruă rông bê ƀơi kual čư̆ siăng prưh lui đôč, tơlơi ră ruai hlăk pok pơhư prong anăp nao pơđĭ kyar bruă ngă hmua pơhrui glăi rơnoh mơ̆ng lu mơta, amăng anun bruă ngă hmua, pơkra ming, djă pioh gru grua hiam amăng kual kiăng pơjing rai rơnoh gơnam sĭ mơdrô. Lơ̆m hrơi mông čơkă tuai hyu ngui lĕ anŏ gơgrong ba yom tơlơi bơwih ƀong huă ƀơi tơring čar Khánh Hòa, ba bruă ngă hmua mut hrŏm ruăi pơgang rơnoh sĭ mơdrô, čơkă tuai dŏ pok brơi bruă pơblih nao bơwih ƀong huă sĭ mơdrô ƀơi kual plơi pla; mơ̆ng bruă pơkra jing sa mơta jing bruă ngă hrŏm lir hơbit hăng lu mơta, bơwih bơwăng, găn rơgao hăng sem gru grua hiam. Tui anun yơh, glông bruă khul pơsur ngă hmua ngă hrŏm hiư̆m pă amăng bruă anai, kơ-iăng nai tha prin-nai prin tha Lê Quốc Thanh, Khua sang bruă pơsur ngă hmua dêh čar kah pơpha tui anai:

- Ơ kơ-iăng nai tha prin-nai prin tha ơi Lê Quốc Thanh, bruă ngă hrŏm čem rông hlô mơnong, ngă hmua pla pơjing hăng bruă pơgang Ayuh hyiăng anih dŏ jum dar glai klô hnơ̆ng hnăi, pơjing rai thim rơnoh yom hơgĕt kơ mơnuih ngă hmua lĕ?

-Kơ-iăng nai tha prin-nai prin tha ơi Lê Quốc Thanh: Hăng pran jua či ngă pơpă hơmâo mơnuih ngă hmua, pơpă hơmâo anih pơkra ming, pơpă anih akŏ pơjing hăng pơđĭ kyar pơkra ming gơnam sĭ mơdrô mơ̆ng đang hmua lĕ pơ anun amra hơmâo glông bruă pơsur ngă hmua. Ră anai, ƀing gơmơi hlăk pơtrut kơtang hloh bruă pơsur ngă hmua hăng čơkă tuai hyu ngui ĕp amăng đang hmua. Yua kơ ƀing ta ƀu kơnong pơmin nao kơ bruă čơkă tuai hyu ngui, amăng đang hmua đôč ôh, hăng kông ngăn gơnam tam ta hơmâo ră anai ñu phara lơ̆m pơkra ming. Ƀing tuai čang rơmang kiăng ƀuh anŏ phara, lơ̆m ngă hmua pla pơjing. Yua ƀing tơhan anom bruă pơsur ngă hmua djru ba amăng bruă čơkă tuai hyu ngui, hyu lăng amăng đang hmua, kiăng dŏ glăi, ngă bruă găn rơgao, lir hơbit hăng pô hmua; djru kơ ƀing tuai thâo hluh tong ten hloh kơ bruă ngă hmua pla pơjing, bruă mă amăng đang hmua blôk prong, anih pla pơjing mơ̆ng mơnuih ngă hmua. Tơdah akŏ pơjing atur ngă hmua hơmâo lu rơnoh kơnang kơ bruă ngă ba tuai hyu ngui amăng đang hmua, anai lĕ anăp ngă bruă  ba glăi lu rơnoh hiam klă hloh brơi kơ mơnuih ngă hmua pơkra pơjing.

-Hăng tơring čar Khánh Hoà hăng kual Tong krah-Dap Kơdư, tui hăng ih, hơdôm tơlơi gêh găl hơgĕt dưi ba yua pioh pơtrut pơđĭ kyar hơbô̆ bruă čem rông hlô mơnong, ngă hmua pla pơjing lir hơbit hăng bruă tuai čuă ngui?

-Kơ-iăng nai tha prin-nai prin tha ơi Lê Quốc Thanh: Kâo pơmin lĕ hăng kual lơ̆n Tong krah-Dap Kơdư, kơnong amăng sa boh tơring čar đôč ăt dưi pơtrut bruă ngă čơkă tuai hyu ngui dŏ glăi, găn rơgao. Bơhmutu ƀing ta hlăk dŏ ƀơi tơring čar Khánh Hòa. Hlâo adih, lơ̆m lăi nao kơ Khánh Hòa, ƀing ta thâo nao, hmư̆ hing lĕ mơnai ia rơsĭ hiam. Samơ̆ ră anai, ƀing ta ăt kŏn thâo lơi Khánh Hòa hơmâo lơ̆n mơnai krô krañ, anih arăng rông phai lui pŭ bê, triu hiam biă mă hyu ƀong rơ̆k, phun drơi amăng lơ̆n čuah, pioh hyu ngui lăng anŏ hiam amăng plơi pla rông bê hăng triu. Ƀơi plơi pla mơtam, dưi pơphun brơi tuai hyu ngui, lăng anih hiam anŏ gêh găl anai kiăng pơhưč ƀing tuai hyu ngui, anun ăt jing gơnam bơwih brơi kơ tuai hyu ngui dŏ glăi ĕp lăng. Biă mă ñu, kual Tong krah hăng kual Dap Kơdư hơmâo lu djuai ania dŏ hrŏm, gru grua hiam phara soh, anih anom plơi pla anih dŏ hăng bruă ngă hmua pla pơjing ăt phara soh. Anai yơh anŏ gêh găl kơtang dưi ba yua mut hrŏm amăng bruă pơgang rơnoh sĭ mơdrô djru brơi bruă ngă hmua hăng pơjing rai pran kơtang hăng pơhưč ƀing tuai hyu ngui.

-Mơ̆ng tơring čar Khánh Hoà lăng nao pơ lu anih prong hloh amăng kual Tong krah hăng Dap Kơdư, tui hăng ih kiăng thâo krăn hăng pơđĭ tui anŏ gêh găl hơmâo phara hơjăn mơ̆ng hlâo, bruă ngă hmua pla pơjing, gru grua hiam hăng hơdră pla pơjing amăng tơring čar pioh ngă pơgiong hơdôm mơta gơnam sĭ mơdrô kơ tuai hyu ngui dŏ glăi ñu phara ƀiă, laih dơ̆ng pơđĭ rơnoh sĭ mơdrô kơ bruă đang hmua?

-Kơ-iăng nai tha prin-nai prin tha ơi Lê Quốc Thanh: Bruă blung a mơ̆ ƀing ta khom pơtong rơđah hơdôm tơlơi ruah mă, biă mă ñu khom thâo krăn ta hlăk hơmâo anŏ hơgĕt: pla pơjing phun pla hơgĕt, čem rông hlô mơnong djuai pơpă, akan hơdăng hơgĕt. Mơ̆ng anun, rim kơ bruă khom pơtong rơđah tơlơi hơgĕt kiăng đing nao ngă hmâo. Bơhmutu, hăng Khánh Hòa, rơngiao kơ ia rơsĭ lĕ, ƀing ta kiăng pơtong rơđah thim kual lơ̆n thu krô krañ ƀơi Ninh Thuận hlâo adih. Ƀơi anun, hơmâo pŭ bê, triu hăng kual lơ̆n mơ̆ lu mơnuih pơmin nao pơ kual dêh čar Ơi jŭ kah mơ̆ng ƀuh či dŏ glăi găn rơgao lăng. Sit mơ̆n, ta dưi akŏ pơjing kual lơ̆n anun ƀơi Ninh Thuận, kaul Phan Rang-Tháp Chàm, jing anih hyu ngui dŏ glăi, hơduah ĕp gru grua đưm mơ̆ng kual lơ̆n mơ̆ hrup hăng kual čar ơi Jŭ adih mơ̆, kơđŏm amăng kual lơ̆n tong krah dêh čar ta. Ƀing ta khom thâo pơjing tơlơi kơƀah mơ̆ng anun jing anŏ kơtang mơ̆ng djop plơi pla. Ƀơi kual čư̆ siăng kual tong krah-dap kơdư hơmâo lu mơnuih ƀôn sang djuai ania ƀiă kual čư̆ siăng, hơmâo anih anom plơi pla hiam phara. Boh nik ñu,  kiăng ba yua tŭ yua hloh mơ̆ng gru grua hiam, boh thâo mơ̆ng đưm amăng kual pơjing rai hơdră čơkă tuai hyu ngui amăng kual plơi pla, rim kual lơ̆n kiăng pơjing rai kông ngăn dram gơnam pơkra ming, phara hloh, pơhưč ƀing tuai hyu ngui nao amăng kual.

-Hai, bơni kơ ih hŏ!

Ngă hrŏm bruă čem rông hlô mơnong, ngă hmua pla pơjing hăng pơhưč tuai hyu ngui, hyu amăng lơ̆n mơnai glai klô, dŏ amăng đang hmua djru kơ mơnuih ngă hmua pơhrui glăi lu prăk kăk đôč ôh, dŏ pok pơhư prong tui anih hyu ngui, rơnoh prăk pơhrui glăi gah bruă tuai čuă ngui. Hăng Khánh Hòa, ba yua anŏ gêh găl rim kual lơ̆n, pơphun bruă mă pơgang anŏ mơtah, rơgoh hơdjă anih dŏ jum dar, lir hơbit ngă hmua pla pơjing hăng bơwih brơi tuai hyu ĕp lăng gru grua hiam lĕ, djru pơtrut bruă ngă hmua pơhrui glăi rơnoh mơ̆ng lu mơta, dăp glăi bruă mă bơwih ƀong huă ƀơi kual plơi pla anăp nao bruă hơđong kơjăp.