Amăng đang hmua prong 6 ektar ƀơi să Măng Đen, tơring čar Quảng Ngãi, yă Đào Thị Hương pioh prong đang hmua pla kơphê Arabica. Amăng anun, 4 ektar dưi pĕ pơhrui, 2 ektar glăk tŏ tui tuh pơ alin pok prong. Pla pơplah hơdôm amăng đang kơphê lĕ phun boh kruăi kam, chanh, bưởi, boh trol, boh ƀơr hăng lu phun boh troh pơkŏn, ba glăi hơbô̆ bruă ngă hmua hơmâo djop mơta, kiăng mă yua klă lŏn ngă hmua rah, hăng ba glăi gơnam pơhrui hơmâo na nao amăng ha thun.

Tui yă Hương, kơphê Arabica ƀơi Măng Đen hơmâo lu tơlơi dưi yua ayuh hyiăng hăng lŏn mơnai lăp djơ̆. Sang anŏ ruah tui jơlan gah ngă kơphê hiam hơdjă, dưi pĕ pơhrui boh tơsă abih hăng pơkra djơ̆ hăng tơlơi rơkâo mơng anih anom sĭ mơdrô mơng tač rơngiao.

Ră anai 4 ektar đang kơphê dưi pĕ pơhrui mơng 24-25 tơ̆n rĭm thun. Yua kơ sĭ hơmâo nua ƀiă gơnam pơkŏn, kơphê jing gơnam pơhrui phun mơng sang anŏ. Sit biă ñu, đang kơphê hơmâo pla giăm 17 thun samơ̆ phun pla ăt bluh đĭ hiam, brơi pơhrui hơđong.

Yua kơphê hơmâo ba sĭ mơdrô pơ kual Mi kô̆, sang anŏ yă Hương kiăng pĕ lơm kơphê tơsă abih, ƀu pĕ pơhrui asar dŏ mơtah ƀudah aka ƀu tơsă abih. Asar kơphê hơmâo pĕ lu wŏt, pĕ ăt ruah mă hơdôm asar tơsă mơ̆ ƀu pĕ pơhrui ha wŏt ôh. Bruă mă anai ngă rơngiă hrơi mông samơ̆ pơhlôm brơi asar kơphê ñu hiam hơdjă, lăp djơ̆ tơlơi rơkâo mơng mơnuih blơi yua.

Kiăng hơmâo đang kơphê tui ră anai lĕ yua mơng prăk čan mơng sang bruă prăk Agribank hơmâo gum hrŏm hăng sang anŏ yă Hương mơng hơdôm thun blung a pơđĭ kyar ngă hmua. Thun 2011, sang anŏ ñu hơmâo čan giăm 1 klai prăk, tơdơi anun tŏ tui čan pơhrui dong. Truh ră anai, abih tih hnưh đôm giăm 1,7 klai prăk, prăk anai kiăng pok prong đang hmua hăng tuh pơ alin bơwih brơi phun pla. Yă Đào Thị Hương brơi thâo: “Prăk čan mơng sang bruă prăk ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan anai kiăng pok prong bruă ngă hmua, hăng akŏ phun lĕ tui kiăo tui gơnong bruă ngă hmua truh djai ba. Pơhmutu lĕ asar kơphê sĭ mơdrô pơ tač rơngiao mơng gơmơi ră anai pơhlôm hơđong. Tơlơi ngă hơđong anai lĕ dưi ba sĭ pơ kual Mi kô̆. Tơlơi anai kiăng ba gơmơi hor pla asar kơphê hiam hơdjă.”

Rơngiao kơphê, sang anŏ yă Hương ăt pla lu phun kyâo boh troh hăng pơdong sang jưh tuai. Samơ̆, jơlan gah sui pơ anăp ăt đing nao bruă ngă hmua, sit biă ñu pơđĭ kyar kơphê Arabica hiam hơdjă. Mơng tơlơi bơră ruai glăi mơng sang anŏ yă Hương, ƀing ta amra ƀuh, prăk čan ƀu djơ̆ kơnong djru brơi mơnuih ƀôn sang hơmâo dong prăk tuh pơ alin đôč ôh mơ̆ ăt ngă gêh gal kiăng pơplih mơng ngă hmua anet raih daih hơdai nao pla gơnam sĭ mơdrô, hrưn đĭ nua mơng gơnam tam.

Agribank anom bruă pơdong ƀơi Kon Rẫy gơnang ngă bruă amăng dua boh tơring glông Kon Rẫy hăng Kon Plông, tơring čar Kon Tum hơđăp. Ră anai anom bruă wai lăng bruă čan prăk ƀơi hơdôm boh să Kon Braih, Đăk Rve, Măng Đen, Măng Bút hăng Kon Plông.

Phun kyâo boh troh lĕ sa amăng hơdôm bruă hơmâo Agribank đing nao yua pơhrui glăi hơđong, sui thun. Samơ̆ hơbô̆ bruă ngă hmua hăng tơlơi kiăng čan prăk mơng rĭm boh sang anŏ, sang bruă prăk kiăng sem lăng brơi čan lăp djơ̆, laih dong pơkiăo nao ƀing apăn bruă nao tơl plơi pla kiăo tui lăng tơlơi sit nik, djru brơi mơnuih ƀôn sang.

Hăng kual Kon Rẫy, kơsun ăt lĕ phun pla phun. Kơphê Arabica ăt hơmâo mơnuih ƀôn sang đing nao, sit biă ñu lĕ hơdôm anih hơmâo tơlơi gal kơ lŏn mơnai, ayuh hyiăng lăp djơ̆. Samơ̆, anai lĕ phun pla rơkâo bơwih brơi klă, akŏ bruă tuh pơ alin brơi lăp djơ̆, pơplih phrâo kah dưi ba glăi tŭ yua. Ơi Nghiêm Minh Tuấn, kơ-iăng Khua anom bruă Agribank anom bruă pơdong ƀơi Kon Rẫy brơi thâo, hnưh đôm kơ sang bruă prăk truh giăm 1.730 klai prăk, đĭ 86 klai prăk pơhmu hăng akŏ thun. Amăng pơplih čan prăk, prăk djru ngă hmua, pla phun kyâo boh troh hăng rông hlô lĕ prăk brơi čan lu hloh: “Ƀing ngă bruă amăng sang bruă prăk ăt hơmâo pơkiăo nao hăng djru brơi mơnuih ƀôn sang. Hăng ƀing mơnuih tơnap tap yua ƀu thâo hră, ƀing ngă bruă gah sang bruă prăk ăt djru brơi. Gah Agribank hơmâo pơpha rĭm čô mơnuih apăn bruă djru brơi sa kual. Laih anun rĭm blan hơmâo sem lăng kơ bruă pơđĭ kyar rĭm kual kăng kơ Khua mua hơmâo jơlan gah bruă mă črâo ba mơnuih apăn bruă kơ bruă djru brơi mơnuih ƀôn sang, kiăo tui lăng tơlơi sit nik”.

Mơng tơlơi sit nik bơwih ƀong huă mơng mơnuih ƀôn sang, Agribank Kon Tum pơsit gum hrŏm neh met wa ƀu djơ̆ kơnong hăng prăk čan đôč ôh mơ̆ ăt hluai tui bruă kiăo tui lăng tơl anih, thâo tơlơi kiăng hăng črâo ba mơnuih ƀôn sang mă yua prăk lăp djơ̆. Lơm prăk čan hơmâo yua tuh pơ alin pla pơjing lăp djơ̆ hăng hơdră ngă hmua ba glăi tŭ yua, mơnuih ƀôn sang hơmâo dong tơlơi gal tuh pơ alin sui pơ anăp, pok prong đang hmua hăng đĭ tui prăk pơhrui.

Ră anai, đơ đam tơring čar Quảng Ngãi hơmâo pla rơbêh 5.000 ektar đang kơphê kual rơ-ơ̆, đing nao hơdôm boh să Tu Mơ Rông, Măng Ri, Măng Đen, Kon Plông, Măng Bút, Đăk Plô hăng Xốp. Kơphê kual rơ-ơ̆ arăng lăng lĕ sa amăng hơdôm phun pla ba glăi tơlơi dưi, lăp djơ̆ hăng ayuh hyiăng, lŏn mơnai ƀơi kual Yŭ Quảng Ngãi. Bruă pok prong đang hmua pơlir hăng hrưn đĭ klă gơnam tam pok rai jơlan pơđĭ kyar bơwih ƀong huă phrâo, pơgôp đĭ tui prăk pơhrui mơng mơnuih ƀôn sang.

Hrŏm hăng kơphê, sa, dua phun pla hơmâo nua anun lĕ sầu riêng, kơsu…ăt glăk pơđĭ kyar ƀơi hơdôm boh ƀon lan gah Yŭ. Anai arăng lăng lĕ hơdôm phun pla akŏ phun, pơgôp pơplih ngă hmua, ba glăi tơlơi bơwih ƀong hơđong kjăp brơi mơnuih ƀôn sang kual čư̆ siăng./.