Đang glai dêh čar wai lăng Côn Đảo, ƀơi kual wai lăng phara hơjăn Côn Đảo, ƀôn prong Hồ Chí Minh, găn rơgao 13 thun hơmâo tŭ yap jing kual Ramsar, abih bang đang glai, ia rơsĭ hăng lŏn ia dăo pơ anai hơmâo pơgang djă pioh hơnong đôč. Ơi Nguyễn Khắc Pho, Khua wai lăng đang glai dêh čar Côn Đảo brơi thâo, amăng rơnuk đĭ kyar anai, khŏm kiăng hơdôm boh tơring pơhlom đĭ kyar bơwih ƀong huă bơkơnar, lăp djơ̆ hăng anih hơdip ayuh hyiăng. Amăng anun pơkă hơnong prăp rơmet, mă yua lŏn kiăng lăng nao anŏ hơđong kjăp, pơgăn mơnuih ƀôn sang mă lŏn glai či pơdong sang dŏ, bơwih ƀong sĭ mơdrô...

Kiăng pơsir hĭ khut mơtăm anŏ glêh tơnap yua mrô ană mơnuih đĭ kơtang tui laih anun gô̆, sua mă lŏn glai, Đang glai dêh čar Côn Đảo hơmâo pok pơhai Akŏ bruă brơi apah mă glai rưng či đĭ kyar čơkă tuai hyu čuă lăng anih anom glai klô, pơlir hăng pơgang ayuh hyiăng anih hơdip. Hơmâo laih 20 anih hơmâo dăp rơmet či ngă bruă, amăng anun 3 kual hơmâo anom bruă tuh pơ alin kĭ hră apah mă lŏn glai hăng mrô prăk năng ai 615 klai prăk. Ơi Nguyễn Khắc Pho brơi thâo dong, anom bruă ăt ngă jơlan hơdră glai rưng, jao pơgang ba 5.123 ha glai rưng đah mơ̆ng djru ba mơnuih ƀôn sang hơmâo bruă mă, hơmâo prăk kăk hơđong: “Rơngiao kơ tơlơi gêh găl lĕ, ră anai hơdôm kual Ramsar ăt hơmâo tơlơi lông lăng prong mơn, biă ñu bruă pơphun ngă, wai lăng hơdôm anih hơmâo dưm dăp mă yua lŏn tơnah, glai rưng, lŏn ia dăo amăng hơdôm kual Ramsar či đĭ kyar bơwih ƀong. Ngă hiư̆m pă ƀrô đĭ kyar bơwih ƀong samơ̆ ăt khŏm ngă bơkơnar, lăp djơ̆ laih anun ngă djơ̆ hăng tơlơi kiăng akŏ phun mơ̆ng Ping gah lĕ đĭ kyar bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam samơ̆ ăt khŏm hơđong kjăp amăng rơnuk phrâo”.

Đang glai dêh čar Cát Tiên, ƀôn prong Đồng Nai, sa amăng hơdôm anih djă pioh djŏp mơta ra mơnŏng hơdip gưl jar kmar ƀơi Việt Nam, ră anai jing “sang dŏ” mơ̆ng 300 djuai čim, hơmâo giăm 50% mrô djuai čim laih anun rơbêh 450 djuai ding dit hơmâo rơbêh kơ 50% mrô djuai hơmâo ƀơi Việt Nam. Pơ anai hơmâo anih djru kra hua amuñ đut djuai Đảo Tiên hrŏm hăng lu djuai hlô mơnong hin, yom kah hăng:  hua jŭ ƀô̆ kơñĭ, hua kô̆ uai, kra tơkai jŭ, kra culi hơmâo mơn...

Ơi Phạm Ngọc Dương, Đang glai dêh čar Cát Tiên brơi thâo, amăng Đang hơmâo anih Ramsar Bàu Sấu jing sa amăng hơdôm kual ia dăo yom gưl jar kmar: “Ƀing gơmơi pơtrut bruă krăp lăng djŏp mơta ra mơnŏng hơdip, pơtŏng glăi anih pơplih amăng djuai hlo mơnŏng glai laih anun tơlơi bơbeč mơ̆ng anih hơdip glai klô, đah mơ̆ng thâo pơsit pơgang, pơđĭ tui kual Ramsar Cát Tiên”.

Ramsar jing hơdôm kual hơmâo tŭ yap jing kual ia dăo yom biă ƀơi jar kmar. Ră anai, ƀơi Việt Nam hơmâo rơbêh 10 klăk ha lŏn ia dăo, amăng anun hơmâo năng ai 300 kual lŏn ia dăo yom biă mă či đĭ kyar bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam.

Ơi Nguyễn Xuân Dũng, Khul pơgang glai klô hăng Djŏp mơta mơnŏng hơdip, Ding jum bruă hmua hăng ayuh hyiăng brơi thâo, hăng 9 kual Ramsar hơmâo tŭ yap, ră anai Việt Nam hơmâo tơlơi ƀuăn kơtang biă amăng bruă pơgang, mă yua hơđong djŏp kual ia dăo. Khă hnun, sit nik bruă wai lăng hơdôm kual anai glăk tơnap mơn kah hăng: ƀu hơmâo mơnuih apăn bruă, glông djă pioh hră pơ-ar tơlơi pơhing hăng tơlơi pơkă krăp lăng sui ăt aka ƀu djơ̆ hrŏm, dŏ phara đôč. Bơngơ̆t hloh dong, apui ƀong glai, bruă tuai hyu ngui lu samơ̆ ƀu hơđong ôh...amuñ ngă răm rai, rơngiă anih anom hiam, ngă hơƀak jrak ayuh hyiăng anih anom amăng glai rưng...

Ơi Dũng lăi, kiăng tŭ yap thim hơdôm kual Ramsar ƀơi hơdôm kual ia dăp pơkŏn dong, hnun kah mơ̆ng pơgang hăng đĭ kyar mơ̆ng hơđong hloh: “Pơ anăp anai, amra hơmâo thim hơdôm kual Ramsar dong hơmâo tŭ yap. Laih anun bruă tŭ yap hơdôm kual Ramsar amra djru pơgang, mă yua hơđong laih anun yom hloh lĕ đĭ kyar, gum pơgôp kơ bruă đĭ kyar bơwih ƀong huă mơnuih mơnam klă hloh pơ anăp adih”.

Jơlan hơdră Pơgang djŏp mơta ia ƀlăng mơ̆ng Anom bruă Jar kmar pơgang ayuh hyiăng glai klô (WWF) glăk gir rŭ glăi anih anom phara mơ̆ng rim kual laih anun hơmâo hră čih pioh djă lui djŏp mơta mơnŏng hơdip kơ hơdôm kual Ramsar ƀơi Việt Nam tui hơnong pơkă jar kmar. Rơđah biă ñu, WWF pok pơhai ƀơi 3 kual Ramsar lĕ Láng Sen, U Minh Thượng hăng Mũi Cà Mau, anăp nao kah pơpha djŏp tơlơi pơhing anai kơ hơdôm kual dŏ glăi či pơmut amăng glông djă pioh hrŏm.

Ơi Hoàng Việt, Khua Jơlan hơdră Pơgang ia ƀlăng mơ̆ng WWF - Việt Nam lăi, WWF amra pơtô rơguăt mơnuih mă bruă kơ Đang glai dêh čar, Kual wai lăng ayuh hyiăng glai klô, biă ñu hơdôm kual Ramsar kơ: krăp lăng djŏp mơta ra mơnŏng, rŭ pơjing glăi hơdôm kual ia dăo, pơgang ba hăng wai lăng gơnam čem rông djŏp djuai čim, akan hơdang....lăp djơ̆, kiăng hơmâo anŏ ƀong klă, djru pơjing rai glăi anih anom tơlơi hơdip hiam kơ rim kual: “Hăng tơlơi ngă hrŏm anai, gơmơi čang rơmang akŏ pơjing sa kual hơmâo abih bang kual lŏn ia dăo ƀơi dêh čar Việt Nam, hơmâo kual Ramsar hăng kual lŏn, ia pơkŏn glăk amăng hrơi mông čih pơkra hơdră či pơgang ba, gum pơjing sa kual kjăp kơtang. Tơdah hơmâo glông pơtruh kơtang plah wah hơdôm Ramsar hăng kual lŏn ia dăo, jing dưi pơđĭ tui anŏ kơdrưh, hmư̆ hing mơ̆ng Việt Nam ƀơi hră lơkak pơgang djŏp mơta ra mơnŏng ƀơi rŏng lŏn tơnah”.

Tui hăng ƀing rơgơi kơhnâo, tuh pơ alin pơgang djŏp kual lŏn ia dăo sit jing tuh pơ alin tơlơi hơdip hiam pơ anăp, pơjing anŏ pơgăn kjăp pơgang ba sa Việt Nam mơta na nao ƀơi anăp tơlơi lông rơnuk phrâo. Kiăng pơgang tŭ yua, ƀu dưi kơƀah ôh tơlơi gum hrŏm hăng gong gai hăng mơnuih ƀôn sang. Mơnuih ƀôn sang hơdip amăng anun hăng jum dar anih lŏn ia dăo ƀu kơnong jing mơnuih mă yua djŏp gơnam hơmâo amăng glai klô đôč ôh, ăt jing pô pơgang ba, kiăng tŭ mă anŏ klă mơ̆ng bruă bơwih ƀong huă hơđong hăng sui thun./.