Ƀơi anăp kơ tơlơi rơkâo jai hrơi prong tui mơng anih anom blơi mut, anom bơwih ƀong hrŏm gah ngă hmua mơtah Krông Pač, tơring čar Dak Lak plih hĭ bruă kơnong đing nao bơwih brơi kiăng phun pla mơboh, hơmâo tuh pơ alin măi mok wai lăng gơnam hiam hơdjă. Ơi Trần Văn Thắng, khua anom bơwih ƀong hrŏm brơi thâo, anom bruă pơphun mă lŏn, ia pơčrang lăng kiăng wai lăng ia pơsơi kơtrâ̆o hăng hơdôm hơnong pơkă pơhlôm gơnam hiam hơdjă brơi 200 ektar phun sầu riêng glăk thun pĕ pơhrui. Hơdôm gơnam măi mok pơkă lăng hơmâo dưm truă kiăng kiăo tui lăng hyuh pH, ia bơbuă brơi phun pla hăng hơdôm anŏ amra pơhlôm brơi boh troh hiam. Samơ̆, hơdôm hơdră bruă ania kơnong gơnang nao tơlơi gơgrong mơng anom bruă, aka ƀu hơmâo hơdră mut hrŏm kiăng kơ jing tơlơi gal brơi tơhnal pơkă “glông mơtah”. Ơi Trần Văn Thắng brơi thâo: “Tơdah amăng hrơi blan pơ anăp hơdôm hră pơ-ar ƀudah tơlơi črâo ba tong ten mơng Ding jum phara hăng hơdôm tơlơi mơ̆ ƀing gơmơi glăk ngă amra ngă rơngiă hrơi mông, glêh glar biă mă. Dua dong lĕ gơnam tam mơng ƀing gơmơi ƀu dưi mut amăng glông mơtah lơm neh met wa glăk gir run biă mă”.

Hơdôm tơlơi bơngơ̆t anai pơƀuh brơi sit nik lơm hơdôm anom bơwih ƀong sĭ mơdrô hăng anom bơwih ƀong hrŏm hơmâo prap lui pơplih samơ̆ ăt glăk kơƀah sa tơhnal pơkă hrŏm kiăng ngă tui ha amăng plĕ hăng djơ̆ glông jơlan. Yua phara hăng bruă ba sĭ mơdrô pơ tač rơngiao tui hơđăp. “Glông mơta” ƀu djơ̆ kơnong lĕ bruă pơlir pơhrua mrô QR hăng boh sầu riêng đôč ôh mơ̆ ăt kiăng pơjing anih djă pioh tơlơi pơhing tong ten mơng akŏ truh pơ tlôn. Rĭm bruă mă mơng bơwih brơi, mă yua gơnam ngă hmua, djă pioh hăng dưi ĕp pơƀuh brơi tơdah kiăng. Ơi Mai Đình Thọ, Khua khul wai lăng anom bơwih ƀong hrŏm bơwih bơwang ngă hmua hơdjă Krông Pač, tơring čar Dak Lak brơi thâo: “Gah anom bruă kơnuk kơna, kiăng djru brơi mơnuih ƀôn sang kiăng ƀing gơñu mut hrŏm bruă anai. kar hăng bruă črâo brơi ngă hiưm pă, ƀing gơñu amra pơlir hiưm pă kiăng tuč rơnuč amra mut hrŏm glông mơtah anai”.

Mơng anih anom sĭ mơdrô, tơlơi rơkâo pơƀuh tong ten anih pla gơnam glăk pơphun amăng đơ đam rŏng lŏn tơnah. Hăng gơnong bruă boh sầu riêng Việt Nam, amăng hơdôm thun rơgao, tơlơi truh kih mơng gơnong bruă anai kơnong pơkă lăng hăng lŏn ngă hmua, gơnam tam, rơnoh sĭ mơdrô pơ tač rơngiao. Samơ̆ lơm yak nao bruă ba gơnam sĭ mơdrô pơ tač rơngiao tui jơlan phun hăng hơdôm tơlơi rơkâo jai hrơi prong tui, bruă pơhrui lu gơnam ăt aka ƀu dưi lơi. Anih anom blơi mut ƀu djơ̆ kơnong lĕ boh sầu riêng jơman đôč ôh ăt kiăng pơƀuh brơi boh sầu riêng anun pla pơ hơpă, hơdră pla pơjing hiưm ñu, hiam hă ƀŭ hăng glăm ba boh troh ƀing gơñu pla. Ơi Lê Anh Trung, Khua khul pơlir Sầu riêng tơring čar Dak Lak pơsit tong, bruă dêh čar Khač kơtưn wai lăng gơnam tam, ĕp lăng anih pla ƀu djơ̆ kơnong lĕ tơlơi ngă tơnap đôč ôh mơ̆ ăt lĕ akŏ phun kiăng tŏ tui hăng pok prong anih blơi mut tơdah mơnuih ƀôn sang hăng abom bơwih ƀong sĭ mơdrô ngă klă mơng bruă pla truh pơ blơi pơhrui. “Anai ƀu djơ̆ kơnong bruă pơtrut pơsur đôč ôh mơ̆ ăt lĕ tơlơi rơkâo kiăng khŏm ngă tui. Tơdah ƀing ta dưi ngă, bruă pơgiăng gơnam tơbiă hyu amra tañ ƀiă, prăk duh logistics djop mơta amra hrŏ trun hăng gơnam tam amra dŏ hiam hơdjă. Yua ƀu hơmâo bruă hơget rơngiao kơ bruă ƀing ta pơƀuh brơi tong ten tơlơi pơhing hăng mơnuih blơi yua ƀơi hơdôm boh dêh čar blơi mut. Anai lĕ glông jơlan yak nao hơđong kăp hăng dưi bơkơtưn kơtang ƀiă hăng gơnam tam dêh čar pơkŏn  pơ anăp anai”.

Tui ơi Vũ Văn Hưng, kơ-iăng Khua ding jum ngă hmua hăng ayuh hyiăng, “glông mơtah” ba gơnam sĭ mơdrô ƀu djơ̆ kơnong lĕ hơdră bruă ngă hră pơ-ar ƀudah yua boh thâo phrâo đôč ôh mơ̆ ăt lĕ tơlơi yak nao yôm phăn amăng wai lăng gơnam hiam hơdjă tui glông pơlir hơbit. Kiăng djru brơi anom bơwih ƀong sĭ mơdrô hăng gong gai ƀon lan ngă lăp djơ̆ tơlơi rơkâo phrâo mơng anih anom blơi mut, mơng akŏ blan 6/2026, Ding jum ngă hmua hăng ayuh hyiăng hơmâo ba mă yua lông lăng anih pơƀuh brơi anih pla gơnam đang hmua amăng dêh čar.

“Ƀing gơmơi ƀuăn lêng kơ gum hrŏm gong gai ƀon lan, hơdôm gơnong bruă, sang bruă hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô kiăng prap lui klă hloh, gơgrong hloh hăng hơdeč hmar hloh amăng bruă ngă lăp djơ̆ hơdôm tơlơi pơkă phrâo. Hơnong pơkă lĕ hrưn đĭ tŭ yua bruă sĭ mơdrô pơ tač rơngiao, pơtrut blơi pơhrui gơnam brơi mơnuih ƀôn sang, mơng anun djru brơi mơnuih ƀôn sang Việt Nam ƀơi anih anom sĭ mơdrô dêh čar Khač kah hăng hơdôm anih blơi mut pơkŏn tŏ tui ngă klă, lăp djơ̆ tơlơi kiăng phrâo pơ anăp anai”.

Dap kơdư ră anai lĕ anih pla sầu riêng phun amăng đơ đam dêh čar hăng rơbêh 90.000 ektar, pĕ pơhrui thun 2025 rơbêh 700 rơbâo tơ̆n. Lơm ƀiă truh bơyan pĕ pơhui laih, bruă pơjing brơi anih pơƀuh tong ten anih pla pơhlôm ha amăng plĕ hrŏm hăng tơhnal pơkă wai lăng kjăp jing tơlơi rơkâo kiăng hloh kah mơng tŏ tui hơđong anih sĭ mơdrô. Tơlơi mơ̆ mơnuih ƀôn sang hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô čang rơmang ră anai lĕ hơdôm anom bruă bơdjơ̆ nao tañ ba tơbiă jơlan gah tong ten kiăng mut hrŏm tơhnal pơkă “glông mơtah”, laih dong pơgiong anih wai lăng mrô kiăng pơƀuh tong ten bruă pla pơjing. Lơm pơhlôm brơi anih pơƀuh brơi hăng wai lăng gơnam hiam hơdjă, “glông mơtah” kah mơng ngă tui tŭ yua, pok prong tơlơi dưi brơi sầu riêng kual Dap kơdư hăng sầu riêng Việt Nam dưi ba hyu ataih amăng jar kmar./.