Thun 2024, amai Y Khương, djuai ania Sêdang dŏ amăng să Tu Mơ Rông (tơring čar Kon Tum hơđăp) khin hơtai pla giăm 6 ar phun kơphê, pok rai jơlan bơwih ƀong phrâo hrŏm hăng rông rơmô. Hơmâo ƀon lan djru brơi anah phun pla lăp djơ̆ hăng ayuh hyiăng laih dong ƀing apăn bruă črâo ba boh thâo pla pơjing, đang kơphê mơng sang anŏ dưi bluh đĭ hiam. Tơlơi yôm hloh lĕ pran gir run hrăm tui arăng, gir bơwih brơi phun pla hăng tơlơi čang rơmang ba glăi tơlơi bơwih ƀong sui pơ anăp. Amai Y Khương brơi thâo: “Să djru brơi anah kơphê hăng črâo brơi bruă pla, bơwih brơi phun kơphê. Kâo gir run bơwih brơi klă hloh kiăng đĭ tui prăk pơhrui, tơdơi anai pơđĭ kyar đang hmua, djru brơi neh met wa amăng plơi pla hơmâo dong glông jơlan bơwih ƀong.”

Tơdah amai Y Khương ruah phun kơphê kiăng pơplih tơlơi hơdip, amai Lê Thị Ánh, mơnuih djuai ania Ca Dong, dŏ ƀơi să Sơn Tây Thượng ngă pơdrong sah hăng hơdôm gơnam đang hmua pô. Jing mơnuih ngă khua anom bơwih ƀong hrŏm gah ngă hmua, đang glai hăng sĭ mơdrô bơwih bơwang Sơn Bua, ñu hơmâo pơphun bruă ngă hmua, pơkra gơnam, hrưn đĭ rơnoh yôm gơnam tam hăng ĕp brơi bruă mă kơ mơnuih ƀôn sang.

Anom bơwih ƀong hrŏm pơjing kual pla pơtơi, tuh pơ alin pơkra sang măi, blơi măi mok, pơphun bruă pơkra gơnam. Gơnam pơkra rai anai lĕ pơtơi uă krô, djet ia mơmih, tơpai pơtơi; laih dong yua bơnga boh trol glai, rơbung kiăng pơkra rai gơnam yôm phara mơng kual čư̆ siăng. Truh ră anai, hơmâo 7 gơnam arăng pơsit gơnam OCOP 3 asar pơtŭ. Amai Lê Thị Ánh brơi thâo: “Blung hlâo mơnuih blơi yua kiăng kơ yua lông lăng hăng tơdơi kơ yua lông lăng ƀing gơñu ƀuh klă. Ƀing gơmơi blơi yua klă amra pơwot glăi blơi dong. Mơng mă yua sit nik anun mơ̆ anom bơwih ƀong hrŏm gơmơi ƀuh hơmâo tơlơi dưi kiăng kơ tŏ tui ngă dong. Ƀu kơnong hăng hơdôm če mơng bơnga boh trol đôč ôh pơ anăp anai anom bruă gơmơi amra pơkra rai gơnam mơng bơnga boh trol klă ƀiă dong.”

Amai Y Phượng, mơnuih djuai ania Jarai, Khua plơi Cô Xia, să Măng Ri, pơjing hơbô̆ bruă bơwih ƀong huă pla pơjing pơlir hăng rông hlô. Tơdơi kơ 7 thun ngă khua plơi, ñu hơmâo ngă hlâo hăng pơsur neh met wa ngă tui. Truh ră anai sang anŏ ñu hơmâo 4 ektar đang kơphê hăng 23 drơi rơmô. Amai Y Phượng brơi thâo: “Mah ƀu ngă khua plơi, kâo amra ba jơlan hlâo amăng bơwih ƀong huă kiăng pơđĭ kyar tơlơi hơdip sang anŏ. Rơmô ăt tŏ tui rông. Pơ anăp anai, kâo amra pok prong đang pla kơphê, pla pơhrua dong rơbêh sa ektar dong. Ƀơi anai, phun kơphê hơmâo than wan ñu anet. Ƀing gơmơi pla tui boh thâo phrâo. Kâo ƀuh kơphê pơhrui glăi hơđong, ăt djơ̆ tơlơi rơkâo. Ƀơi kual čư̆ siăng să Măng Ri hơjan lu wŏt anun ƀu kiăng pruih ia lu ôh, prăk kak yua gah bruă pruih ia hrŏ ƀiă. Yua anun neh met wa hơmâo pơhrui hơđong ƀiă mơn.”

Ơi Phạm Xuân Quang, Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să Măng Ri, tơring čar Quảng Ngãi brơi thâo, să hơmâo pơsur mơnuih ƀôn sang tŏ tui tơlơi dưi amăng ngă hmua anun lĕ pla kơphê, phun kyâo jrao hăng hơdôm gơnam yôm phara kual anai; laih dong tŏ tui pran gơgrong ba jơlan hlâo mơng ƀing apăn bruă, mơnuih Ping gah amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong huă kiăng mơnuih ƀôn sang hrăm tui, ngă tui. Amăng anun să đing nao tŏ tui tơlơi gơgrong mơng đah kơmơi djuai ania ƀiă, pơsur neh met wa găn rơgao tơnap tap, khin hơtai pơplih tơlơi pơmĭn, bruă mă, ƀơƀrư̆ ngă pô hơdôm hơbô̆ bruă bơwih ƀong huă, anom bơwih ƀong hrŏm, pơgôp đĭ tui prăk pơhrui, pơplih tơlơi hơdip amăng sang anŏ hăng pơtrut pơđĭ kyar bơwih ƀong amăng să. “Ƀing apăn bruă, mơnuih Ping gah, sit biă ñu lĕ khua git gai Ping gah hăng ƀing mơnuih Ping gah phun amăng hơdôm boh plơi pla, amra jing ƀing mơnuih ba jơlan hlâo, ba gru amăng ngă tui tơlơi pơtrun Ping gah ba jơlan hlâo. Hơmâo lu hơbô̆ bruă bơwih ƀong tŭ yua, amăng anun hơmâo hơbô̆ bruă pla kơphê mơng yă Y Phượng. Anai lêng lĕ ƀing apăn bruă, mơnuih Ping gah hơmâo tơlơi gơgrong amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong amăng sang anŏ, jing ƀing ba gru kiăng mơnuih ƀôn sang amăng plơi pla ƀon lan hla tui, gum hrŏm pơđĭ kyar bơwih ƀong huă.”

Amăng hrơi blan rơgao, lu đah kơmơi djuai ania ƀiă găn rơgao tơnap tap, ngă pô hơbô̆ bruă bơwih ƀong pơčeh phrâo glăk ngă pơplih mơng sang anŏ hăng amăng plơi pla. Ƀing gơñu ƀu djơ̆ kơnong pơplih tơlơi hơdip đôč ôh mơ̆ ăt pơtô glăi tơlơi thâo thăi, pơsur pran đăo gơnang kiăng neh met wa pơplih tơlơi pơmĭn, khin hơtai hrăm tui hăng ĕp mă jơlan hrưn đĭ pô. Mơng pơplih tơlơi pơmĭn, bruă mă hơmâo pơƀuh hăng prăk pơhrui sit nik, pơtrut pơplih mơng bơwih ƀong anet, tui tơlơi găn rơgao hơdai nao mă yua boh thâo phrâo, jŭ yap klă bruă tuh pơ alin, ĕp anih sĭ mơdrô gơnam tam hơđong kjăp.

Lu jơlan hơdră djru ba mơng Kơnuk kơna hơmâo ba glăi tŭ yua mơng bruă pơlir hăng pran jua gơgrong mă, dưi ngă pô amăng bơwih ƀong mơng mơnuih ƀôn sang. Lơm đah kơmơi tŭ mă ngăn rơnoh, boh thâo hăng tơlơi dưi, ƀing gơñu pơgôp hrưn đĭ tơlơi bơwih ƀong amăng sang anŏ, laih dong tŏ tui tơlơi gơgrong pơphun bơwih ƀong, djă pioh hăng đĭ tui nua gơnam amăng ƀon lan, pơtrut pơđĭ kyar djop mơta ƀơi kual mơnuih djuai ania ƀiă. Mơng tơlơi pơplih amăng rĭm boh sang anŏ, pran gơgrong mă hăng pran hrưn đĭ pô glăk ngă atur phun kjăp phik amăng pơđĭ kyar hơđong kjăp ƀơi kual čư̆ siăng Quảng Ngãi./.