1 blan rơgao, hăng kơčong čư̆ dong amăng ƀut plơi 16/5, să Đăk Pék, tơring čar Quảng Ngãi, hơdôm hơpluh čô mơnuih apăn bruă, ling tơhan hrŏm hăng ƀing hlăk ai hăng mơnuih ƀôn sang gir run klơi đĭ lŏn. Bruă anai yua tơkai tơngan ƀơi kriang hăng kơčong čư̆ pơtâo laih dong ƀuh hơjan na nao mơtăm.

Kơnôl 29/7, tơhan hơmâo ĕp ƀuh tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi blung a ƀơi kual kơčong čư̆ gah hơnuă pơsat dor tơhan Đăk Glei, amăng ƀut plơi 16/5. Tơlang tơleh tơhan dor gah rơngao pơsat, dơlăm giăm 80 cm, hơmâo anung amăng jao hăng dor rôk tui kơčong čư̆. Truh kơnôl 10/8, ƀơi kual anai 10 per tơlang tơleh tơhan hơmâo klơi đĭ. Hrŏm hăng tơlang tơleh lĕ lu gơnam yua anun akhŏ, get ia, adrăng, boh amleč; sa, dua hơmâo dor amăng ao ia hơjan, jao ƀudah yu.

Sa amăng ƀing mơnuih lăi pơthâo brơi tơhan hyu klơi lĕ ơi Bùi Đình Lai, tơhan hơđăp dŏ amăng ƀut plơi 16/5. Ñu mơng tơring čar Quảng Ngãi (hơđăp) nao dŏ pơ kual lŏn anai dong mơng thun 1980 hăng hơmâo rơbêh 40 thun dŏ hơdip ƀơi Đăk Pék. Amăng thun 2000, amăng hrơi blan čuk pơkra jơlan Hồ Chí Minh, sang rôk tui jơlan arăng ruh hĭ, ơi Lai nao dŏ amăng sang wai lăng pơsat, pơsat dor tơhan djai pơsăn drơi Đăk Glei. Ƀơi anai, ñu juăt ĕp ƀuh hơdôm kru him lăng pơsat tơhan, sa, dua anih dŏ jao, ao ia hơjan kơ tơhan. Yua aka ƀu djop tơlơi gal kiăng kơ pel ĕp, pơsit tong, anun ñu ngă kru kiăng kơ hơdor hơdôm anih anai.

Rơbêh 20 thun tơdơi, lơm ƀon lan pok pơhai “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm pơtrut kơtang ngă tui bruă hyu ĕp, klơi pơƀut hăng ĕp anăn krăn pô tơlang tơhan djai pơsăn drơi”, hơdôm tơlơi dŏ hơdor mơng ơi Bùi Đình Lai lăi pơthâo brơi tơhan amăng ƀon lan: “Phrâo anai, amăng jơlan hơdră pioh hơdor kơ tơhan djai pơsăn drơi 500 hrơi mlăm, ƀing adơi ayong tơña kâo ăt črâo brơi, tơdah thâo krăo anun lĕ tơhan djai pơsăn drơi amra ba pơmut glăi. Tơdơi anun amra pơčrang lăng kiăng kơ thâo pô sang. Tơdah thâo krăn pô sang, tui anun klă biă mă yơh”.

Ƀu djơ̆ kơnong ơi Lai, lu tơhan hơđăp lơm pơwot glăi pơ tơdron blah wang Đắk Pék ăt lăi pơthâo tơlơi pơhing kơ hơdôm tal blah ngă pơphun ƀơi anai thun 1972. Tui tơlơi bơră ruai glăi dŏ djă pioh sui thun, tal blah wang kơtang biă, lu mơnuih apăn bruă, ling tơhan, amăng anun hơmâo tơhan blah hơdeč hăng tơhan Sư đoàn mrô 320 djai pơsăn drơi. Sa, dua čô tơhan hơmâo mơnuih ƀôn sang dor brơi tơdơi kơ blah wang.

Tơhan hơđăp Trần Duy Liễu brơi thâo: Amăng hrơi mông mut hrŏm man pơkra ƀơi pơsat dŏ tơhan mơng thun 1988-1990, ñu juăt klơi djơ̆ tơlang tơhan anung amăng jao, ao ia hơjan. Lơm anun ñu ăt ƀu thâo lăi brơi kơ hlơi ôh, anun ñu mă tơlang ba dor giăm anun 15 met. Lơm thâo ƀon lan pok pơhai “hơdră bruă 500 hrơi mlăm”, ơi Liễu lăi pơthâo brơi anom bruă git gai ling tơhan să hăng nao tơl anih him lăng dor tơlang tơleh tơhan. Ƀơi kual anai, ling tơhan aka ƀu ĕp ƀuh tơlang tơleh tơhan ñu ba hyu dor, samơ̆ ăt ĕp ƀuh sa per tơlang tơhan pơkŏn. Tơlơi lăi pơthâo hơmâo ĕp lăng, pơsit tong ten hơdôm kual jum dar anun dong.

Trung tá Nông Việt Dũng, anom bruă git gai tơhan să Đăk Pék brơi thâo, mơng akŏ bruă hyu ĕp, să hơmâo prap lui jơlan gah bruă mă, pơkiăo nao tơhan, gơnam măi mok. Hơdôm tơlơi lăi pơthâo mơng tơhan hơđăp hăng mơnuih ƀôn sang hơmâo tŭ mă, sem lăng, guang dar hlâo kơ pơphun klơi rŭ đĭ. “Hơdôm anih dor tơhan, đa hơmâo anih pơplah 1 met, đa hơmâo pơsat pơplah 2 met, hơmâo dor rôk tui kơčong čư̆. Tơdơi kơ klơi ƀuh sa per tơlang blung a amăng să, anai lĕ jing tơlơi hok mơ-ak, ngă hur har pran jua ƀing apăn bruă, ling tơhan mơng anom bruă git gai tơhan să amăng bruă hyu ĕp, klơi pơƀut. Ƀing gơmơi ol kơdol amăng pran jua biă mă yua hơdôm bruă mă mơng ƀing gơmơi kiăng pơdah pran hơdor tơngia hăng ƀing tơhan djai pơsăn drơi amăng ƀon lan”.

Bruă hyu ĕp pơphun lơm ayuh hyiăng gêh gal. Dong mơng kơnôl 29/7 truh kơnôl 10/8, kual Đăk Pék hơjan giăm 6 hrơi mơtăm. Ƀing apăn bruă, ling tơhan khŏm akă baih, buh ao ia hơjan kiăng kơ klum jum dar anih klơi. Tơdơi kơ klơi rŭ đĭ, hơdôm per tơlang tơleh hơmâo ba glăi pơ anih răk pioh. Anom bruă git gai tơhan tơring čar Quảng Ngãi mă ADN hăng 10 per tơlang kiăng pioh pơčrang lăng ĕp brơi anăn krăn pô.

Kơnôl 14/8, 10 per tơlang tơleh tơhan hơmâo dor ƀơi pơsat dor tơhan Đăk Glei. Lơm ling tơhan ba nao dor ƀơi pơsat, lu mơnuih ƀôn sang dŏ dong dua bơnah jơlan, djă hla kơ pioh hơdor kơ tơhan. Thượng tá Blong Nhâm, khua anom bruă git gai ling tơhan să Đăk Pék brơi thâo, să dŏ 5 anih hơmâo pơsit amra tŏ tui hyu ĕp, rŭ klơi đĭ tơlang tơhan. “Ƀing gơmơi ăt dŏ 5 anih tui črâo ba mơng khul git gai mrô 515 hăng tơlơi lăi pơthâo mơng tơhan hơđăp tơdơi kơ hrơi mông nao ĕp lăng tơl anih. Ră anai, ƀing gơmơi hơmâo pơphun hyu hrĭp ƀom mĭn amăng đơ đam kual anai. Lơm pơphun ngă bruă, hơjan hlim na nao yua anun bruă hyu ĕp ăt bưp lu tơnap tap. Tŏ tui pok pơhai bruă mă khut khăt ƀiă dong, đing nao hơdôm anih mơ̆ phrâo hơmâo Khul git gai mrô 515 hơmâo pơphun nao ĕp lăng sit nik tơl anih”.

Ră anai, să Đăk Pék tŏ tui pơsur mơnuih ƀôn sang, tơhan hơđăp hăng ƀing dŏ hơdor lăi pơthâo kơ hơdôm anih him lăng dor tơhan djai pơsăn drơi. Hơdôm tơlơi lăi pơthâo phrâo amra pơsit tong, lăng nao rai hăng guang dar kiăng kơ djru brơi kơ bruă pel ĕp. Rơbêh 50 thun rơgao, hơdôm kual glai rưng, jơlan glông, đang hmua ƀơi Đăk Pék hơmâo lu wŏt pơplih. Tơlơi lăi pơthâo glăi hăng hơdôm kru dŏ glăk amăng atur lŏn lĕ hơdôm tơlơi yôm hloh. Pơ anăp ăt dŏ lu anih kiăng ĕp lăng, hơdôm tơlơi tơña aka ƀu lăi glăi hăng hơdôm boh sang anŏ ăt glăk dŏ tơguăn tơdơi kơ hơdôm hơpluh thun. Ơi Lê Viết Nam, Khua git gai Ping gah să Đăk Pék, tơring čar Quảng Ngãi brơi thâo: “Tơdah hơmâo tơlơi pơhing hơget thơ, djop khul git gai kah hăng hơdôm anom bruă bơdjơ̆ nao, sit biă ñu lĕ ƀing mơnuih hyu ĕp, kiăng pơƀut glăi kiăng pel ĕp, sem lăng tong ten hăng ƀơƀrư̆ djơ̆ hrơi mông, tui akŏ bruă kiăng kơ hyu ĕp. Hăng pran jua gir run, lơm nao ĕp pơ hơpă kiăng ĕp brơi tong ten, guang dar hăng kiăng klơi rŭ klă hloh kah mơng dưi ĕp ƀuh”./.