VOV4.Jarai - 45 thun găn rơgao, samơ\ hơdôm gru grua, tơlơi ruai kơ tlaih rơngai lơ 30-4 do# glăi na nao pran pơtrut prong prin, djru hơdôm rơnuk tơdơi anai jai kơja\p hloh yak đ^ [ơi jơlan pơdo\ng, pơgang lo\n ia.

 

Hăng lu neh wa djuai ania [ia\ Daknông, gru grua djă pioh sa kual }ư\ Siăng ha pran jua kơdo\ng glăi ayăt jing gru pơđom pioh ư-ang, [u rơngiă h^ ôh:

 

Amăng rơnuk blah ayăt Mi pơklaih rơngai lo\n ia, mơnuih [on sang kual Dăp kơdư lăi hro\m, mơnuih djuai ania M’nông [ơi tơring c\ar Daknông hnun mơn kho\m đuăi hyu djop anih amăng glai klô hơdip, laih dong pơdu\ pơgiăng do\p gơnam [ong huă, phao kơtuang, djru brơi ling tơhan dêh c\ar ta blah ayăt.

 

Ơi Điểu N’Gơr (djuai ania M’nông) do\ [ơi plơi Bu Ndrung Lu, să Dăk Ndrung, tơring glông Dăk Song, tơring c\ar Daknông brơi thâo, ăt tơnap tap biă mơn, samơ\ neh met wa ăt ke\ ph^ tui Ping gah, tui kac\ mang. Yua anun, thun 1975, lơ\m hmư\ hing ling tơhan ta blah dưi [ơi kual Dơnung, pơklaih rơngai lo\n ia, djop plơi pla ala [on hlơi hlơi lêng kơ hok mơ-ak, ol kơdol amăng pran jua soh.

 

Mơng hrơi aka [u pơklaih rơngai, tơlơi hơdip tơnap tap biă mă, đuăi hyu do\ djop anih kar hăng sang ano\ gơmơi mơng Bu Bong đuăi nao do\ pơ Kiến Đức 2,3 laih anun đuăi hyu do\ dong, [u dưi do\ hơđong ha anih ôh, đuăi hyu do\ kiăng kơ be\ h^ [om m^n, lơ\m anun [u hơmâo hrơi hơpă ôh hơđong, hơdip bơngo\t biă mă pơplih anih do\ na nao mơtăm yơh.

 

Lơ\m hmư\ hing ling tơhan ta blah dưi [ơi kual Dơnung lơ 30/4/1975, kâo kah hăng ană plơi pla hlơi hlơi lêng kơ hok mơ-ak.

 

Lơ\m anun, wo\t ană plơi pla wo\t ling tơhan tơbiă mơng glai klô, pơwo\t glăi hơdip hro\m amăng plơi pla, bruă blung a [ing gơmơi ngă le\ hro\m hăng tơhan kih rơmet amăng plơi, amăng sang do\, bơwih [ong huă ngă đang hmua.

 

Ling tơhan djru brơi neh met wa c\oh hmua pla hơbơi c\in, tơlơi hơdip hơ-et huăi hơmâo [om m^n dong tah, tơlơi hơdip ăt do\ tơnap tap mơn  samơ\ huăi hu\i dong tah.

 

Thun anai 70 thun laih, ơi Y Tiêng (djuai ania Bơnông) [ơi [ôn R’Cập, să Nâm Nung, Krông Nô, tơring ]ar Daknông ăt hơdor rơđah mơn hơdôm thun blan mă bruă ling tơhan amăng kual ngă hơkru\ đưm Nâm Nung. ~u ruai glăi:

 

“Lom blah ngă kâo gum hrom gru\p adôh suang, juăt hyu mă bruă hăng hyu gui bôh phao, gui hơbơi plum, braih, hra kơ ling tơhan amăng dlai…

 

Lom anun, rơnuk blah ngă jua phao jua bôh phao lu biă. {ing adơi ayong ling tơhan [ing gơmơi hơd^p amăng dlai klô bơwih brơi pơgang nao rai tơdruă đo#].

 

Truh kơ tlaih rơngai [ing gơmơi glăi pơ\ plơi pla mă rah bruă pơgang rah plơi pla, kâo ăt gum hrom hyu lăi pơthâo mơn, gum hrom hơdôm bruă ngă hơkru\.

 

Ră anai pơplih phrâo biă mă yơh, rơnuk mơng kơnuk kơna ăt lăng ba biă neh wa hăng mơnuih djru ngă hơkru\ đưm.

 

Kơnong kơ kâo pô hmâo gum djru ngă hơkru\ đưm, gum hrom blah ayăt, dưi hmâo kơnuk kơna pơdo\ng brơi sang do# anai.

 

Đưm hlâo adih tơlơi hơd^p mơda mơng mơnuih [ôn sang tơnap tap biă, [u dưi hơđong tui anai ôh, kơ[ah djop mơta, ră anai hmâo apui lơtr^k, bro#, hmâo sang hră, sang ia jrao, jơlan nao rai rơhaih, ană bă hrăm hră ăt gêh gal mơn.”

Hơdôm thun blan blah ngă, mơnuih [on sang [ơi kual Dăp kơdư djru gui nao gơnam [ong huă, pơdu\ pơgiăng phao kơtuang, c\em rông ba ling tơhan [ơi hơdôm anih do\ hơdo\p kơ tơhan. Laih dong, lu hlăk ai nao ngă tơhan wai pơgang lo\n ia, pơhlôm tơlơi hơdip hơđong kơ ană plơi pla. Tơhan hơđăp Ma Yan – Y Wai do\ [ơi plơi Dak Prí, să <ns0:country-region>Nam</ns0:country-region> Nđir, tơring glông Krông Nô, tơring c\ar Daknông bơră ruai glăi:

 

Thun 1972, kâo mă bruă pơ Daklak, gah Quân khu 5. Tơdơi kơ pơklaih rơngai lo\n ia, kâo mut tơhan wai pơgang [ơi tơdrông 14 (Jơlan mrô 14). Tơdơi kơ anun, kâo pơwo\t glăi pơ plơi Dak Prí, mut ngă tơhan wai pơgang amăng să <ns0:country-region>Nam</ns0:country-region> Nung.

 

Kâo hơmâo arăng [ơk Miđai djru hơkru\ mrô 3. Amăng rơnuk blah wang, kâo mă bruă [ơi grup pla hơbơi plum, pla kơtor pioh c\em rông ba tơhan. Bơ ră anai kâo le\ tơhan hơđăp [ơi să Nâm Nđir, prăk apah r^m blan ăt hơmâo kơnuk kơna brơi na nao mơn.

 

Tơhan hơđăp Y Đên Phê Prí (djuai ania M’nông, 40 thun mut Ping gah) do\ [ơi să Nâm Nđir, tơring glông Krông Nô, tơring c\ar Daknông ăt do\ hluh glăi tong ten amăng pran jua `u lơ\m nao djru hơkru\:

 

Mơng thun 1969 truh pơ thun 1975 amăng hơdôm thun anai tơlơi hơdip tơnap tap biă mă. Yua kơ đăo gơnang nao tơlơi c\râo trun mơng Ping gah hăng Wa Hồ, djop plơi pla abih pran jua gum <ns0:country-region>tơnga</ns0:country-region>n hro\m djru hơkru\, biă mă `u le\ tal tơgu\ hơkru\ lơ 9/3/1975 pơklaih rơngai Đức Lập.

 

Tơdơi anun le\ lơ 10/3/1975 pơklaih rơngai Buôn Ma Thuột. Ană plơi pla [ơi anai đah rơkơi, đah bơnai lêng kơ gir run soh; hlăk ai lêng kơ bak phao kơtuang blah ayăt, đah bơnai [udah đah bơnai tu\ mơn lêng dưi glăm phao kơtuang.

 

45 thun tơdơi kơ hrơi pơklaih rơngai, dêh c\ar Việt <ns0:country-region>Nam</ns0:country-region> jai hrơi pơđ^ kyar, plơi pla djop kual glăk [ơ[rư\ pơplih phrâo.

 

C|i anai [ing ta hmư\ neh met wa hăng [ing gơyut hmư\ [rô amăng djop plơi pla ala [on [ơi kual Dăp kơdư pơdah pran jua amăng hrơi pioh hơdor glăi 45 thun pơklaih rơngai lo\n ia lơ 30/4, hrơi pioh pơpu\ mơnuih mă bruă 1/5 hăng hơdôm tơlơi pơplih phrâo amăng djop plơi pla ră anai

           

Mut hrom hăng đơ đam dêh ]ar hơdor glăi 45 thun Hrơi tlaih rơngai kual Dơnung, pơlir hơbit lo\n ia (30/4/1975 – 30/4/2020), hơdôm bôh plơi pla djuai ania Êđê [ơi Daklak ăt mơ-ak mơn rơmet agaih plơi pla, yôl khăn gru Lo\n ia, pơsit gum hrom yak rơgao tơlơi tơnap tơlơi lông, gum tơngan hrom pơdo\ng plơi pla.

 

Ơi Sê La – Khua gru\p hyu mă bruă Jơnum min djop djuai ania {uôn Puôr, să Hoà Đông – tơring glông Krông Pa], tơring ]ar Daklak brơi thâo:

 

“Lơ 30-4-1975, neh wa amăng plơi leng kơ thâo hrơi abih bang tlaih rơngai kual Dơnung, pơlir hơbit lo\n ia.

 

Anai le\ hrơi yôm phăn biă hăng neh wa. Mơng Pơngo\ trun pơ\ Dơnung tum pơ[u\t jing sa, [u do# ]ơlah nao rai dong tah.

 

{rô djơ\ hrơi anai, neh wa [ơi [ôn Puôr mơ-ak ]ơkă tal anai hơdôm bruă mă rơđah kah hăng rơmet agaih jơlan nao rai amăng plơi pla, gơgrong hlâo yôl khăn gru lo\n ia.”

 

Hăng mơnuih djuai ania [iă thun tha, hơdip sui thun [ơi kual Dăp kơdư, lơ 30/4/1945 le\ sa amăng hơdôm hrơi hmư\ hing hloh. Biă mă `u, hăng [ing tha plơi le\ [ing mơnuih hơdip amăng hrơi blan blah dưi [ơi kual Dơnung pơklaih rơngai lo\n ia.

 

Dưi hơmâo tơlơi hơdip rơnuk rơnua hăng pơđ^ kyar tui ră anai, [ing tha plơi ăt pơtă pơtăn ană tơc\ô kiăng hơdor tơngia [ing tơhan djai pơsăn drơi jăn yua kiăng kơ rơngai lo\n ia. Tha plơi ơi Răk– 68 thun, do\ [ơi [uôn Ky – phường Thành Nhất, plơi prong Buôn Ma Thuột, tơring c\ar Daklak brơi thâo:

 

Kâo le\ mơnuih hơdip amăng 2 rơnuk hlâo thun 1975 hăng tơdơi 1975. Lơm pơklaih rơngai lo\n ia kual Dơnung – Kơdư jing sa le\ tơlơi ngă hok mơ-ak biă mă hăng neh met wa. Hlâo thun 1975, amăng rơnuk blah wang neh met wa bưp lu tơlơi ngă tơnap tap rin rơpa.

 

Samơ\ tơdơi kơ pơklaih rơngai thun 1975, yua kơ hơmâo hơdră djru mơng Kơnuk kơna, pơtrut pơsur neh met wa gum <ns0:country-region>tơnga</ns0:country-region>n hro\m pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong huă, man pơdong plơi pla. Ră anai [ing ta hơdip amăng rơngai yua anun tơlơi hơdip kơ ană plơi pla pơđ^ kyar hăng pơplih phrâo tui yơh.

 

Thun anai 71 laih, 36 thun Ping gah, ơi Ma Phương (Y Nhi – djuai ania Bơnông) [ơi [ôn Đôn, să Krông Na, tơring glông {uôn Đôn, tơring ]ar Daklak găn rơgao 2 rơnuk blah ngă kơdo\ng glăi ayăt.

 

Jai pơdah tơlơi tơnap mơng neh wa [ơi hơdôm bôh plơi pla kual }ư\ Siăng amăng rơnuk blah ngă, `u jai pơpu\ noa yôm mơng tơlơi rơnuk rơnua, pơplih phrâo hăng pơđ^ kyar kah hăng hrơi anai.

           

“Rơnuk [ing gơmơi đưm tơnap biă, blah ngă bôh [ôm bôh phao hmư\ na nao. Tơlơi hơd^p mơda tơnap tap biă, rơnuk anun tơnap biă hơd^p gah yu\ tơlơi kơp^ pet mơng ayăt Mi, Nguỵ, gơ`u kom pô, [u dưi ngă đang hmua hơdơ\ hor hu^ pô je# giăm hăng cộng sản, hăng Việt Minh.

 

Truh hrơi lo\n ia tlaih rơngai abih bang le\ plơi pla do# hu^ kơ Fullro do# kơdo\p amăng dlai. Truh hrơi hơdră bruă pok pơhư, lom anun mơnuih [ôn sang dưi ngă đang hmua tui hluai pô.

 

Mơng anun mơnuih [ôn sang mơng djop [ong huă, tơlơi bơwih [ong mơnuih mơnam [ơ [rư\ pơđ^ kyar.

 

Ră anai [ing ta hmâo laih jơlan tuh kơ su, hmâo sang hră, hmâo sang ia jrao, s^ mdrô nao rai gơnam tam, hmâo rơdêh thut, rơdêh krua, hrăm hră tum djop…

 

Ping gah kơnuk kơna gum djru, tơlơi anun le\ klă biă amăng tơlơi rơnuk kâo lăng [uh.”

 

Ơi Ble (hơdip [ơi jơlan Nguyễn Văn Cừ, Pleiku), mơnuih apăn bruă hơđăp amăng Gong pơdah rup Gialai brơi thâo, tơdơi kơ thun 1975 truh ră anai, plơi prong hơmâo lu tơlơi pơlih phrâo amăng tơlơi bơwih [ong huă – mơnuih mơnam.

 

Plơi prong Pleiku rin rơpa hlâo adih, ră anai jing plơi prong gưl 1, lu tơring glông jai hrơi hơmâo lu tui să plơi pla phrâo. Mơnuih djuai ania [iă amăng djop plơi pla lêng kơ hơmâo asơi huă a`ăm [ong, hơmâo kông ngăn djă pioh hơdip jơnap tui, bruă mă, tơlơi hơdip pơplih tui na nao:

 

Hlâo kơ thun 1975, neh met wa amăng tơring c\ar tơnap tap, hơdip rơmon ako\n rin. Ră anai, [u kơ[ah hơge\t dong tah, lu sang ano\ pơdrong asah, ană bă dưi hrăm hră truh anih. Lu c\ơđai hrăm hră giong glăi mă bruă amăng tơring c\ar.

 

Ơi K Uyn, [ơi plơi Pô La, să Phi Liêng, tơring glông Đam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng pơsit:

           

“Tơdơi kơ tlaih rơngai truh ră anai tơlơi hơdip mơng neh wa jai hrơi jai đ^ kyar rơđah biă. Hơdôm ring bruă apui lơtr^k, jơlan nao rai, sang hră, sang ia jrao dưi hmâo Ping gah hăng Kơnuk kơna lăng ba tuh pơplai.

 

}ơđai muai amăng plơi dưi nao sang hră djơ\ thun. Tơlơi hơd^p neh wa jai hrơi jai đ^ kyar hơđong, djop mơnuih [u hmâo do# ah gơnang mơ\ hmâo gơgrong mă pô pơplih hơdră phun pla.

 

Hơdôm blah hmua pơdai dưi pơplih jing đang kơ phê pơjeh phrâo hmâo lu bôh. Rim ektar đang kơ phê neh wa bơwih brơi hmâo mơng 7 truh kơ 8 tơn. Bruă mă yua bôh thâo phrâo amăng bruă bơwih [ong huă jai hrơi jai dưi hmâo neh wa đing nao.”

 

Ayong K Dực, sa c\ô mơnuih thâo hră [ơi să Liên Đầm, tơring glông Di Linh, tơring c\ar Lâm Đồng, thâo rơđah pran gơgrong mơng gơ`u pô amăng rơnuk lo\n ia rơngai:

 

Le\ mơnuih hơdip amăng rơnuk rơngai, kâo dưi hrăm hră truh anih. Kâo pô ăt baạơlan hlâo  na nao amăng pơđ^ kyar bơwih [ong huă, ngă tui djơ\ tơlơi c\râo trun, hơdră bruă mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna.

 

Hro\m hăng anun dong hyu pơtô pơblang, pơtrut pơsur neh met wa amăng plơi pla hrăm tui hơdôm hơbô| bruă pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong huă hăng pla phun kyâo boh troh laih dong rông hlô mơnong kiăng kơ hơmâo dong prăk pơhrui hrưn đ^ amăng tơlơi hơdip. Bơ bruă djă pioh gru grua, ră anai ăt hơmâo lu tơlơi pơplih phrâo samơ\ neh met wa ăt djă pioh na nao gru grua yôm phara kơ djuai ania pô.

 

45 thun tơdơi kơ tlaih rơngai tơlơi hơd^p mơda djuai ania Hơdang, mơng plơi pla Kontum hmâo tơlơi pơđ^ kyar hloh.

 

Djuai ania Hơdang thâo tơngia kơ Ping gah hmâo ba glăi laih asơi huă, băn ao, ba glăi bơnga] bôh hră hăng tơlơi đăo gơnang kơ djuai ania pô.

 

Ơi A Jar, thun anai 73 thun, sang pơ\ plơi Đôn, să Vinh Quang, plơi prong Kontum, tơring ]ar Kontum thâo hluh dơlăm hloh noa yôm gru grua hrơi tlaih rơngai abih bang kual dơnung dêh ]ar pơlir hơbit lo\n ia lơ 30/4/1975:

           

“Tơdơi kơ tlaih rơngai truh kơ ră anai [ing ]ơđai muai, ană amôn hmâo hrăm abih gưl hăng hmâo sa dua hrăm truh đại học, dlông hloh đại học dong, thạc sĩ ăt [u [ia\ mơn.

 

Anun gơnang kơ hơdră pơtrun, hơdră bruă mơng Ping gah lăng ba biă neh wa [ing ta.

 

Dưi hmâo tơlơi pơplih phrâo kah hăng ră anai le\ gơnang kơ Kơnuk kơna, gong gai lăng ba truh djuai ania [ing gơmơi kah hăng tơlơi Wa Hồ lăi djop mơnuih leng kơ hmâo asơi huă, hmâo ao ]ut leng kơ dưi hrăm hră.

 

Tơlơi anun ngă [ing gơmơi mơ-ak biă, hơdor na nao kơ Ping gah, Kơnuk kơna, gong gai anai. {ing gơmơi [uh yâu mơ-ak biă, jơnam biă.”

Siu H’ Prăk – Siu Đoan: Pô ]ih pơblang