Tong ten hăng bruă man gŏ lŏn hơdôm hơpluh thun hăng anai laih, yă Lương Thị Hòa hăng ơi Lâm Hùng Sổi-2 čô mơnuih kơhnăk gru grua đưm lu thun laih ƀơi plơi man gŏ lŏn Bình Đức, ră anai plơi plơi Phan Hiệp, să Bắc Bình, tơring čar Lâm Đồng jing kah hăng phun kyâo pơprong tha rơma laih amăng plơi pơkra ming gơnam man gŏ lŏn. Hăng ñu lĕ anŏ yom mơ̆ng bruă man gŏ lŏn Bình Đức ƀu kơnong lăi nao gru grua tơlơi đăo kơ yang rơbang djuai ania Čăm đôč ôh dŏ jing sa tơlơi ră ruai kơ tơlơi gir run kret kruai djă pioh bruă mă pơkra ming amăng rơnuk ia rô lu gru grua phrâo ră anai, ƀu thâo dŏ ha dơnong ôh. Yă Lương Thị Hòa brơi thâo:

“Kâo hrăm bruă anai mơ̆ng yă Đặng Thị Qúa, ñu pơtô brơi kâo, kâo hlong ngă tui, ngă djơ̆ hrup ñu pơtô, kiăng pơčeh phrâo dơ̆ng lĕ khom tơña glăi ñu dơ̆ng. Kâo hrăm dơ̆ng mơ̆ng thun 1978-1979”.

Ơi Lâm Hùng Sổi lĕ kah pơpha:

“Hlâo adih plơi anai hơmâo 120 boh bơbung sang ngă bruă man gŏ lŏn, ră anai dŏ aka truh mơ̆n 20 boh sang. Yua kơ lơ̆n či mă man gŏ lơ̆n jai hrơi ƀiă tui, hyu ĕp ƀu hơmâo dơ̆ng tah. Hlăk anun bruă pơkra gŏ lơ̆n hơmâo prăk ƀiă mơ̆n, ră anai kơnong ngă bruă ĕp prăk mă bruă hrơi đôč”.

Plơi pơkra gŏ lơ̆n Bình Đức hơmâo mơ̆ng sui laih, lir hơbit hăng tơlơi hơdip mơda, tơlơi phiăn juăt đưm djuai ania Čăm. Bruă pơtô glăi dưi ngă tui kah hăng sa tơlơi ră ruai glăi hăng ngă tui lĕ “Amĭ pơtô glăi kơ ană hrăm pioh”. Hăng plă tơngan thâo mơbruă laih anun yak rơbat, tơkai dar djơ̆ bơkơnar, jum dar kơƀang dưm lơ̆n khur, lơ̆n krăi, ƀing mơnuih kơhnăk gru đưm pơjing rai mơ̆ng sa tơlô̆ lơ̆n đôč, hlong jing gơnam yua, gŏ amŏ, čơlŭ mong hiam rô̆.

          Hăng rơnoh yom phara biă mă, kơnôl  29/11/2022, Grup mơnuih rơgơi kơhnâo, Pơtô hrăm hăng Gru grua mơ̆ng Sang gum hơbit djop dêh čar (UNESCO) čih yap bruă pơkra ming gơnam yua hăng lŏn, man gŏ lơ̆n mơ̆ng djuai ania Čăm amăng hơdrôm hră djă pioh gơnam gru gru bơngăt jua mơnuih mơnam lŏn tơnah, kiăng pơgang pioh ječ ameč mơtam yơh. Anai lĕ tơlơi pơtong rơđah, anŏ pơpŭ pơyom mơ̆ng rŏng lơ̆n tơnah pioh kơ sa mơta gru grua hiam, samơ̆ ăt kah hăng sa tơlơi pơtă pơtăn pioh kơ djop mơnuih thâo hluh anŏ tŭ yua yom mơ̆ng kông ngăn gru grua đưm, mơ̆ng anun ĕp hơdră pơhlom pơgang, djă pioh gru grua djuai ania mơ̆ng đưm.

 Ră anai, amăng mông lơ̆n ia ta hlăk pơtrut ba yua boh thâo ia rơgơi mrô, plơi man gŏ lơ̆n Bình Đức ăt hlăk pơblih tui mơ̆n. Rơnuk hlăk ai čơđai rơnuk anai, jing ƀing amra pơblih tơlơi pơmin, ba yua boh thâo ia rơgơi mrô amăng bruă wai pơgang pioh hăng ba gơnam pơkra mơ̆ng lơ̆n khur, lŏn krăi, bruă man gŏ lŏn djuai ania Čăm Bình Đức tơpưn nao pơ ataih hloh.

Amai Xích Mai Chi tơkeng rai amăng sang anŏ lu rơnuk laih pơkra gơnam čơlŭ mong, gŏ lơ̆n, juăt laih mơ̆n hăng mơnâo ƀâo mơ̆ng lơ̆n krăi, lơ̆n khur sit čuh ur amăng apui pơjing gŏ amŏ. Samơ̆ pơhrua kơ bruă čuh apui djuh kah hăng hlâo, ră anai ñu kơsem min man pơkra tơpur čuh hăng apui hơdăng; pơhrua nao bruă kơnong sĭ brơi kơ ƀing juăt hyu blơi sĭ glăi hlâo adih, ră anai ñu pơdah gơnam sĭ mơdrô pơƀuh amăng tơlơi pơhing mơnuih mơnam facebook, Youtube, Zalo pioh pôr pơthâo laih anun tŭ mă lu tơlơi rơkâo blơi amăng dêh čar hăng mơ̆ng tač rơngiao.

“Sang anŏ gơmơi tong ten hăng bruă pơkra man gŏ lŏn mŏng sui laih. Rơngiao kơ gơnam pơkra ming juăt man kah hăng gŏ lơ̆n, gŏ pioh hơtŭk ƀañ, gŏ hơtŭk ia če hăng gŏ lơ̆n…kâo pơdah amăng tơlơi pơhing tơlơi čih, rup video lăi pơthâo gơnam pơkra ming amăng tơlơi pơhing mơnuih mơnam. Yua kơ anun, khul tuai thâo hăng blơi lu hloh. Pơkă dưm dưm rim blan, kâo sĭ hơmâo 200 mơta gơnam djop anih blơi amăng dêh čar”.

Hơdôm črăn rup video mă glăi mông ta pơpao lơ̆n, man gŏ, pơjing rup, truh pơ čuh amăng apui…jing ƀu kơnong tơlơi ră ruai kơ bruă ngă, pơkra gŏ lơ̆n mơ̆ng djuai ania Čăm đôč ôh, dŏ djru ba gơnam pơkra hăng lơ̆n krăi pơjing čơlŭ mong gơnam yua plơi Bình Đức hyu ataih hloh, tơbiă mơ̆ng tơring tơrang plơi pla ta pô, dưi truh pơ anih blơi yua ataih hloh, prong hloh.

Hrŏm hăng tơlơi kiăng anun, amai Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, sa čô ană bă plơi pơkra čơlŭ mong Bình Đức ăt hơmâo pioh glăi, tŏ tui bruă amĭ ama pơkra ming gơnam yua mơ̆ng lơ̆n krăi. Tui hăng amai Vôn, lơ̆m gơnam pơkra ming mơ̆ng gơñu pô, pơjing rai dưi hơmâo tuai mut lăng hmư̆ tơlơi ră ruai phun tơdŭ kơ gru grua hiam, rơnoh yom mơ̆ng ñu đĭ tui mơ̆n hăng ngă bruă hơđong kơjăp hloh pơkă hăng bruă hyu sĭ mơdrô kah hăng mơ̆ng anai pơ klôn, juăt ngă.

“Mơ̆ng đưm hlâo lu sang anŏ pơkra gŏ lơ̆n amăng plơi Bình Đức kơnong sĭ mơdrô tui tơđar đôč, anih blơi amăng sang čơ anet, sĭ kơ ƀing hyu mơdrô blơi, sĭ glăi, ră anai pok pơhư prong hloh pơdah amăng tơlơi pơhing atur mrô, čih anăn lăi pơthâo, arăng rơkâo blơi, mơ-it prăk amăng mrô laih anun ta mơ-it nao gơnam tui anih arăng pơthâo brơi, ba glăi boh tơhnal lu hloh, laih anun pơtong rơđah rơnoh yom mơ̆ng bruă pơkra gŏ lơ̆n Bình Đức”.

Ơi Trần Quốc Tuấn, Kơ-iăng Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang să Bắc Bình, tơring čar Lâm Đồng brơi thâo, thun blan laih rơgao, să hơmâo rơkâo prăk čan mơ̆ng Jơlan hơdră dêh čar djru pơđĭ kyar bơwih ƀong huă amăng kual mơnuih djuai ƀiă, djru ba pơtô pơhrăm bruă mă, tuh pơ alin blơi gơnam yua mă bruă, pơkra ming hăng pơtrut ba yua mrô amăng plơi pla pơkra ming. Hrŏm hăng anun, să đing nao blơi gơnam yua pôr tơlơi pơhing, pơdah thâo hrăm ngă Livestream sĭ gơnam, pôr pơthâo gơnam sĭ mơdrô amăng atur ia rơgơi mrô brơi kơ mơnuih ƀôn sang amăng plơi.

“Ră anai, plơi pơkra gŏ lơ̆n Čăm Bình Đức hơmâo anăp pơđĭ kyar klă, gru gơnam pơkra ming, hơbô̆ hiam, lu mơta, djơ̆ anŏ kiăng pơ anih sĭ mơdrô blơi lu hloh. Yom hloh dơ̆ng bruă pơkra ming gơnam gŏ lơ̆n anai dưi djă pioh hăng tŏ tui yua ƀing hlăk ai rơnuk anai pôr pơthâo lu hloh sĭ mơdrô amăng atur ia rơgơi mrô, plăng tơlơi pơhing mơnuih mơnam”.

Yua hơmâo anih pôr tơlơi pơhing amăng plang internet, gơnam pơkra ming gŏ lơ̆n plơi Bình Đức, ră anai plơi Phan Hiệp, să Bắc Bình, tơring čar Lâm Đồng dưi hơmâo lu mơnuih thâo. Bruă ba gơnam pơkra hăng lơ̆n khur pơdah thâo amăng plang tơlơi pơhing ia rơgơi mrô lĕ pơjing atur anih anom sĭ mơdrô hơđo1ng kơjăp, pioh ră ruai glăi bruă plơi pla, bruă pơkra ming hăng tơlơi đăo kơ yang rơbang gru grua đưm djuai ania Čăm dưi djă pioh hăng tơpưn nao pơ ataih hloh.