Ƀrô tal anai, Măng Đen pơphun lu bruă gru grua - čơkă tuai mơak phara, či pơƀuh rup anih anom hăng pơhưč tuai hyu ngui. Tơlơi lăp đing nao lĕ jơlan hơdră adoh suang “Măng Đen - Kơtư tơpưn đĭ ataih hloh” pơphun amăng mơmot lơ 30/4 ƀơi Tơdron lăk, hơmâo pơnah mlăi lơ̆m 10 mông mơmot hrơi anun hlao.

Rơngiao kơ anun, tơlơi ngui ngor rŭi hyu ƀơi jơlan hơmâo pơphun amăng hơdôm hrơi, lơ 25/4, 30/4 hăng 1/5 ƀơi jơlan prong 24, hăng bruă rơbat pơtrui, atông čing, suang hăng pơbưp ngui ngor nao rai. Mơ̆ng lơ 25/4 truh 2/5, sang čơ gơnam mơ̆ng hmua hăng phun jrao akha Măng Đen pơƀuh hơdôm mơta gơnam hmư̆ ư kah hăng añăm, hơbơi, boh troh, phun jrao akha, gơnam OCOP, pơdă sĭ ƀơi anăp hăng livestream amăng plang mơnuih mơnam ta ngui.

Lơ 2/5, Hrơi mơnong ƀong huă Čơ Măng Đen hơmâo pơdă lu añăm ƀong jơman hmư̆ hing kơ ƀing tuai rơnguai. Rơngiao kơ anun, ƀing tuai hơmâo mơñum ia kơphê lŏn rơ-ot ƀơi Vườn nghệ thuật Măng Đen, ƀong mơñum lăng anŏ bâo mơnâo mơ̆ng glai rưng čư̆ siăng ƀơi anih čuă ngui drai ia Pa Sỹ ƀudah pơčeh kač rup anăn “Măng Đen amăng mơta adơi”.

Hơdôm hrơi giăm anai, adai ƀơi Măng Đen rơ-ơ̆, gêh găl kơ ƀing tuai nao čuă ngui, đih pơdơi. Amai Nguyễn Thị Phương, ƀơi ƀôn prong Hải Phòng nao pơ Măng Đen lăi: “Pơ anai hơmâo anih anom, jơlan nao rai hơdjă agaih biă. Bruă bơwih bơwang ƀơi Măng Đen kâo lăng ƀing ngă bruă čơkă tuai prăp rơmet brơi klă biă, hur har mơtăm yơh lơ̆m ba hyu ƀing tuai, anih dŏ đih pơdơi hai hiam, agaih biă. Phun kyâo rok tok hăng anih anom pơ anai ngă brơi kơ ta mưn mơak, djhôl amăng pran jua. Kâo hor či pơwơ̆t glăi tal dua dong mơn”.

Ră anai, 90% sang jưh tuai ƀơi să Măng Đen ƀu hơmâo anih dong tah amăng hrơi pơdơi lơ 30/4 hăng 1/5. Lu sang jưh tuai, homestay pơhrup pơkra ming anih anom, bơwih brơi klă hloh, hơmâo lu ƀiă mơnuih mă bruă laih anun hơmâo hơdră djru brơi đôč, ƀudah mă prăk rơgeh ƀiă, thâo kơđô thim. Bruă pơagaih anih anom, hơdjă mơnong ƀong huă hăng pơgang apui ƀong sang ăt hơmâo lăp đing nao. Amai Nguyễn Thị Thùy Trang, pô sang Sóc’s House brơi thâo, sang jưh tuai anih đih pơdơi ƀing ñu hơmâo pơkra, pơhrup anih hiam yơh či čơkă tuai amăng hrơi pơdơi: “Sang jưh tuai mơ̆ng gơmơi hơmâo čơkă tuai rơkâo apah anih dŏ sui mơ̆ng anai 1 blan laih, laih anun hrơi pơdơi pơ anăp anai truh 17 anih, bă ƀhiao yơh, ƀu bit anih dŏ dong tah. Anih đih pơdơi mơ̆ng gơmơi ăt prăp lui laih djŏp bruă bơwih brơi, pơhmutu kah hăng ƀong mơñum, hyu sem lăng mơ̆ng ƀing tuai”.

Ƀu kơnong Măng Đen đôč ôh, ƀơi să Kon Plông, tơring čar Quảng Ngãi (tơring glông Kon Plông, tơring čar Kon Tum hơđăp), sa anih gru grua - ƀong huă phrâo glăk hơmâo pơkra giong, ƀuăn amra jing anih pơdơi pơhưč pran jua biă. Anih gru grua hăng ƀong huă Đông Trường Sơn ƀơi đang kyâo hngo rôk tui jơlan prong 24, ataih mơ̆ng Măng Đen rơbêh 20km, prong năng ai 2,7ha.

Anih anom pơ anai hơmâo pơsit jơlan đĭ kyar pơlir hăng gru grua mơ̆ng djuai ania ƀiă, hơmâo wơ̆t mơnong ƀong huă ia mơñum hmư̆ ư bơwih brơi kơ ƀing tuai. Ră anai hơmâo pơdă laih 12 jơgăn gơnam mơ̆ng hmua, gơnam ƀong huă ia mơñum hăng gơnam mơñam hăng mrai; anih gah rơngiao hơmâo pơdong, pơhrup hiam pioh či ngui adoh suang, pơdong rơnưh, ngui ngor.

Ơi Đặng Đình Toán, Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Kon Plông brơi thâo, ƀơi anăp kiăng đĭ kyar čơkă tuai pơlir hăng gru grua mơak mơ̆ng plơi pla, gong gai să Kon Plông čih pơkra hlâo hơdră ngă bruă, ƀơ ƀrư̆ pơkra gơnam bơwih brơi bruă čơkă tuai amăng plơi pla. Tui hăng ñu, lu tơlơi rơđah rơđông hơmâo pơƀuh hlao amăng hrơi pơdơi thun anai: “Amăng hrơi pơdơi lơ 30/4 hăng 1/5 anai, gơmơi hơmâo prăp rơmet bruă ngă lơphet pơƀuh plơi tuai čuă ngui hăng hơdôm anih hyu ngui amăng čroh hnoh glai klo. Amăng anun, gơmơi pơƀut ngă 3 bruă hlâo: Lăi pơthâo anăn plơi čuă ngui Kon Plông; dua lĕ lăi pơthâo mă yua Anih gru grua hăng gơnam ƀong huă Đông Trường Sơn. Klâo lĕ lăi pơthâo anih čơkă tuai hyu lăng glai klô, čroh hnoh mơ̆ng Anom ngă ƀong hrŏm če hơdjă Đông Trường Sơn”.

Tui hăng Gơnong bruă Gru grua, Bơkjăp drơi jăn hăng Tuai čuă ngui tơring čar Quảng Ngãi, amăng 3 blan akŏ thun 2026, tơring čar hơmâo čơkă rơbêh 1,74 klăk wơ̆t tuai; tuai mơ̆ng čar rơngiao hơmâo năng ai 28.200 wơ̆t, đĭ 51%. Prăk pơhrui mơ̆ng bruă čơkă tuai him lăng hơmâo 1.570 klai prăk, dưm dưm hăng 38% mrô ba tơbiă amăng thun.

Amăng djŏp mơta tơlơi anun, Măng Đen jing anih hmư̆ ư biă, lơ̆m lu wơ̆t pơphun ngui ngor, jơnum prong mơ̆ng akŏ thun mơtăm, kah hăng Rơwang hrơi tơjuh Gru grua - Tuai hyu ngui Măng Đen laih anun Bơyan bơnga anh đào 2026, pơhưč lu tuai nao ngui. Bruă pơtruh čơkă tuai “glai rưng - ia rơsĭ” plah wah Măng Đen hăng hơdôm anih čuă ngui kah hăng Lý Sơn, Sa Huỳnh glăk pơtrut tui boh tŭ yua mơn.

Ơi Nguyễn Hoàng Giang, Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Quảng Ngãi brơi thâo, kiăng hơmâo tơlơi ngă hrŏm kjăp, prăp lui hlâo djŏp tơlơi kiăng laih anun čih pơkra giong tơlơi pơtrun, hơdră djru đĭ kyar klă hloh bruă čơkă tuai hyu ngui ƀơi Măng Đen: “Hơdôm boh să Măng Đen, Kon Plông tơring čar Quảng Ngãi (tơring glông Kon Plông, tơring čar Kon Tum hơđăp) jing sa amăng hơdôm plơi pla mơ̆ anom bruă gru grua bơkjăp drơi jăn hơmâo lu tuai nao ngui hloh. Pơ anai hơmâo 95% lĕ mơnuih djuai ania ƀiă hơmâo gru grua hiam phara. Bruă čơkă tuai pơ anai đĭ kyar nao hrŏm hăng tơlơi ƀing tuai rai ngui lu, sĭ mơdrô, bơwih ƀong amra hơmâo hơmăi prăk kăk mơn mơ̆ng anun. Kâo kiăng ƀing gih khŏm ngă hrŏm hloh, pơčrông lăng, lăng glăi mơ̆ng tơlơi pơtrun truh kơ hơdră djru, laih dong bruă ngă hră hlao. Lơ̆m ƀing ta dŏ hrŏm gum pơčrông sai, ƀing ta dưi thâo prăp rơmet, hơmâo djŏp anŏ gêh găl či ngă bruă. Tơdah ƀing gih hơmâo sa bruă či ngă rơđah rơđông jing huăi dŏ tơguan pô pơkŏn, khin hloh amăng bruă anai laih anun kiăng ƀing gih pơđing nao hloh dong”./.