Yă Nguyễn Thị Sắn do amăng plơi Tịnh Mỹ, să Hồng Thái, tơring čar Lâm Đồng (kual tơring glông Bắc Bình, tơring čar Bình Thuận hơđăp) brơi thâo, amăng djop ƀañ gru grua mơng djuai ania Čăm, ƀañ rơya hơmâo pơkra tong ten hloh hăng rơngiă lu hrơi mông. Kiăng kơ hơmâo ƀañ rơya lăng hiam, mơnuih pơkra ƀañ kiăng găn rơgao lu mơta bruă phara mơn. “Kiăng ƀañ rơya kiăng hơmâo djop gơnam pioh pơkra: hơmâo boh mơnŭ, tơpung braih điô̆, sik. Kiăng ƀâo hiam kiăng hơmâo rơya, hơmâo vani ƀañ dong. Tê̆t tui phiăn juăt ƀu kơƀah ôh ƀañ rơya anai, mah ngă hơget lêng kơ kiăng hơmâo ƀañ rơya pơyơr đĭ ơi yă”.

Amăng tơlơi djuai ania Čăm, ƀañ rơya arăng juăt iâu lĕ “ginrong laya”. Hăng “ginrong laya” arăng pơblang lĕ ƀañ rơya hơmâo ha mơkrah kar hăng griang areng-ginrong, ha mơkrah kar hăng rơya-laya. Anai lĕ ƀañ ƀong pơlir hăng djuai ania Čăm hăng jing gơnam tơkuh nao rai gru grua djuai ania Čăm amăng djop rơnuk.

Tơdơi kơ pơgiong djop mơta, hơdôm boh ƀan hơmâo pơkra rai mơng hơdôm gơnam juăt hơmâo amăng tơlơi hơdip samơ̆ ƀong ñu ƀâo hiam, mơbah ñu amuñ yua pơkra mơng điô̆ hăng boh mơnŭ. Hăng mơnuih djuai ania Čăm, ƀañ rơya ƀu djơ̆ kơnong lĕ gơnam pioh pơyơr đĭ yang rơbang, ơi yă đôč ôh mơ̆ ăt lĕ hơdră gru grua, gơnam pơjing rai gru grua yôm phara mơng djuai ania. Samơ̆, amăng tơlơi hơdip phrâo ră anai, lu sang anŏ djuai ania Čăm ƀu hơmâo hrơi mông pioh pơkra ƀañ anai, ƀing gơñu lêng kơ rơkâo arăng pơkra pioh yua amăng hrơi ngă yang, tê̆t gru grua djuai ania.

Mơng tơlơi sit nik ƀơi plơi pla, hơdôm thun giăm anai yă Đàng Thị Mãi, dŏ amăng plơi Tịnh Mỹ, să Hồng Thái, tơring čar Lâm Đồng hơmâo pơtum pơƀut đah kơmơi hơmâo tơngan rơmoăn rơmĕ mut hrŏm bruă pơkra ƀañ sĭ kơ arăng. Blung hlâo, kơnong hơmâo sa, dua čô mơnuih rơkâo blơi amăng plơi pla, ƀơƀrư̆ jai hơmâo lu mơnuih thâo, anun ƀañ rơya Tịnh Mỹ hơmâo lu mơnuih rơkâo blơi amăng tơring čar kah hăng pơkŏn dong.

Yă Đàng Thị Mãi brơi thâo dong, ƀu djơ̆ kơnong mơnuih djuai ania Čăm rơkâo blơi đôč ôh ăt hơmâo wŏt Yuăn, sit biă ñu amăng bơyan ngui ƀong tê̆t. Ñu pơkra ƀañ yua kơ hor djă pioh bruă pơkra gơnam gru grua: “Sa kilogam tơpung pơkra rai 40 boh ƀañ, sĭ mơdrô 600.000 prăk, amăng anun, prăk apah mơnuih pơkra ƀañ 200.000 prăk sa čô, mơnuih hơna ƀañ apah ñu lu ƀiă. Laih dong đa hơmâo mơnuih rơkâo blơi 10 kĭ, prăk apah mơnuih pơkra truh 2 klăk prăk, duh hĭ prăk pơkŏn, ƀing gơmơi dŏ glăi 1 klăk. Biă ñu lĕ bruă anai kiăng djă pioh bruă pơkra gơnam hăng hơmâo dong prăk pơhrui brơi ƀing neh wa”.

Mơng tơngan rơmoăn rơmĕ mơng ƀing đah kơmơi djuai ania Čăm, rĭm boh ƀañ rơya hơmâo pơkra rai jing sa wŏt dong gru grua djuai ania Chăm ngă mơdưh, pơtô glăi, ƀu hơmâo hơdrôm hră čih pioh mơ̆ hăng ia ƀâo mơnâo laih dong tơlơi bơră ruai glăi mơng apur tơnă hơbai. Kiăng djă pioh bruă pơkra ƀañ rơya gru grua, djru brơi adơi amai djuai ania Čăm ƀơi plơi Tịnh Mỹ hơmâo dong prăk pơhrui, amăng tong krah blan 6 rơgao, Khul pơlir đah kơmơi să Hồng Thái, tơring čar Lâm Đồng hơmâo ba tơbiă hơbô̆ bruă “Đah kơmơi pơphun bơwih ƀong-djă pioh bruă pơkra ƀañ rơya gru grua”.

Yă Mạch Thị Xuân Thùy, Khua khul pơlir đah kơmơi să Hồng Thái brơi thâo, mut hrŏm hơbô̆ bruă anai hơmâo 10 čô ding kơna. Hơbô̆ bruă anai ƀu djơ̆ kơnong lĕ djru brơi tơlơi bơwih ƀong huă đôč ôh ăt lĕ hơdră ngă bruă tong ten tui tơlơi pơplông rơgơi pơtô ba mơnuih ƀôn sang, bruă đah kơmơi djru tơdruă pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, pơjing sang anŏ yâo mơ-ak hăng ngă tui tŭ yua akŏ bruă djru đah kơmơi pơphun bơwih ƀong rơwang thun 2026-2035. “Hluai tui hơbô̆ bruă anai Khul pơlir đah kơmơi să ăt amra tŏ tui gum hrŏm hăng đah kơmơi amăng bruă anun lĕ: pơtop hrăm; djru brơi gơnam pơkra blung a hăng pơkra hruh adung anăn apăn gơnam; pơlir bruă sĭ gơnam kah hăng jơlan gah mă yua boh thâo mrô amăng lăi pơthâo hăng sĭ mơdrô; ƀơƀrư̆ pơjing anăn apăn ƀañ rơya gru grua plơi Tịnh Mỹ, să Hồng Thái”.

Gru grua tơnă hơbai mơng djuai ania Čăm pơlir hăng bruă ngă yang. Rơngiao kơ ƀañ rơya mơng djuai ania Čăm ăt hơmâo ƀañ tek, ƀañ ĭt, ƀan sakaya…kiăng kơ pơyơr đĭ yang rơbang, ơi yă, amăng hrơi ngui ƀong tê̆t; hrơi ngă yang tui tơlơi đăo. Ƀañ rơya mơng djuai ania Čăm ƀơi tơring čar Lâm Đồng ăt hơmâo anŏ phara mơn. Ƀañ rơya mơng plơi Tịnh Mỹ glăk hơmâo pơjing lĕ gơnam OCOP blung a amăng să Hồng Thái tơdơi kơ pơmut hrŏm anih anom./.

 Đoàn Sĩ /VOV thành phố Hồ Chí Minh