VOV4.Jarai - Rơngiă dlai, ngă sat tui dlai klô, dlăk jing bôh nik hmâo [ơi kual Dăp Kơdư hăng lu anih anom pơkon amăng đơ đam dêh ]ar ta.

Ngă hơget kiăng pơgang hăng pơlar dlai klô ba glăi bôh tơhnal le\ jing tơlơi ba tơbiă prong, dưi hmâo Ping gah, Kơnuk kơna hăng hơdôm gưl gong gai [ơi hơdôm bôh tơring ]ar đing nao phun e\p jơlan pơsir.

Bôh nik [ơi tơring ]ar Kontum, anih hmâo lu dlai klô hloh kual Dăp Kơdư brơi [uh, pơđ^ tui prăk pơhrui glăi, pơphư prong hơdôm jơlan gah bơwih [ong kơ plơi pla hơd^p giăm dlai klô, hăng hơdră ngă pơhư\] hloh, ba glăi bôh tơhnal hloh.

Pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam lăi nao kơ sa dua mơta tơlơi pơplih blung a lăp pơtrut pơsur, [ơi să Đak Psi, tơring glông Đak Hà, anih amra jing pok phun kiăng tơlơi hơd^p mơda mơng dlai klô hăng tơlơi hơd^p mơnuih [ôn sang jing sa kual dlai klô kơja\p phik.

Plơi Krong Duôn, să Đak Psi hmâo giăm truh ha rơtuh bôh sang ano#, anih do# [ơi hơdôm kơ]ong kơdư rôk tui jơlan să Đak Đrinh – Đak Psi.

Do\ng [ơi guai glông jơlan, hmư\ jua ia rô ơ-uk, pơphun mơng jơlan rôk tui plơi, tu\ mă ia [ơi hơdôm blah dlai klô gah hlâo ia, pruih pơđoh kơ hmua pơdai gah tơkai ia.

Ako# ia jơngeh [ơha] kuh thun do# djru neh wa amu` ame\ tuh pơplai dong hơdôm jơlan gah bơwih [ong s^ mdrô phrâo.

Kah hăng Ayong A Diện, hmâo pơđoh laih ia mơng hnoh ia glăi pơ\ sang, pioh pruih kơ đang hmua hăng pioh rông mơnu\, bip hăng un dlai dong.

A Diện pơ-ư pơ-ang, hơdră ngă phrâo le\ yua kơ să pơtô brơi, prăk pok pơhai le\ yua kơ keh prăk pioh bơwih [ong mơng đang kyâu [ơi plơi brơi ]an:

“Hơdôm hrơi rơgao kâo ngă tui laih hơdră pơdo\ng đang war pioh rông hlô. Hăng hơdră anai blung hlâo le\ djru kâo pơplih hơdră ngă [ong, ]ang rơmang tơlơi hơd^p mơda amra hơđong hăng đ^ tui rơnoh prăk pơhrui glăi kơ sang ano#.

Abih bang mrô prăk kâo tuh pơplai pơdo\ng war rông hlô, pơnăng war jum dar hăng djuai hlô rông… le\ abih bang 13 klăk prăk. Anai le\ mrô prăk yua kơ plơi brơi kâo ]an hăng ngă gal brơi kâo ngă tui hơdră rông un”.

Dlai gah hlâo ia dưi apah prăk pơgang

Đak Psi hmâo 5 bôh plơi hăng 470 bôh sang ano# ]ơkă wai lăng giăm truh 6 rơbâo 500 ektar dlai klô, rim thun ]ơkă mă giăm truh 5 klai prăk pơgang dlai klô. Amăng anun, 470 bôh sang ano# ]ơkă mă [ơi anăp rơbêh kơ 3 klai 500 klăk prăk.

5 bôh plơi ]ơkă mă 1 klai 500 klăk prăk. 30% amăng mrô anai, dưm dưm hăng rơbêh kơ 400 klăk prăk amăng sa thun, dưi hmâo plơi pla yua pơdo\ng keh prăk, brơi hơdôm bôh sang ano# amăng plơi ]an pioh pơhư prong hơdră bơwih [ong.

Amai Lê Thị Loan [ơi thôn 3, brơi thâo ano# klă mơng keh prăk le\ prăk tla kơmlai, rim tal ]an leng kơ dưi pơhra\m anun hơdôm bôh sang ano# hơđong pran jua tuh pơplai:

“Kah hăng kâo le\, kâo [u dưi do# tơguan ]an prăk phrâo blơi un ôh mơ\ kâo nao blơi hlâo. Yua anun yơh, truh hrơi dưi ]an prăk rơgao hăng anai rơbêh kơ sa blan pu\ un klai kâo hmâo giăm truh 40kg sa drơi laih. Tui anun sit `u amăng ha thun kâo dưi s^, hmâo prăk kiăng tla glăi kơ plơi”.

Rông bip, sim hăng un dlai klai le\ hơdôm hơdră blung a dưi tuh pơplai mơng keh prăk bơwih [ong mơng hơdôm bôh plơi să Đak Psi

Đak Psi le\ să hmâo lu dlai klô hloh tơring glông Đak Hà, tơring ]ar Kontum, hăng giăm truh 25.000 ektar dlai hăng lo\n đang pla kyâu. Anai ăt le\ sa amăng hơdôm anih anom [uh rơđah amăng jao dlai kơ plơi pla hăng lu mơta ngăn rơnoh pioh bơwih [ong mơng dlai klô.

Ră anai, rơngiao kơ ngăn rơnoh pơhrui glăi mơng hmua ia, đang phun pla, prăk pơgang dlai klô le\, rim thun hơdôm bôh plơi amăng să pơhrui hmâo năng ai `u 400 tơn rơbung ale, nua `u 2 klai 500 klăk prăk hrom hăng lu mơta gơnam pơkon amăng dlai. Kơnong kơ rơbung ale Đak Psi, glăk dưi pơsit pơjing kiăng jing gơnam OCOP mơng să.

Amai Lương Thị Kiều Nga – sa ]ô mơnuih s^ mdrô anet [ơi plơi Kon Kơ La (sa\ Đak Psi) brơi thâo, abih bang sang ano# bơwih [ong s^ mdrô hơpă [ơi să leng kơ pơhrui blơi rơbung, pơkra, phang krô hăng s^ kơ mơnuih hyu blơi s^.

Hơdôm thun hlâo adih, hơdôm sang ano# hlơi dưi hlơi ngă hăng abih bang gơnam tam leng kơ [u hmâo anăn păn sôh, ba hyu s^ kơ [ing hyu s^ mdrô, anun nua `u [u hơđong. Hmâo thun, rơbung krô hmâo nua truh kơ 200.000 prăk lom sa kg, samơ\ ăt hmâo mơn thun đa kơnong kơ 120.000 prăk lom sa kg.

Thun 2019, lom rơbung ale Đak Psi dưi pơsit jơlan gah anăn păn, pơdo\ng jing gơnam pha ra ha jăn, [ing hyu pơhrui blơi kah hăng amai Nga hmâo lăng [uh jơlan gah ngă phrâo hmâo ako# tlôn hloh:

“Bruă pơkra rơbung ale pha ra ha jăn le\ [ơi să phrâo ba tơbiă mơng thun hlâo đo#], anun [ing gơmơi ăt akă thâo hluh lu mơn. Pơ\ anăpo anai, lom djop thâo hluh laih le\, [ing gơmơi amra ngă tui [ơ [rư\ hăng gơgrong pô ba hyu s^ pơ\ hơdôm bôh [ôn prong”.

Tui hăng ơi Phan Văn Học, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih [ôn sang să Đak Psi, bôh tơhnal pơhư prong jơlan bơwih [ong đang kyâu mơng hơdôm plơi pla amăng să phrâo jing yak blung a, samơ\ hmâo pơjing laih tơhnal rơđah rơđông. Mrô tơlơi ngă soh gah dlai klô hro\ trun lu biă hăng [u [ia\ đang hmua dưi bluh đ^ glăi jing dlai klô:

“Ră anai, lo\n pla kyâu yua pioh ngă đang hmua mơ\ phun kyâu dlai bluh glăi, neh wa pioh glăi kiăng pơjing dlai klô hlao [u jah lui ôh.

Amăng thun phrâo rơgao să hmâo pel e\p glăi sa dua anih anom. Bơhmu `u kah hăng [ơi anăp Jơnum min, [ơi kơdư gah anăp adih, ih [uh, ăt rơbêh kơ 10 ektar dlai mơn hmâo bluh glăi laih.

Rơnu] thun anai amra jak iâu keh prăk pơgang dlai klô tơring ]ar nao pel e\p lăng, tơdah djop tơlơi gal le\ amra ba mut kual apah prăk pơgang dlai klô, jao kơ plơi pla do# giăm dlai klô anun pioh pơgang”.

Prăk apah pơgang dlai djru pơđ^ tui prăk pơhrui glăi, keh prăk bơwih [ong pla kyâu plơi djru hơdôm bôh sang ano# pơhư prong jơlan gah bơwih [ong s^ mdrô, hơdôm gơnam anơ anet mơng dlai jing gơnam pha ra kơ anăn păn hăng đang hmua dưi jao dlai kơ dlai klô… glăk jing yak pơphun lăp mơ-ak kơ bruă pơgang – pơlar dlai klô [ơi să Đak Psi, tơring glông Đak Hà, tơring ]ar Kontum.

Jơlan nao anai glăk dưi ngă pơhrôh đ^ hăng ba glăi bôh tơhnal dong lom hmâo tơlơi gum hrom mơng hơdôm bôh anom bơwih [ong, hăng hơdôm hơdră pel e\p phun dổi, phun bôh ]ong dưi mă rah bôh hăng dưi mă kyâu yua dong.

Anom bơwih [ong nao hlâo plơi pla yak to# tui tlôn, bôh tu\ yua mơng dlai pơgăn amra dưi pơhư prong, pơđ^ dlông; tơlơi hơd^p mơda plơi pla hăng tơlơi hơd^p mơda mơng dlai klô, hmâo tơlơi ]ang rơmang jing sa dlai klô je# giăm hăng jai hrơi jai mơta mơda, kơja\p phik./.

            Đình Tuấn pô ]ih – Siu H’ Prăk pô pơblang