VOV4.Jarai - Tơring ]ar Kontum le\ bah amăng gah pơngo\ mơng kual }ư\ Siăng. Amăng hơdôm thun blah ayăt Mi, anih anom anai le\ bruă blah kơtang t^t kơplah wah ta hăng ayăt. 45 thun tơdơi kơ tlaih rơngai abih bang kual Dơnung pơlir hơbit lo\n ia, Kontum hmâo ha tal yak rơgao tơlơi tơnap hrưn đ^.

45 thun tơdơi kơ tlaih rơngai abih bang kual Dơnung pơlir hơbit lo\n ia hăng tơdơi kơ 5 thun pơdo\ng, tơring glông guai lo\n ia Ia Hdrai gah tơring ]ar Kontum hmâo pơplih klă hiam laih.

Mơng kual blah ngă hăng dlai klô ]ư\ siăng [u hmâo mơnuih rô nao rai, Ia Hdrai ră anai jing kual lo\n pla phun kơ su hăng abih bang lo\n pla pơdơi jăng jai [ơi mrô 24.000 ektar.

Ayuh hyiăng phang kho#t jai kơtang tui kah hăng anga apui, mlăm le\ rơ-o\t tret jing tơlơi hu^ biă mơng khul ling tơhan ayăt hlâo adih ră anai dưi hmâo ara\ng jah agaih, pơke\ hăng kual lo\n anai pơplih jing ano# gal.

Ơi Trương Ly, Khua Jơnum min ding kơna, Sang bruă bơwih [ong mơnuih [ôn sang Sa ding kơna Kơ su }ư\ Mom Ray, mơnuih gum hrom pla hơdôm phun kơ su blung a [ơi kual lo\n anai, brơi thâo:

“Lom mơ\ phun kơ su [uh [o# [ơi anai truh kơ ră anai rơbêh kơ 10 thun laih phun kơ su blung đ^ klă hiam. Ano# klă đang kơ su [ơi anai mơng tơring ]ar, mơng kual }ư\ Siăng abih bang kah hăng [u do\ng gah tlôn ôh. Hmâo hơdôm bôh than ba truh.

Sa le\ tơlơi ayuh hyiăng adai. Dua le\ lo\n. Tlâo le\ kơdư dlông. Sa dong le\ mrô `u đ^ tui [ơ [rư\ tui thun blan mă kơtak. Sang bruă hmâo hơdôm đang mă kơtak thun tal 3, tal 4 hơnong `u hmâo mơng 1,7 tơn truh 1,8 tơn kơtăk sa ektar le\ dưi hmâo 2 tơn sa ektar.”

Dăng apui nao pơ\ kual guai lo\n ia Ia Hdrai

Dong mơng sa kual dlai klô hăng lo\n prong rơbêh kơ 98.000 ektar, jơlan nao rai kơnong kơ jơlan amur, nao rai tơnap tap ]ư\ siăng kriăng bôh pơtâo, ]roh hnoh, jơlan nao pơ\ Ia Hdrai ră anai gêh gal lu hloh laih.

Hrom hăng jơlan nao rai 14C rôk tui guai lo\n ia hăng dêh ]ar Kur, jơlan tơring ]ar mơng tơring glông Sa Thầy nao glăk amăng rơwang tuh pơplai, mơng Ia Hdrai nao hăng glăi tui jơlan tơring ]ar Gialai ăt gêh gal mơn.

Ră anai [ơi tơring glông, jơlan nao pơ\ 3 bôh să: Ia Dom, Ia Tơi hăng Ia Đal hmâo tuh kơ su, [ê tông tô nao rai hăng jơlan hyu tir guai lo\n ia gêh gal kơ bruă bơwih [ong huă s^ mdrô.

Hrom hăng glông jơlan nao rai, glông hre\ apui lơtr^k, ia yua dưi tuh pơplai pơkra pơđut tơlơi blơi apui, ia [ơi hơdôm bôh plơi pla kual asue\k, ataih.

Ayong Hà Văn Yết, thôn 1, să Ia Đal hmâo jơlan ha mơguai hăng dêh ]ar Kur, mơ-ak lăi:

“Apui lơtr^k hlâo adih 10 bôh sang ano# dăng apui lơtr^k tơdu biă. Mă yua gơnam hơget leng kơ tơnap sôh yua kơ apui tơdu đơi.

Ră anai dưi hmâo bơnah gơnong bruă apui lơtr^k dăng nao pơ\ rim sang sa bôh kông tơ apui `u kơtang hloh, hăng gơnam tam ta mă yua amăng sang ano# plai [ia\ mơn răm rai.”

Mơnuih [ôn sang pla rông hăng hyu mă akan hơdang Ia Hdrai hmâo tơlơi hơd^p mơda hơđong laih  

Hăng kual juăt pla phun kơ su, [ơi anăp tơlơi noa kơtăk kơ su trun [ia\, kiăng pơhlôm tơlơi hơd^p mơda, mơnuih [ôn sang [ơi tơring glông Ia Hdrai hmâo laih giăm truh 4.000 ektar phun pla hmâo noa yôm hloh; pơlar pu\ hlô rơbêh kơ 41.000 drơi; pơlar bruă rông akan hơdang amăng dơnao ko\ng ia pơke\ apui lơtrik; pơjing pơdo\ng hmâo 20 bôh anom mă bruă, Anom mă bruă hrom s^ mdrô lu mơta gơnam...

Gơnang kơ anun rim thun tơring glông hro\ trun mơng 5 truh kơ 6% mrô sang ano# [un rin, lu hloh mrô hro\ trun [un rin hơnong `u pơkă hrom mơng tơring ]ar Kontum.

Hăng sa amăng 29 bôh sang ano# hơd^p gơnang kơ rông hăng hyu mă akan hơdang rai mơng lu kual pha ra, mơng hrơi akă hmâo hră ako# sang, [u hmâo lo\n, tông to#t hăng dlông ia ko\ng pơke\ apui lơtr^k Sê San 4, ră anai dưi hmâo anih do# hơđong, lăng kual lo\n Ia Hdrai le\ plơi pla tal dua mơng pô, ayong Nguyễn Văn Triều, [ơi să Ia Tơi, ol kơđol pran jua lăi:

“{uh tơlơi hơd^p mơda mơng neh wa pơđ^ kyar hloh [ơi plơi pla hơđăp. Ăt gơnang kơ Ping gah, gơnang kơ gong gai [ơi tơring ]ar Kontum lăi hrom, tơring glông djru gum abih pran jua djru kơ kâo hmâo sang do# Gum hrom hơbit.

{uh neh wa tơlơi hơd^p mơda ăt hơđong laih mơn, mơ-ak mơ-ai. Jơnap kơ neh wa laih. Anai lăng kah hăng plơi pla tal dua mơng pô laih.”

Hrom hăng ngă gal brơi kiăng bơwih [ong huă, mơnuih mơnam pơđ^ kyar, hơđong plơi pla tui bruă pơdo\ng khul ling tơhan kơtang pơke\ hăng bruă pơgang rơnuk rơnua mơnuih [ôn sang...

{ơi tơring glông Ia Hdrai, abih bang mơnuih mă bruă [ơi hơdôm bôh plah tơsiong đang hmua rim thun dưi pơhra\m brơi bôh thâo pơgang lo\n ia hăng leng kơ jing pô gum bruă mơng khul ling tơhan pơgang guai lo\n ia, kông ang.

Lăi pơthâo dơlăm tơlơi pơmin pơdo\ng Ping gah le\ bruă mă phun, mơng 3 gru\p ping gah hăng 65 ]ô mơnuih ping gah Khul Ping gah tơring glông Ia Hdrai hmâo laih 23 gru\p ping gah hăng 510 ]ô mơnuih ping gah hăng đơ đam tơring glông [u do# hmâo plơi pla akă hmâo ping gah ôh.

Ơi Nguyễn Hữu Thạch, Khua git gai Ping gah tơring glông, Khua Jơnum min mơnuih [ôn sang tơring glông Ia Hdrai lăi pơthâo hơdôm jơlan gah pơsit prong mơng tơring glông pơ\ anăp anai  kiăng pơđ^ tui tơlơi hơd^p mơda mơnuih [ôn sang:

“{ing gơmơi pơsit bruă blung a yôm phăn hloh le\ pơdo\ng khul mơnuih apăn bruă, mơnuih mă bruă hmâo bôh thâo git gai, bôh thâo pok pơhai ngă tui, abih pran jua, djơ\ hăng bruă djru kơ tơlơi hơd^p mơda neh wa mơnuih [ôn sang jai hrơi jai pơđ^ kyar.

Dua le\ tơring glông amra gum hrom hăng hơdôm [irô [ơi tơring ]ar e\p mơnuih tuh pơplai kơsem min pơkra kơja\p kơ su.

Laih anun ngă pơhư\] tuh pơplai ngă tui tơhnal hmâo mơng dơnao ia ko\ng pơke\ apui lơtrik Sê San 4. Rông akan hơdang. Hyu mă kan hơdang [ơi hơdôm anih anom, anih tuai ]ua\ ngui.”

45 thun tơdơi kơ tlaih rơngai abih bang kual Dơnung pơlir hơbit lo\n ia hăng tơdơi kơ 5 thun pơdo\ng tơring glông, kual guai lo\n ia Ia Hdrai hăng bôh phao bôh gar nat hăng dlai klô [u hmâo mơnuih rô nao rai ră anai gôm đ^ pô sa blah ia mơtah mơng phun  bôh troh.

Anom mă bruă ]ar tơring glông Ia Hdrai dưi tuh pơplai pơdo\ng hmâo ako# tlôn klă biă djơ\ hăng plơi prong guai lo\n ia.

Ano# yôm phăn mơng tơlơi rơnuk rơnua, Ping gah, gong gai, khul ling tơhan hăng mơnuih [ôn sang tơring glông Ia Hdrai glăk gir run rim hrơi pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih mơnam dong hăng pơgang kơja\p pô lo\n ia rơnuk rơnua guai lo\n ia pô./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang