VOV4.Jarai - Rơnu] rơwang hrơi tơjuh rơgao [ơi [ôn prong Đà Nẵng, Khua dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc hmâo [ơi anăp mă bruă hăng khua mua hơdôm bôh tơring ]ar, [ôn prong kual bơwih [ong phun kual To\ng Krah dêh ]ar hăng kual Dăp Kơdư kơ ngă tui bruă pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih mơnam, biă `u tơlơi pơsir prăk tuh pơplai bruă hrom.

Nao pơhmư\ hrom mông mă bruă hmâo Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ơi Trương Hoà Bình, Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ơi Phạm Bình Minh, khua mua hơdôm ding jum, gơnong bruă; khua mua 12 bôh tơring ]ar, [ôn prong mơng hơdôm kual bơwih [ong, [ing tuh pơplai prong.

Pơhiăp ]râo ba bruă jơnum, Khua dêh ]ar ta rơkâo khua mua hơdôm bôh tơring ]ar, [ôn prong bơwih brơi kơ bruă jơnum prong Ping gah samơ\ hrom hăng anun khom bơwih brơi dong pơđ^ kyar hăng tơlơi hơd^p kơ mơnuih [ôn sang; ngă tui kho\p amăng ]râo ba git gai, [u hu^ “rơngiă pran jua” [ơi anăp jơnum prong.

Tơlơi lăi pơthâo glăi amăng mông jơnum brơi [uh, ha mơkrah ako# thun anai, rơnoh đ^ kyar bơwih [ong mơng kual Dăp Kơdư đ^ 2,72%. Thun anai kual Dăp Kơdư dưi jao rơbêh kơ 14.200 klai prăk tuh pơplai bruă hrom, samơ\ truh abih blan 6, mrô prăk pơsir hmâo hmâo 31,5% kơ]a\o bruă ba tơbiă, [ia\ hloh rơnoh 35,5% hơnong `u pơkă hrom đơ đam dêh ]ar.

Hăng kual bơwih [ong phun kual To\ng Krah dêh ]ar, ha mơkrah ako# thun anai đ^ kyar hơnong `u trun gah yu\ kơ 0 3,22%, anun le\ kual bơwih [ong phun hmâo amăng tơlơi bơwih [ong đ^ kyar gah yu\ kơ 0.

Amăng anun, tơring ]ar Khánh Hoà đ^ kyar gah yu\ kơ 0 truh kơ 12%, Quảng Nam rơbêh kơ 11,5%. Amăng abih bang prăk tuh pơplai bruă hrom dưi jao 38.000 klai prăk le\ truh ră anai phrâo pơsir mă 34%.

Tơdơi kơ hơdôm ding jum gơnong bruă gum pơhiăp, klah ]un bruă jơnum, Khua dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc lăi rơđah, amăng rơwang kiăng kơja\p h^ tơlơi phiăn le\ pran pơsit mơng Gru\p apăn bruă, mơng Khua git gai Ping gah, Khua hơdôm bôh tơring ]ar, [ôn prong hmâo tơhnal pơsit hăng tơlơi pơđ^ kyar.

Amăng anun, Khua dêh ]ar ta lăi rơđah truh dua tơlơi pơkă yôm, sa le\ [u pioh rơngiă đo#] đă] kông ngăn Kơnuk kơna, dua le\ [u pioh hưp [ong kông ngăn tơlơi sat truh lom git gai.

Biă `u, amăng rơwang ră anai, Khua dêh ]ar ta rơkâo khua mua hơdôm bôh tơring ]ar kual bơwih [ong phun To\ng Krah dêh ]ar hăng kual Dăp Kơdư bơwih kơ bruă Jơnum prong Ping gah samơ\ hrom hăng anun khom bơwih brơi bruă pơđ^ kyar hăng tơlơi hơd^p mơda mơnuih [ôn sang:

“Sa kual lo\n mơ\ ling tơhan sông kơtang pơsăn drơi prong hloh amăng rơnuk blah ngă, ră anai khom ta` kaih hloh, anăp nao gum hrom tơdruă pơđ^ kyar.

Biă `u le\ ru\ tơgu\ hơdôm bôh [ôn prong bơwih [ong, hơdôm hơdră bơwih [ong. Gong gai gum hrom jua suă, gum hrom pran pơpư\, hrom sa jua pơhiăp kiăng pơsir klă bruă mă, pơjing bruă mă phrâo, tơlơi tơnap.

{ing ta dưi kơdo\ng glăi laih ayăt [ơi anăp le\ amăng hơdôm hrơi tơnap tap kơ bruă bơwih [ong, kual To\ng Krah dêh ]ar khom kơtang hloh dong, pơsit pran jua hloh, [u pioh do\ng glăi kah hăng sa dua bôh tơring ]ar glăk bưp tơlơi ră anai”.

{ơi anăp tơlơi hơdôm bôh tơring ]ar kual To\ng Krah, kual Dăp Kơdư hmâo rơnoh pơsir prăk tuh pơplai bruă hrom, Khua dêh ]ar ta lăi tơbiă tơlơi pơkă:

“{ing apăn bruă lăng ba hơget lom hmâo prăk mơ\ khom pơplih đuăi anih pơkon? Khua dêh ]ar ta hmâo hơdră bruă pơsit ]i kiăng, Khua pơ ala mơnuih [ôn sang hmâo jao laih tơlơi dưi kơ Khua dêh ]ar ta kiăng pơsir hơdôm tơlơi hmâo ba tơbiă. Kual To\ng Krah dêh ]ar ăt khom ngă hloh mơn.

{ing khua apăn bruă thâo hiưm hơpă khua git gai, ]râo ba bruă anai? Hrơi anai hmâo Khua git gai Ping gah, Khua jơnum min, 5 gơnong bruă yôm phăn mơng hơdôm bôh tơring ]ar [ơi anai, [ing gih “trut nao, trut rai”, ngă tơnap tap, dơnong kơ ruah na nao [u pok pơhai.

Yua hơget Bình Định, sa tơring ]ar hmâo ano# [u pha ra mơn hăng kual To\ng Krah samơ\ pơsir klă tui anun, lom anun lu tơring ]ar pơsir [ia\ hloh kơ 15-20%. Tơlơi tơ`a ba tơbiă le\ khua mua hơdôm gơnong bruă, khua apăn bruă ping gah, jơnum min ngă hiưm hơpă kiăng pơsir tơlơi do# bơngot anai?”

Khua dêh ]ar ta lăi rơđah glăi ano# yôm phăn mơng kual phun bơwih [ong kual To\ng Krah hăng kual Dăp Kơdư hmâo 12 bôh tơring ]ar, [u djơ\ kơnong kơ “gai ge`” djă pioh kơ lo\n ia dưm kơnar ôh mơ\ khom hrưn đ^ kual anai jing sa anih phun pơđ^ kyar mơng lo\n ia.

Khă ha mơkrah ako# thun sa, dua bôh tơring ]ar đ^ kyar trun, samơ\ Khua dêh ]ar ta rơkâo, hơdôm bôh tơring ]ar đ^ kyar lu hloh amra dưi, hrưn đ^ pơđ^ kyar bơwih [ong hơnong `u mơng rim kual [u [ia\ hloh rơnoh pơkă hơnong `u hrom đơ đam lo\n ia:

“Tơring ]ar Quảng Nam, sa amăng 3 bôh tơring ]ar đ^ kyar trun lu đơi amăng 6 blan ako# thun le\, pơkôl đ^ kyar +3% amăng rơnu] thun.

{u dưi pioh tơring ]ar kual To\ng Krah, kual Dăp Kơdư hơpă đ^ kyar trun. Hơdôm bôh tơring ]ar glăk pơđ^ kyar klă kah hăng ră anai le\ khom ba hơdră pơkă đ^ dlông hloh.

Đơ đam dêh ]ar hrưn đ^ mơng 4-5% le\ [ing gih khom gum hơgo#p prong biă. Dua le\ pơhlôm prăk pơsir tuh pơplai bruă hrom, kah hăng abih bang kah hăng Bình Định hmâo ngă. Ngăn rơnoh ODA hơdôm bôh tơring ]ar ăt pơkôl pơsir mơn mơng 70-80%.

Tlâo le\ khom ngă gal brơi bruă tuh pơplai bơwih [ong s^ mdrô ngă pơhư\] ngăn rơnoh tuh pơplai phrâo, pran pơtrut phrâo, pơsit pran phrâo hăng kual To\ng Krah – kual Dăp Kơdư dưi lar hyu amăng jơnum hrơi anai”.

Kiăo tui anun, rơngiao kơ bruă pơtrut kơtang pơsir prăk tuh pơplai bruă hrom le\ khom mă yuă hơdôm ano# gal mơng kual kah hăng hmâo truh kơ 9 bôh tơdron rơdêh por, 14 bôh tơdrun tum păn, 9 kual bơwih [ong, lu kual sang măi anom yuă klă, lu gơnam ngă rai mơng đang hmua klă, tơhnal gal gah tuai ]ua\ ngui prong hloh hăng tơdron hang ia rơs^ ataih.

Kiăng tui anun, khom pơtrut pơlir hơbit kual, pơđ^ tui bôh thâo hăng bruă gơgrong mơnuih apăn bruă.

Hăng bruă je# hăng anai dua bôh tơring ]ar Thừa Thiên – Huế hăng Quảng Nam hmâo tơlơi pơlir hơbit gah tuai ]uă ngui, Khua dêh ]ar ta ]ang rơmang 7 bôh tơring ]ar hmâo ia rơs^ khom pơke\ hrom hăng kual Dăp Kơdư klă hloh, ba tuai nao pơ\ kual Dăp Kơdư hăng s^ gơnam tam amăng kual yap wot dua kual.

Khă amăng hơdôm hrơi blan tơnap tap, samơ\ Khua dêh ]ar ta pơmin anai jing mông “lông lăng, yak rơgao tơnap”, hrom hăng anun pơdah pran jua đăo gơnang khua mua hăng mơnuih [ôn sang amăng dua kual leng kơ hmâo pran hrưn đ^ kơtang, [u pioh Kơnuk kơna, gong gai lui ruh gah pơđ^ kyar tơdu [udah hmâo lu tơlơi akă dưi tlaih amăng pơđ^ kyar.

Khua dêh ]ar ta rơkâo Ping gah tơring ]ar, Jơnum min khua pơ ala mơnuih [ôn sang hơdôm bôh tơring ]ar kiăng mă yua Tơlơi pơtrun pơsit kiăng hơkru\ glăi tơlơi đ^ kyar hăng pơsir prăk tuh pơplai bruă hrom, jao bruă mă kơ hơdôm gưl, gơnong bruă hrưn đ^ ngă tui, be\ tơlơi pơsir prăk hmâo mơng 50-70% laih anun pioh glăi ngăn rơnoh kơ thun dơi, lom anun kơ[ah prăk tuh pơplai djru pơđ^ kyar, pơsir bruă mă.

Hrom hăng anun pơtrut kơtang pơsir ngăn rơnoh tuh pơplai bruă hrom, Khua dêh ]ar rơkâo hơdôm tơring ]ar pơtrut pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih [ôn sang, bơwih [ong tuh pơplai mơng dêh ]ar ta] rơngiao, pơtrut kơtang pơplih phrâo bruă mă, ngă gal brơi anih anom tuh pơplai klă kơ mơnuih tuh pơplai, prăp lui tơlơi gal klă hloh pioh pơđ^ kyar ăt kah hăng tơhnal ngă pơhư\] glông ngănơrơnoh pơplih tuh pơplai mơng ro\ng lo\n tơnah.

Khua dêh ]ar ta bơni kơ Gialai hmâo laih bruă ngă pơhư\] 50 bôh anom bơwih [ong s^ mdrô anăn păn tuh pơplai amăng bruă đang hmua [ơi tơring ]ar.

Lăi rơđah, Ping gah, Kơnuk kơna thâo hluh ano# tơnap mơng kual bơwih [ong phun kual To\ng Krah hăng kual Dăp Kơdư, Khua dêh ]ar ta pơsit, Kơnuk kơna, Khua dêh ]ar ta gum hrom na nao hăng hơdôm bôh tơring ]ar dua kual kiăng yak rơgao tơlơi tơnap.

Kiăo tui anun amra pơhlôm dong anih anom prong hơđong, pơtrut hơđong anih anom s^ mdrô, pơplih pơkra pơhrua nao ngă giong dong hơdră bruă tơlơi phiăn. Khua dêh ]ar ta rơkâo hơdôm Khua ding jum đing nao pơsir tơlơi rơkâo đ^ mơng tơring ]ar, [ôn prong, [u pioh tơlơi hyu ]ua\ plơi pla le\ hmâo samơ\ hyu mă bruă hăng plơi pla le\ [ia\ dong.

Hăng hơdôm bôh anom bơwih [ong s^ mdrô, mơnuih tuh pơplai, Khua dêh ]ar ta rơkâo pơtrut kơtang dong bruă ngă rai gơnam tam s^ mdrô, ngă tui tơlơi pơ]eh phrâo, yak rơgao tơlơi tơnap, tơlơi lông kiăng gum hrom pơđ^ kyar./.

            Vũ Dũng VOV1 pô ]ih – Siu H’ Prăk pô pơblang