VOV4.Jarai - Kơnong kơ rơbêh kơ 1 blan rơgao, [ơi kual Dăp Kơdư hmâo na nao mơnuih [a\ kơman ruă rơkông đok, amăng anun 3 ]ô mơnuih djai laih. Lăp đing nao, hơdôm mơnuih ruă hmâo amăng djop hnưr thun hăng hmâo wot mơnuih tla#o jrao pơgang hlôm hlâo hai.

Ano# brơi [uh mơng tơlơi ruă rơkông đok hiưm `u hăng jơlan gah pơsir hơpă kiăng pơgăn tơlơi lar hyu mơng klin ruă rơkông đok, pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam do# mă bruă [ơi kual Dăp Kơdư hmâo tơlơi ră ruai hăng ơi Viên Chinh Chiến, Khua Anom wai lăng tơlơi klin ruă kual Dăp Kơdư kơ tơlơi anai.

-Ơ ơi, tơlơi ruă rơkông đok (bạch hầu) glăk hmâo hơdôm tơlơi pơplih tơnap [ơi kual Dăp Kơdư lom [ơi 4 bôh tơring ]ar Daklak, Daknông, Kontum, Gialai hmâo ]ih pioh na nao mơnuih ruă rơkông đôk hăng hmâo laih 3 ]ô mơnuih djai kơnong kơ amăng rơwang sa blan rơgao. Mơng hơpă bôh than ba truh tơlơi anai ơ ơi?

-Ơi Viên Chinh Chiến: “Tơlơi ruă hmâo [ơi kual Dăp Kơdư mơng thun 2013 blung a le\ [ơi K’Bang, Gialai.

Tơdơi kơ anun hmâo [ơi hơdôm anih anom pơkon. Abih bang truh kơ ră anai, anun le\ tơdơi kơ 7 thun le\ 90% mrô mơnuih ruă rơkông đok leng kơ mơnuih djuai ania [ia\, anun le\ hơdôm mơnuih do# [ơi kual [u hmâo tla#o ia jrao pơgang hlôm hlâo.

Dua le\ abih bang mơnuih hmâo tơlơi ruă anai yap tui hnưr thun le\ ăt rơbêh kơ 90% hăng mơnuih lu hloh kơ 7 thun, yua kơ ano# pha ra mơng tơlơi ruă anai lom [ing ta tla#o jrao pơgang hlôm hlâo le\ `u kơnong kơ pơgang truh 7 thun ta tla#o lok glăi dong, 12 thun tla#o lok glăi dong, 18 thun tla#o sa wot dong.

Tơlơi ruă rơkông đok [ơi kual Dăp Kơdư amra hmâo tơlơi tla#o [u djop mrô kiăng pơgang hlôm hlâo, anun tơdah bưp ano# bơdjơ\ nao thơ amra hmâo mơnuih ruă mơtăm”.

-Kah hăng ih phrâo lăi pơthâo kơ bruă hmâo lu kual tla#o jrao pơgang [u djop anun le\ bôh than ngă brơi tơlơi ruă rơkông đok pơwo\t glăi kual Dăp Kơdư.

Khă hnun hai, amăng mrô mơnuih ruă rơkông đok [ơi anai le\ hmâo hơdôm mơnuih tla#o pơgang hlôm hlâo laih samơ\ ăt hmâo tơlơi ruă anai mơn, đa le\ djai mơtăm kah hăng pô ruă phrâo anai [ơi Gialai. Ih pơblang hiưm hơpă kơ tơlơi anai?

-Ơi Viên Chinh Chiến: “Amăng tla#o jrao pơgang hlôm hlâo lom mơ\ tla#o jrao pơgang [u djop mrô pơkă, anun le\ `u amra hmâo mrô pơkă djơ\ gơ`u [u tla#o pơgang, laih anun drơi pô tla#o jrao pơgang anun hmâo mrô jrao pơgang amăng drơi [u djop kơdo\ng glăi hăng klin, hrom hăng hơdôm thun blan anun `u amra pơ[u\t glăi mrô kơ[ah rơnoh kơdo\ng glăi anun lom bưp ano# gal tơlơi ruă amra truh, rơđah biă `u hơdôm hơpă le\ ră anai [ing kơsem min bôh thâo phrâo ăt akă [u dưi pơsit mơn”.

-Ta amra [uh le\, amăng 3 ]ô mơnuih djai yua kơ ruă rơkông đok bôh than phun ba truh le\ yua kơ [ing ta thâo krăn kaih, pơjrao [u djơ\ hơdră. Bôh nik anai amra hmâo ano# akă gal mơn amăng bruă thâo `u hăng pơjrao tơlơi ruă [ơi sang ia jrao să, tơring glông ơ ơi?

-Ơi Viên Chinh Chiến: Ano# djơ\, djơ\ le\ yua kơ lăng glăi kual Dăp Kơdư anai abih bang mơnuih djai leng kơ mơnuih ruă blung a.

Yua kơ sui laih ara\ng [u [uh tơlơi ruă anai, kah hăng tom adih anai [ing gơmơi nao pơ\ Quảng Hoà anun bơhmu tu `u, să Quảng Hoà pô gơ`u lăi le\ tơdah kah hăng ơi ia jrao hơđong thơ sit `u amra [u hmâo tơlơi ruă anai ôh mơ\, tơnap le\ ơi ia jrao mă bruă sui thun leng kơ pơplih anih mă bruă, ơi ia jrao phrâo rai mă bruă [ơi anai.

{ing ơi ia jrao phrâo ră anai abih bang gơ`u kah hăng [u [uh kơ gru ru\p tơlơi ruă rơkông đok anai ôh lom pơhra\m yua kơ hơdôm thun rơgao [u hmâo hlơi hmâo tơlơi ruă anai ôh.

Lom mơ\ ơi ia jrao kiăng thâo le\ hyu hơduah lăng khom [uh [ơi mơta tơlơi ruă, kơnong kơ hmư\ lăi đo#] ăt tơnap mơn.

Anun le\ bôh than mơ\ yua hơget [ing gơmơi đing nao bruă pơtô pơhra\m hăng pơ\ anăp anai [ing gơmơi amra pơphun pok hơdôm anih pơtô pơhra\m kơ kual Dăp Kơdư [ia\ biă mă `u 2 anih, sa anih kơ Daknông, Daklak hăng sa anih kơ Gialai, Kontum kiăng [ing ơi ia jrao hmâo bôh thâo abih bang mơng anun gơ`u amra pơtô glăi truh djop anih gah yu\.

-Ơ ơi tui anun tơdah hmâo tơlơi ruă rơkông đok thơ, bruă pơjrao pơgăn klin anai kiăng ngă tui hiưm `u?

-Ơi Viên Chinh Chiến: “Hơdră pơgăn klin [ơi anai le\ `u hmâo glông pơkă ako# tlôn mơng Ding jum ia jrao laih, hăng ră anai [ing ta pok pơhai tui jơlan hơdră Ding jum ia jrao gah phun `u klă biă.

Anun le\ juăt `u lom [uh hmâo tơlơi ruă anai blung a thơ, brơi pok pơhai mơtăm, pel e\p pơ]rang rah, laih anun brơi mơ`um rah ia jrao kinin pơgang hlôm hlâo, juăt `u mơng 2 truh kơ 3 hrơi amra thâo krăn djop tum, hmâo sa dua anih anom amra mơng 5 truh kơ 6 hrơi kah mơng thâo [ơi anih hmâo klin ngă  anun, hrom hăng anun brơi mơ`um ia jrao kinin bôh tơhnal ba glăi amăng 3 hrơi thơ abih bang mơnuih ruă anun amra suaih tui [ơ [rư\ yơh”.

-Tui hăng ih, amăng hơdôm hrơi anai, Dăp Kơdư kiăng ngă hơget kiăng pơgăn tơlơi lar hyu mơng klin ruă rơkông đok.

-Ơi Viên Chinh Chiến: “Tui hăng kâo kiăng 3 yak, yak blung a le\ mơnuih apăn bruă ia jrao [ơi să, tơring glông khom pơhra\m kiăng thâo djop pioh thâo krăn tơlơi ruă.

Yua kơ lom thâo, biă `u ta` thâo, mơ-^t tơdjoh drah, pơsit ta` thơ pơsir ta` hă, [ia\ biă `u [u ta dưi pơsir anih klin ngă, hrom hăng anun lom pơsir tui anun ăt djru brơi mơn bruă pơgăn ano# lar hyu pơ\ anih pơkon.

Dua le\ ngă klă bruă pel e\p klin ruă lom hmâo mơnuih ruă. Tui anun tlâo le\ jơlan gah pơsir kơja\p hăng pơhlôm hloh khom mă yua vaccine pơgang hlôm hlâo, hăng vaccine pioh tla#o pơgang pơhư prong le\, hơdôm bôh anih anom mơng să truh kơ Gơnong bruă ia jrao tơring ]ar khom ngă tui khop hloh dong amăng bruă pok pơhai tla#o jrao pơgang hlôm hlâo ngă hiưm hơpă dưi hmâo mrô mơnuih tla#o jrao pơgang hlôm hlâo hmâo 90% tui djơ\ tơlơi pơtô ba mơng Ding jum ia jrao”.

            -Rơkâo bơni kơ ih ho\.

                                                            Nam Trang pô ]ih – Siu H’ Prăk pô pơblang