Pă mông či tlam, kơnam hơjan dơdul či gôm ƀơi kơčong čư̆. Ƀơi anih dlông pơkă hăng jơlah ia rơsĭ giăm 2000 met, adai ayuh hyiăng tơ-ot hlơ hlet bơyan puih prut amăng drơi jăn. Hơmâo sa boh plơi dŏng tơrơbŭk bơbung sang ter tơkai čư̆ Ngok Linh, gah să Trà Linh, ƀôn prong Đà Nẵng, tơring glông Trà My, tơring čar Quảng Nam hơđăp, arăng pơhmu kah hăng “Bơbung sang kual tong krah”. Hơdôm hơpluh thun hlâo adih, anai lĕ anih tơnap tap, ƀun rin hloh amăng dêh čar. Ră anai phara laih: plah wah amăng glai klô, čư̆ siăng ƀuh lu sang pơprong hiam biă mă, hơmâo sang đơ đa hơmâo dua, klâo boh rơdêh ôtô dŏ ƀơi lan sang. Pô sang anun, mơnuih djuai ania Sedang, kông ngăn hơmâo hơdôm rơtuh klai prăk mơtam.

 Tơlơi hơgĕt hơmâo ƀơi kơčong čư anai ? Tơlơi lăi glăi amăng gŭ phun kyâo pơprong tơ-ui ñu bang gôm abih amăng anun, djuai phunm kyâo mơ̆ ơi yă djuai ania Sedang lăi hăng anăn hơgŏm biă mă: “phun kyâo ia jrao pơdŏp”. Tơlơi ră ruai pơblih tơlơi hơdip mơda anun hơmâo mơ̆ng khul mơnuih lăng đôč đač đôč.

Hrơi ngă yang hơdor hrơi tơkeng kơ sa čô čơđai amăng plơi, sa čô ơi tha, tơngan ñu djă hmĕn phun sâm Ngok Linh mut nao amăng sang. Tha plơi ơi Hồ Văn Du dưm hĭ phun sâm ƀơi anăp amĭ čơđai anun, pơtă pơtăn rim boh pơhiăp kah hăng mơ-it brơi kông ngăn prong prin mơtam.

 “Hrơi anai, hơdor glăi hrơi tơkeng kơ tơčô anun, sang anŏ gơmơi hơmâo gơnam brơi anai anet aneo đôč, pơyơr kơ ñu. Ih amĭ ñu gir pla răk rem hŏ, pơgang ba phun sâm Ngok Linh, pơgang rah glai klô ta. Khom wai lăng răk rem brơi tong ten phun sâm đah mơ̆ng tañ bơnga, boh pơ-adai. Tơdơi anai, tơčô anet mơ̆ng hơmâo prăk hrăm hră”.

 Yă Hồ Thị Hương, amĭ ană nge anun, hơ̆k mơak tŭ mă laih bơni glăi:

 “Amĭ ană gơmơi amra ba pla laih anun wai lăng phun sâm anai tơl truh ñu hơmâo bơnga, đôm adai boh. Tơl nô prong dưi nao hrăm hră, prô̆ tơdăm prăm dra ƀa tơsâo kah kâo mơ̆ng sĭ hơbơi sâm Ngok Linh anai”.

 Giăm tơjuh hơpluh thun laih hơdip mơda, rơbêh pă hơpluh thun ping gah, tha plơi ơi Hồ Văn Du, plơi thôn 2, să Trà Linh, lêng kơ ƀuh ƀô̆ mơta djop soh amăng mông ngă yang mơak pơ anăn ană nge ƀudah ƀong huă buă blan čơđai nge, ƀudah tơkuh thun thâo amăng plơi ƀuh ƀô̆ tha plơi soh. Gơnam ñu djă ba pơyơr lêng kơ hơbơi sâm, phun sâm Ngok Linh pioh pơyơr kơ čơđai sit hơdor hrơi tơkeng. Hơmâo mơnuih đa ñu brơi phun sâm dơ̆ng mơ̆ng buă sa blan, truh ră anai pô anun rơbêh pă hơpluh thun laih.

Ơi Hồ Văn Du hơmâo pioh đut tơlơi hơdip ñu pô djă pioh pơgang phun pla yom pơphăn anai. Hlăk hơpluh čơpăn thun, ơi Hồ Văn Du kiăo tui ƀing tơhan hơkrŭ mut amăng glai kmrơ̆ng, hơduah ĕp phun sâm amăng glai ba glăi pla, djru hrŏm bruă akŏ pơdong sang bruă pơgang pioh jrao akha Trà Linh. Thun 1083, arăng pơdjuai phun pla anai tŭ yua, ñu hyu djop plơi pla jak iâu mơnuih ƀôn sang anăm hyu klơi mă, rŭ hơbơi sâm ôh hŭi đut djuai, pơtô brơi mơnuih ƀôn sang rah pơjeh pla mă ta pô či sĭ mơdrô.

 Pla sâm tơnap biă mă, khom tơguan sui thun yun blan, lu thun rơgao kah mơ̆ng dưi klơi ba sĭ, lơ̆m anun ngă hmua pla pơjing hăng pơjeh pơdai kơtor sit tơjŭ pla, rah pơtem amăng thun hơmâo gơnam ƀong huă yơh. Ñu khom nao tơl sang, truh pơ đang hmua pơtô brơi hơdră pla pơjing. Thun 1993, hơdôm hơbơi sâm blung a ba sĭ sa kĭ giăm sa rơtuh rơbâo prăk. Abih bang amăng plơi bơlăng nao rai, laih anun lui hĭ, čoh kuai, čuh jơnah ngă hmua kiăo tui hăng ơi Du, pla sâm  soh yơh. Ayong Hồ Văn Dang, mơnuih apăn bruă să Trà Linh ră ruai:

 “Hlâo adih ƀing hlăk ai alah biă mă ngă hmua, dơnong kơ ngui ngor mơñum tơpai đôč, dưi hơmâo ơi Du jak iâu, pơtrut pwosur brơi pláâm hrưn đĭ kiăng pơklaih mơ̆ng ƀun rin. Mơnuih ƀôn sang ƀơi Trà Linh djop pô khăp hăng pơpŭ soh, lu mơnuih iâu kơ ñu ama Du hlao”

Tơdah ơi Du pô rah pơjeh pla blung a phun sâm, pơmut amăng pran jua ană plơi pla Trà Linh lĕ, sa čô čơđai sang hră mơ̆ng ñu hơmâo pơjing pơjeh sâm anun jing sa boh sang bruă mơdrô prong. Arăng iâu kơ ñu lĕ ơi pơtao phun sâm, anun lĕ Hồ Văn Lượng, ăt plơi thôn 2, să Trà Linh, hơmâo đang phun sâm rơbêh klâo hơpluh hektar. Ƀiă mơnuih đôč ƀu thâo, rơbêh klâo hơpluh thun hlâo adih, sang anŏ ơi Lượng ƀun rin tơnap tap biă mă, mơnong ƀong huă ƀu hơmâo sa thun djop huă ƀong amăng klâo blan bơyan giong hơpuă yuă, hơdôm blan dŏ glăi lĕ hơmâo lŏn glai yơh rông ba. Ơi Lượng hơdor na nao hơdôm hrơi hyu amăng glai klô laih anun rơbat tơkai trun nao pơ tởing abih ha hrơi kiăng dưi ngă hră čan 18 klăk prăk blơi pơjeh glăi pla phun sâm, ră anai ñu kiăng ƀing tơdơi huăi tơnap kah hăng ñu hlâo adih ôh.

“Rim thun kâo pioh ƀiă prăk kăk, năng ai 5 klai, mơ-it kơ sang bruă prăk djru mơnuih mơnam, kiăng kah pơpha brơi kơ mơnuih ƀun rin dưi čan kah hăng ta hlâo adih đah mơ̆ng hơmâo prăk bơwih ƀong huă. Bơ đang sâm gơmơi, ră anai kâo tuh pơ alin hơdôm rơtuh klai prăk. Mơnuih mă bruă hơmâo klâo rơtuh čô mơnuih apah. Sang anŏ pơpă tơnap tap hloh, aka ƀu hơmâo phun sâm či pla, kâo tla prăk apah kơ gơñu hăng phun sâm či pla, piho kơ gơñu hơmâo anŏ hrưn đĭ kiăng pơklaih ƀun rin”.

Tla prăk apah kơ mơnuih mă bruă hăng phun sâm ngă pơjeh. Anun lĕ sa hơdră mơ̆n, djru kơ mơnuih tom ƀun rin hloh amăng plơi, kiăng apah bơni hơdor tơngia kơ mơnuih djru ba ta djơ̆ hăng “Gor wah ƀudah gai wah”, hơmâo brơi kơ ñu jing sa čô mơnuih pơdrong prăk klăk klai. Ơi Bùi Như Chương mơ̆ng kual ia rơsĭ Núi Thành đĭ nao pơ čư̆ siăng Trà Linh ngă bruă pơgang đang phun pla kyâo jrao akha, hrăm tui bruă pla pơjing phun sâm Ngok Linh. Truh ră anai, ñu ăt hơmâo đang sâm hăng rơnoh hơdôm hơpluh klai prăk laih:

 “Kơ tơlơi khăp pap lĕ mơnuih ƀôn sang djuai ania Sedang ƀơi Trà Linh hơdip mơda hiam klă biă mă. Kâo hăng mơnuih ƀôn sang pơ anai, ră anai yua hơmâo tơlơi djru ba mơ̆ng ơi Hồ Văn Du. Djop pô pơpŭ biă mă, thâo pơdjru nao rai, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă. Ră anai, kâo hơmâo anŏ gêh găl, kâo djru glăi kơ mơnuih ƀôn sang pla sâm”.

Anun yơh kah hăng guang dar wil tơkuh nao rai amăng hơdôm hơpluh thun ƀơi kơčong čư̆ Ngok Linh: mơnuih dưi tŭ mă phun sâm brơi soh sel, pơđĭ kyar prong tui lĕ brơi glăi phun sâm kơ pô pơkŏn; mơnuih pơklaih laih mơ̆ng ư̆ rơpa glăi djru kơ mơnuih aka ƀu pơklaih ƀun rin. Ră anai, bruă pla sâm Ngok Linh jing kơčăo bruă prong, jing hră pơtrun, dưi jak iâu prăk tuh pơ alin, brơi čan, nao tơl bơbung sang amăng plơi pla laih. Tơlơi mơ̆ ơi yă mơ̆ng đưm hlâo djuai ania Sedang pơdŏp hĭ amăng glai kmrơ̆ng, ră âni dưi hơmâo mơnuih ƀôn sang amăng dêh čar pia Kông ngăn yom kơ dêh čar.

Kiăng dưi hơmâo “Plơi mơnuih pơdrong” amăng anih tom jing kual lŏn rin hloh lŏn ia, hơmâo lu mơnuih ană bă thâo ruah mă jơlan ngă pơdrong hrŏm hơbit. Ƀơi kơčong čư̆ Ngok Linh, sa phun sâm ƀu kơnong sa phun jrao đôč ôh. Ñu dŏ jing kông ngăn, dram gơnam pioh kơ čơđai muai, sa tơlơi pơtă pơtăn mơ̆ng lŏn glai hăng hơdră yang čư̆ siăng, yang kriăng pơtâo hlâo ia apah bơni kơ mơnuih thâo djă pioh pơdop lui dram gơnam kông ngăn yom mơ̆ng ñu brơi.