Plơi Lò dưi akŏ pơdong hrŏm hăng kual lŏn mơ̆ng đưm đă laih Phú Yên, rơbêh 400 thun rơgao, samơ̆ kông ngăn gru grua kiah thâo ƀuh, thâo krăn mơ̆ng thun 2023. Ƀing ngă bruă mơdrô tuh pơ alin gah bruă tuai čuă ngui, boh nik ñu ƀing mơdrô mơ̆ng Hà Nội, glăi pok anih jưh, ngă sang čơkă tuai dŏ glăi juăt lăi homestay. Lu boh sang klâo rơwang hơđăp, arăng blơi glăi pioh ming pơkra pơhrôp hiam tui atur hơđăp jing anih čơkă tuai nao ngui dŏ glăi. Amai Nguyễn Thị Thu Lài, sa čô mơnuih ƀôn sang amăng plơi brơi thâo, mah pơblih kơtang biă mă ngă bruă čơkă tuai hyu ngui, samơ̆ ƀing hlơi ngă bruă mă akan lơ̆m ia rơsĭ ăt dŏ ngă bruă gơñu đôč, hlơi kiăng ngă bruă phrâo lĕ rơkâo mut mă bruă amăng hơdôm boh sang homestay kah hăng ñu tŭ mơ̆n.

“Dơ̆ng mơ̆ng pơblih kiăo tui bruă phrâo ta lăng anai kah hăng sang ta tal dua yơh. Kâo ƀuh tuai rai jai hrơi lu. Ăt yua hơmâo hơdôm boh sang pok anih čơkă tuai dŏ glăi, kâo mơ̆ng hơmâo bruă mă hơđong, tơlơi bơwih ƀong huă ăt hơđong ƀiă mơ̆n”.

Ăt hrup bruă tuai hyu ngui, samơ̆ tuai hyu ngui nao pơ plơi Lò amra hyu găn rơgao lu mơta anŏ ngui ngor mơak ƀu thâo wor rơbit ôh, yua tơlơi khăp, jĕ giăm, thâo tŭ jum tuai mơ̆ng mơnuih ƀôn sang pơ anai. Mơnuih ƀôn sang amăng plơi, dŏ abih ha mơguah ră ruai tom ƀing tuai, ruai glăi gru phun plơi pla, yua hơgĕt ñu hơmâo anăn plơi Lò kiăng thâo hluh kơ bruă gơñu hơdip mơda, bơwih ƀong huă mă akan hơdang hiư̆m pă. Ƀing tuai amra dŏ hrŏm ƀing yă, ƀing neh wa, adơi amai pơtô brơi hrăk hơñol, jal, mă akan, dăng hơñôl, trah jal; ăt dưi dŏ hrŏm pơ tơpur apui, lăng tui hơtŭk riă tơnă hơbai, biă mă ñu hơtŭk añăm mơnong akan ngă hiư̆m pă kiăng abih ƀâo hơngir, ƀudah tơña lăng hơdră mơnuih ƀôn sang pơ anai pơkra añăm ƀong anăn añăm jơlah čơgrai (lưỡi rồng), sa djuai phun añăm rơ̆k xương rồng amăng plơi thâo pĕ ƀong. Gơyut Phạm Duy Tân, mơ̆ng Đồng Nai kah pơpha, ñu hor biă mă lĕ hmư̆ jua ia rơsĭ tơdlăk pưh rai grŏm grŏm, sit ƀuh khul mơnuih đĭ song nan glăi ba akan hơdang truh pơ hang. Či tlam mơmŏt, hyu hmư̆ arăng adoh kơhñăk, tơlơi pơtưh mơ̆ng ƀing tha rơma, mơnuih kơhnăk tơlơi adoh suang đưm, biă mă ñu djơ̆ mông tuai mut ngui hrŏm lu amăng mông ngă yang mơak gru grua mơnuih ƀôn sang pơ anai:

“Kâo amra rai pơ anai lu wơ̆t dơ̆ng. Mơ̆ng ană mơnuih truh pơ anih anom, ayuh hyiăng pơ anai kâo ƀuh jĕ giăm biă mă. Anih ter hang ia rơsĭ lăng hiam biă mă. Hơmâo kual ia rơsĭ sa bơnah lĕ ia mơsin, sa bơnah lĕ ia ƀlăng mơ̆ng ia krông, kâo huăi huač prăk apah mơnơi ia ƀlăng arăng sĭ ôh. Kâo dưi nao pơ sang čơ hăng lăng gơñu djă ba akan, anun yơh anŏ kâo aka ƀu ƀuh djơ̆ ôh. Hơdră gơñu sĭ mơdrô, brơi akan, ba nao akan, gơñu bơră ruai, pơhiăp nao rai tơdruă hmư̆ mơak biă mă”.

Hơdôm rơtuh thun hăng lu tơlơi pơblih phrâo, plơi Lò ăt dŏ djă pioh na nao rơnoh yom gru grua ia rơsĭ phara biă mă, dŏ djă pioh amăng tơlơi hơdip mơda, bruă mă, tơlơi dŏ dong ƀong huă rim sang anŏ. Yua kơ anun, plơi Lò ră anai jai hrơi pơhưč lu tuai rơnguai nao ngui. Anŏ pơđĭ kyar tuai čuă ngui amăng plơi pla hơmâo ba glăi pran jua mơak phrâo kơ plơi pla. Ơi Lưu Bá Được, plơi Lò, phường Hòa Hiệp ƀu pơdŏp ôh tơlơi mơak ƀơi anŏ pơblih phrâo plơi pla gơñu:

“Ƀuh rơđah plơi Lò gơmơi anai tơdơi kơ thun pơklaih rơngai lơ ¼, ƀu hơmâo hơgĕt ôh, plơi pla ƀit ƀŭt đôč. Samơ̆ mơ̆ng hơmâo pok bruă čơkă tuai hyu ngui amăng plơi, laih anun mơnuih ƀôn sang amăng plơi Lò, pơblih tui, pơđĭ kyar, laih anun lu mơnuih mơ̆ng anih pơkŏn rai tuh pơ alin kiăng pơđĭ kyar plơi pla, jing sa boh anih tuai čuă ngui hiam mơak ƀơi Phú Yên”.

Kiăng huăi rơngiă hĭ ôh anih anom gru grua dŏ hiam mơ̆ng đưm plơi pla, phường Hoà Hiệp, hơmâo jơlan hơdră brơi djă pioh gru grua mơ̆ng đưm phara hơjăn anih dŏ ter hang ia rơsĭ mơ̆ng plơi Lò. Sa akŏ bruă pioh pơđĭ kyar bruă tuai čuă ngui amăng plơi Lò hơmâo pok pơhai, pơjing rai anih tuai hyu ĕp lăng, čuă ngui mơak, dŏ glăi, ƀong huă, hyu hrŏm ană plơi, adoh suang hrŏm amăng plơi pla. Mơ̆ng anun, pơgôp hrŏm kiăng pơgang pioh anih anom gru grua plơi pla mă akan hơdang gru grua đưm. Ơi Dương Văn Đông, Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang phường Hòa Hiệp, tơring čar Dak Lak brơi thâo:

“Ƀing gơmơi pơtum nao amăng bruă ngă hră pơar man pơdong; pơtô lăi brơi sang bruă mơdrô gah bruă tuai čuă ngui hăng mơnuih ƀôn sang mă akan hơdang dŏ amăng plơi khom djă pioh gru grua hiam mơ̆ng đưm. Dua dơ̆ng lĕ gơmơi ngă hrŏm ƀing tha rơma, ƀing thâo kơhnâo kơhnăk ngă yang đưm, iâu bơngăt atâo mă akan hơdang, ngui ngor pơplông tauh ia song, adoh pơtưh nao rai hăng brơi gơñu pơtô glăi, rŭ glăi tơlơi phiăn hiam klă, ngă yang bơwih brơi ƀing tuai lăng”.

Plơi Lò Hòa Hiệp ră anai ƀuh mơak dik dăk yua bruă čơkă tuai hyu ngui amăng plơi pla, kiăng djă pioh gru hiam tơlơi tơpă, thâo rơnôm tơdruă, tơlơi mơak hơmâo mơ̆ng đưm. Mơnuih ƀôn sang rơngiao kơ bruă kiăo tui bruă mă akan amăng ia rơsĭ rah pơgang rah kual guai lŏn ia amăng ia rơsĭ, dŏ ngă bruă čơkă tuai dŏ glăi amăng plơi, djru pơgôp hrŏm djă pioh gru grua hăng lar tui anŏ bơngač rơnoh yom gru grua hiam đưm plơi pla, ngă atur djru kơ plơi pla să anai pơblih rơnoh mă bruă mơ̆ng gru grua đưm kông ngă djuai ania jing pran jua pơtrut bơwih ƀong huă pơđĭ kyar-mơnuih mơnam, pơgôp hrŏm kiăng pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang laih anun ngă bang bơngač yua mơ̆ng gru grua đưm anun kiăng lu mơnuih thâo krăn, hmư̆ hing nao.