Ƀơi lu plơi pla mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă să Tân Hội, tơring čar Lâm Đồng, mơnuih ƀôn sang hlăk pơblih tui ƀơƀrư̆ hơdră ngă hmua pla pơjing, ruah mă phun pla djơ̆ găl kiăng pơđĭ boh tŭ yua bơwih ƀong huă. Lăng nao hơdôm bôk pla añăm hla mơtah mơda hlơ hlip amăng kual lơ̆n hlâo adih kơnong ngă hmua tơjŭ pơdai sa bơyan, hơdôm đang kơphê phun tha pơ-ai buai, hlăk trơ̆i phun pơtlep glăi than čơnuh mơda phrâo, pơjeh hiam hloh, boh lu.

Ƀơi ƀôn Bia Ray, sang anŏ ayong K’Ming hơmâo 1,6 hektar lơ̆n ngă hmua, amăng anun 8 ar hmua pơdai ia, 6 ar đang kơphê hăng 2 ar đang añăm pơtam sĭ mơdrô. Lui hĭ bruă ngă hmua pơdai tơjuh kơnong sa bơyan boh ƀiă, ñu pơblih pla añăm pơtam sĭ mơdrô, pla glăi kơphê pơtlep than, čơnuh mơda hăng pơjeh boh hiam hloh. Yua kơ anun, sang anŏ gơñu pơhrui glăi kơmlai sa thun 200 klăk prăk, hơmâo anŏ gêh găl ngă hơđong tơlơi hơdip mơda, tuh pơ alin glăi kơ bruă ngă hmua pla pơjing. Lăng glăi hơdôm tơlơi pơblih phrâo bơwih ƀong huă sang anŏ ñu, ayong K’Ming hơ̆k mơak lăi:

“Mơ̆ng pơblih pơjeh djuai phun pla sa črăn ala lơ̆n amăng đang hmua, pla añăm pơtam sĭ mơdrô, hơmâo pơhrui glăi prăk kăk hơđong kơ sang anŏ. Rơngiao kơ anun, sang anŏ pla pơtlep glăi tha kơphê pơjeh phrâo, tơjŭ pơjeh pơdai hmua ia boh lu, anun tơlơi bơwih ƀong huă sang anŏ hơđong hăng plai plăi ƀiă yơh rĭm hrơi”.

Hơdră sang anŏ ayong K’Ming hlăk ngă, hơmâo lu sang anŏ mơnuih ƀôn sang djuai ania K’Ho ƀơi să Tân Hội ngă hla tui. Dơ̆ng mơ̆ng jak iâu, pơtô ba yua ƀing apăn bruă amăng să pô glăm ba djru brơi, mơnuih ƀôn sang pơblih tañ biă mă tơlơi pơmin, hơdră mă bruă djơ̆ găl. Ơi K’Mơi, khua plơi Đoàn Kết, să Tân Hội, brơi thâo:

“Thun blan laih rơgao, plơi hơmâo pơtum jak iâu mơnuih ƀôn sang pơblih pọeh djuai phun pla kah hăng pla phun kơbuă rông hlăt suai mrai, pơblih phun kơphê tha hơđăp pla kơphê pơjeh pơtlep than, laih pơblih hmua pơdai sa bơyan ƀu tŭ yua pioh ngă hmua pla añăm pơtam sĭ mơdrô, mơ̆ng anun tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang dưi pơđĭ kyar tui ƀuh rơđah”.

Tơlơi pơblih phrâo ƀơi Tân Hội ƀu kơnong ƀuh mơ̆ng lu hơbô̆ bruă ngă hmua đôč ôh, dŏ ƀuh pơblih hiam klă amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo, djă pioh pơgang lơ̆n mơnai ter jơlan glông tơpă hiam, rơgoh hăng bruă pla phun bơnga, anun ƀuh tong ten bruă ngă tơlơi gum pơgôp plơi pla wai lăng mă pô. Ƀơi ƀôn Srê Đăng, anih ruah mă hơbô̆ bruă man pơdong plơi pla phrâo tui hơbô̆ phrâo hiam klă hloh, mơnuih ƀôn sang ngă hrŏm rơnăk ter jơlan, pla bơnga, pơhrôp glăi đang war, pơga, lan sang đang boh troh tŭ yua biă mă. Lơ̆m ngă tui bruă anai, ƀing tha rơma, mơnuih arăng đăo kơnang hơmâo pơđĭ tui laih kơnuih hiam, pơtô lăi arăng hmư̆ amăng ƀôn Srê Đăng, lăi nao kơ hơdră jak iâu mơnuih ƀôn sang man pơdong plơi phrâo, ơi Liêng Hot Ha Kim pô ba jơlan hlâo amăng djop bruă mă, ñu lăi:

“Lơ̆m man pơdong plơi pla phrâo, ƀing gơmơi hơmâo pơtô ba mơnuih ƀôn sang kih rơmet treng jơlan plơi pla, ƀôn ƀut, pla bơnga dua bơnah jơlan mut amăng plơi. Biă mă ñu, jak iâu pơblih đơ đam đang kơphê tha laih ƀu jing, ba pla bơnga hăng añăm pơtam boh lu hăng hơmâo rơnoh yom sĭ mơdrô”.

Ƀuh rơđah, ƀơi Tân Hội anun, tơlơi gơgrong ba, ba jơlan hlâo mơ̆ng mơnuih apăn bruă ƀơi plơi pla, ƀing arăng đăo kơnang djru mơnuih ƀôn sang pơblih tơlơi pơmin mơ̆ng bruă juăt ngă hơđăp nao kơ bruă khom thâo jŭ yap bơwih ƀong huă tŭ yua, djru hrŏm bruă man pơdong plơi pla phrâo.

Ƀơi să kual ataih Quảng Sơn, lu jơlan hơdră mơ̆ng dêh čar djru kah hăng pơpha brơi pơjeh phun pla, gơnam yua mă bruă, hơdră ngă hmua pla pơjing, hơmâo gong gai plơi pla hăng lu sang bruă djru ba mơnuih ƀôn sang pơđĭ kyar bơwih ƀong huă. Să anai hơmâo rơbêh 23.000 čô  mơnuih ƀôn sang, amăng anun mơnuih djuai ƀiă rơbêh 50%.

Sang anŏ bơn Nguyễn Thị Nầy dŏ ƀơi plơi thôn 3 A, tom hơmâo anăn sang anŏ ƀun rin yua đang kơphê tha ƀu boh ôh. Dưi hơmâo grup bơwih ƀong huă -ling tơhan Quảng Sơn, kual 5 djru pơblih phrâo đang kơphê, tơdơi kơ 3 thun, boh kơphê đĭ hiam, boh lu lơ̆m sa hektar truh 5 tơn, lu hloh kơ hlâo adih rơbêh dua wơ̆t. Dưi pơklaih mơ̆ng sang anŏ ƀun rin, ñu kah pơpha djru pơtô brơi tơlơi thâo thăi pơtlep than kơphê, tơlơi wai lăng djơ̆ hơdră, djru kơ hơdôm sang anŏ tơnap tap pơkŏn pơđĭ kyar hrŏm.

“Hlâo adih tơlơi bơwih ƀong huă sang anŏ tơnap tap, đang kơphê tha laih ƀu boh ôh. Yua hơmâo sang bruă ƀing tơhan ngă bruă bơwih ƀong huă djru hơbâo pruai, pơtlep glăi than kơphê hăng pơtô brơi hơdră wai lăng đang kơphê anun pơđĭ kyar hiam klă hloh, sang anŏ pơklaih mơ̆ng ƀun rin laih. Ră anai kâo djru pơtô glăi hơdră pơtlep than kơphê kơ sang anŏ tơnap tap, pơlar tui pơjeh hiam, kơphê pơđĭ kyar tui”.

Ƀơi să Quảng Sơn, hơdôm hơbô̆ bruă djru djuai rơmô pioh rông, pla phun kơbuă rông hlăt mrai hrŏm hăng pơblih glăi đang kơphê djru ngă lu tui hơdră bơwih ƀong huă, pơsir bruă mă, pơhrui glăi kơ mơnuih ƀôn sang. Truh rơnuč thun 2025, đơ đam să dŏ hơmâo 134 boh sang anŏ ƀun rin, dưm dưm hăng rơbêh 2,79%, amăng anuñ 98 boh sang anŏ mơnuih djuai ƀiă, sang anŏ giăm ƀun rin lĕ 90 boh sang anŏ, dưm dưm 1,87%.

Hrŏm hăng bruă djru ngă hmua, lu jơlan hơdră mơ̆ng dêh čar pơtrun dŏ djru ba prăk čuk jơlan, rô nao rai amăng plơi hăng hơdôm ring bruă či kiăng ječ hloh amăng plơi pla, djru pơblih tơlơi bơwih ƀong huă, pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda kơ mơnuih ƀôn sang mơnuih djuai ƀiă. Tui hăng mrô čih pioh mơ̆ng să, prăk tuh pơ alin kơ să Quảng Sơn lơ̆m rơwang pok pơhai ngă tui bruă djru anai truh 200 klai. Ơi Đoàn Văn Phương, Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Quảng Sơn lăi:

“Laih jŭ yap glăi hăng pơtum pơƀut hĭ ră anai, đơ đam să dưi hơmâo prăk kơnuk kơna tuh pơ alin 200 klai. Hăng rơnoh prăk anai, să Quảng Sơn tŭ mă lu anŏ pơplai kơ bruă mă djru ană plơi pla. Biă mă ñu ƀô̆ mơta plơi pla phrâo ăt kah hăng rơnoh pơđĭ kyar tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang, rơnoh prăk pơhrui glăi, amăng tơlơi hơdip bơngăt jua ăt dưi pơđĭ tui mơ̆n”.

Mơ̆ng Tân Hội truh pơ Quảng Sơn, hơdôm jơlan hơdră kơnuk kơna djru hơmâo pơgôp hrŏm ngă pơblih phrâo tơlơi hơdip mơda, tơlơi bơwih ƀong huă laih anun ngă ƀiă hloh anŏ pleh ploh pơđĭ kyar kual ataih hăng kual plơi prong, kual plơi pla mơnuih djuai ƀiă. Lâm Đồng ră anai hơmâo 683.000 čô mơnuih djuai ƀiă, dưm dưm hăng 17,6% mrô mơnuih amăng tơring čar. Kiăng anăp nao truh thun 2030, huăi hơmâo mrô sang anŏ ƀun rin dơ̆ng tah, tơring čar hơdai gum hrŏm ĕp lu rơnoh prăk kăk djru ba bruă ngă hmua pla pơjing, pơsir tơlơi bơwih ƀong huă kơ mơnuih ƀôn sang hăng hơđong tơlơi hơdip mơda, brơi mơnuih ƀôn sang hơmâo anŏ kơnang hrưn đĭ mă pô. Lơ̆m mơnuih ƀôn sang thâo laih bruă ngă tui pơblih phrâo tơlơi pơmin, hơdră mă bruă, prăk djru anun amra jing atur kơ tơlơi ngă pơhrŏ ƀun rin hơđong kơjăp, akŏ pơdong plơi pla trơi pơđao yâo mơak, thâo rơgơi, lu mơta ia iom gru grua hiam phrâo.